сі́ла, -ы, мн. -ы, сіл, ж.
1. Здольнасць жывых істот напружаннем мышц рабіць фізічныя рухі, дзеянні; фізічная энергія або маральная магчымасць чалавека, жывёліны актыўна дзейнічаць.
Мець немалую сілу.
Страціць сілу.
Набрацца сіл.
Прымяніць сілу (фізічнае ўздзеянне).
2. спец. Велічыня, якая з’яўляецца мерай механічнага ўзаемадзеяння цел; энергія, якая ўздзейнічае на матэрыю, цела, а таксама ступень інтэнсіўнасці, напружанасці гэтай энергіі.
С. зямнога прыцяжэння.
С. цяжару.
С. электрычнага току.
3. звычайна мн. Матэрыяльная аснова як крыніца энергіі, дзейнасці.
Сілы прыроды.
4. чаго. Здольнасць праяўлення якой-н. дзейнасці, стану, якая адрозніваецца пэўнай ступенню напружанасці, накіраванасці.
С. характару.
С. духу.
5. Улада, магутнасць, уплыў.
Магутная і непераможная с. барацьбітоў за мір.
6. Сутнасць, сэнс (разм.).
Уся с. ў тым, што чалавек гэты — майстар сваёй справы.
7. Значэнне, дзейнасць, правамоцтва.
Закон уступае ў сілу з 1 студзеня.
С. закона.
8. мн. Грамадская група, наогул людзі, якія вызначаюцца якімі-н. характэрнымі прыкметамі або накіраванасцю ў сваёй дзейнасці.
Дэмакратычныя сілы міру.
Лепшыя філарманічныя сілы.
Творчыя сілы інтэлігенцыі.
9. мн. Тое, што і войскі.
Сухапутныя сілы.
Узброеныя сілы краіны.
10. Т мн. сі́ламі. Пры дапамозе, з удзелам каго-н.
Сіламі аднавяскоўцаў адрамантавалі дарогу.
11. каго-чаго. Велізарная колькасць, мноства (разм.).
Гэты чалавек мае сілу дабра ўсякага.
◊
Ад сілы (разм.) — самае большае.
З сілай — з вялікім уздымам, пачуццём (гаварыць, спяваць і пад.).
З усёй сілы або на ўсю (поўную) сілу або з усіх сіл — з найбольшым напружаннем; што ёсць моцы.
(Не) па сіле каму або (не) пад сілу каму — пра адпаведнасць (неадпаведнасць) магчымасцей каго-н. рабіць што-н.
(Не) у сілах — (не) магчы зрабіць што-н.
Нячыстая сіла (разм.) — чорт, д’ябал.
Па меры сіл — адпаведна з сіламі, з магчымасцямі.
У сіле (разм.) —
1) у стане фізічнага і духоўнага росквіту;
2) у разгары, у росквіце.
Усімі сіламі — прыкладваючы ўсё старанне, намаганні.
Цераз сілу — звыш магчымасцей, жадання.
|| прым. сілавы́, -а́я, -о́е (да 1 і 2 знач.).