Np, штучны радыеактыўны хім. элемент III групы перыяд. сістэмы, ат. н. 93; адносіцца да актыноідаў. Стабільных ізатопаў не мае. Вядомыя ізатопы з масавымі лікамі 227—241; найб. устойлівы 237Np (перыяд паўраспаду 2,14·106 гадоў, α-выпрамяняльнік). У вельмі нязначнай колькасці знойдзены ва ўранавых рудах. Першы трансуранавы элемент; адкрыты Э.М.Макміланам і Ф.Эйблсанам у 1940; назва — ад планеты Нептун.
Крохкі серабрыста-белы метал, tпл 639 °C, шчыльн. 20450 кг/м³. Вельмі рэакцыйназдольны (ступень акіслення ў хім. злучэннях ад +3 да +7). Утвараецца ў ядз. рэактарах пры працяглым апрамяненні урану, вылучаюць як пабочны прадукт пры атрыманні плутонію. Ізатоп 237Np выкарыстоўваюць для вытв-сці плутонію-238. Высокатаксічны, ГДК у паветры рабочых памяшканняў 2,6·10−6Бк/л.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
фонIIм.эл., радыё (пабочнышум) Grúndgeräusch n -(e)s, -e;
фон пераме́ннага то́ку Brúmmen n -s, Nétzton m -(e)s, -töne
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
nébenberuflicha:
~e Tätigkeitпабо́чны заня́так;
er árbeitet ~ als Übersétzer ён працу́е па сумяшча́льніцтву перакла́дчыкам
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
маргіна́л
(фр. marginal, ад лац. marginalis = пабочны, крайні)
чалавек, які страціў ранейшыя грамадскія сувязі і не прыстасаваўся да новых умоў жыцця (люмпен, басяк і інш.).
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
indirect
[,ɪndəˈrekt]
adj.
1) няпро́сты, абхо́дны, вако́льны
2) пабо́чны
3) ухі́лісты, уні́клівы (адка́з)
4) несумле́нны, круце́льскі
5) уско́сны
indirect object — уско́снае дапаўне́ньне
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
lateral
[ˈlætərəl]1.
adj.
бакавы́, пабо́чны
the river and its lateral streams — рака́ і е́йныя бакавы́я прыто́кі
2.
n.
бакава́я ча́стка, галі́на
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
úntergeordneta
1) (D) падпара́дкаваны, паднача́лены (каму-н.)
2) другара́дны, пабо́чны (пра значэнне)
3) грам. падпара́дкаваны
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
МО́РЫЦ САКСО́НСКІ (Maurice de Saxe; 28.10.1696, г. Гослар, Германія — 30.11.1750),
французскі палкаводзец і ваен. тэарэтык. Маршал Францыі (1744). Граф (1711). Пабочны сын курфюрста Саксонскага Аўгуста II (кароль Рэчы Паспалітай у 1697—1706 і 1709—33). Служыў у саксонскіх, польск., аўстр., з 1720 франц. войсках. Удзельнік войнаў за польск. (1733—35) і аўстр. (1740—48) спадчыну (вызначыўся ў час штурму Прагі ў 1741 і Эгера ў 1742). З 1745 галоўнакаманд. франц. арміяй, атрымаў шэраг перамог над англа-галандскімі войскамі ў Фландрыі, што значна ўзняло ваен. прэстыж Францыі і садзейнічала заключэнню Ахенскага мірнага дагавора (1748). У трактаце «Мае летуценні» (1731) выказаў новыя для таго часу ідэі пра перавагі вайсковай павіннасці перад сістэмай вярбоўкі, неабходнасць мець пастаянныя ваен. кадры, пра атаку пяхоты, ролю інж. умацаванняў на полі бою і інш.Вял. значэнне ў вайне надаваў маральнаму фактару.