Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
О́кліна ’глыбокае месца на балоце’ (Сл. Брэс.). Параўн. рус. смал. о́клины ’багна на месцы былых азёр’ (Мат. СОС). Перыферыйны характар гэтага слова для асноўнай беларускай тэрыторыі сведчыць аб яго старажытнасці: о́кліна < *о́кніна (во́кніна) у выніку дысіміляцыі н‑н > л‑н. У сваю чаргу *о́кніна (во́кніна) утворана ад акно, як зы́біна ад зыб (параўн. Сцяцко, Афікс. наз., 42, дзе зыбіна — аддзеяслоўнае ўтварэнне). Гл. акно́ 2 ’глыбокае месца ў балотных крыніцах і азёрах’ і вокнішча ’акно ў балоце’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
window [ˈwɪndəʊ] n.
1. акно́;
a window display вітры́на;
a French window шкляны́я дзве́ры (на веранду);
window shutters акані́цы
2. акно́, аке́нца (частка экрана дысплея ў камп’ютары)
♦
fly/go out of the window infml зні́кнуць, змата́цца
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
во́кнішча, ‑а, н.
Разм. Тое, што і акно (у 2 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
зава́лачны, ‑ая, ‑ае.
Спец. Прызначаны для завалкі. Завалачнае акно. Завала машына.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
скіда́льны, ‑ая, ‑ае.
Які служыць для скідання чаго‑н. Скідальнае акно.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
вы́кідаць, -аю, -аеш, -ае; -аны; зак., каго-што.
1. Выкінуць у некалькі прыёмаў (усё, многае).
В. рэчы праз акно.
2. перан. З цяжкасцю выгадаваць (разм.).
В. дзяцей.
|| незак. выкіда́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е і выкі́дваць, -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ПЕРАНО́СНАЕ ЗНАЧЭ́ННЕ СЛО́ВА,
вытворнае або другаснае значэнне, якое слова набывае ў працэсе яго моўнага ўжывання. У адрозненне ад прамога значэння П.з.с. заўсёды матываванае. Перанос значэнняў адбываецца на аснове пэўных кантэкстуальных ці асацыятыўных сувязей, якія ўзнікаюць паміж асобнымі прадметамі ці з’явамі рэчаіснасці («крыло птушкі» — «крыло самалёта», «акно хаты» — «акно ў прыроду», «лясная дарога» — «дарога да бацькоў»). Гэтыя сувязі могуць абумоўлівацца падабенствам прадметаў паводле іх вонкавай формы, колеру, месцазнаходжання ці размяшчэння ў прасторы, характару руху, функцыі ці прызначэння («нос лодкі», «свінцовыя хмары», «падэшва гары», «рукаў ракі», «галава калоны», «гняздо слоў», «дворнікі аўтамабіля»); тоеснасці прадметаў па якіх-н. знешніх ці ўнутр. праяўленнях, дзеяннях, адносінах ці адчуваннях («лагодны ветрык», «цёплае пачуццё», «кіслая ўсмешка», «шэпча лес», «дыхае зямля», «спіць рака», «дрэмле поле»); суаднесенасці прадметаў ці асоб па месцы і родзе заняткаў, па якіх-н. найб. характэрных для іх адметнасцях («уважлівая аўдыторыя», «здольны клас»). П.з.с. звязаны з асн. значэннем адносінамі метафарычнай ці метанімічнай залежнасці, суаднесенасцю назваў цэлага і яго частак (гл. Метафара, Метанімія, Сінекдаха).
А.І.Наркевіч.
т. 12, с. 283
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
закратава́ць, ‑тую, ‑туеш, ‑туе; зак., што.
Паставіць краты, закрыць кратамі. Закратаваць акно.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
запатне́лы, ‑ая, ‑ае.
Разм. Тое, што і запацелы. Запатнелы лоб. Запатнелае акно.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)