папала́м прысл.

1. (на дзве палавіны) in zwei Hälften; mittendúrch;

дзялі́ць папала́м halbíeren vt;

2. (пароўну) hálbpart, zur Hälfte;

не́сці выда́ткі папала́м die Kósten zur Hälfte trágen*;

3. (напалову з чым-н.) zur Hälfte;

віно́ папала́м з вадо́й halb Wein, halb Wásser; гл. тс. напалам

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

пасава́ць

1. (перад кім-н, перад чым-н.) schlapp wérden; verságen vi;

2. (падыходзіць) (zusámmen)pássen vi; entspréchen* vi;

◊

гэ́та пасу́е як каро́ве сядло́ das passt wie die Faust aufs Áuge; sich éignen (да чаго-н. zu D, für A);

3. спарт. pássen vi

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

сапе́рнічаць

1. wétteifern неаддз. vi, rivalisíeren [-vɑ-] vi; konkurríeren vi (канкурыраваць) (у чым-н. um A);

2. (мець роўныя з кім-н заслугі, якасці) sich méssen*; es mit j-m áufnehmen können*;

я не магу з ім сапе́рнічаць ich kann mich mit ihm nicht méssen

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

дзіця́ н.

1. (малое) Kind n -(e)s, -er; Säugling m -(e)s, -e; Brústkind n (немаўля); Júnge (sub) n -n, -n (у жывёл);

2. перан.:

дзіця́ прыро́ды Natúrmensch m -en, -en;

◊

чым бы дзіця́ ні це́шылася, абы́ не пла́кала jédem Tíerchen sein Pläsíerchen

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

ку́рыца (мн. ку́ры, -рэ́й) ж. ку́рица;

◊ мо́края к. — мо́края ку́рица;

кура́м на смех — ку́рам на́ смех;

я́йцы ~цу не ву́чаць — я́йца ку́рицу не у́чат;

гро́шай ку́ры не дзяўбу́ць — (у каго) де́нег ку́ры не клюю́т (у кого);

як ~ца з яйцо́м насі́цца — (з кім, чым) как кури́ца с яйцо́м носи́ться (с кем, чем);

кла́сціся спаць з кура́мі — ложи́ться (спать) с ку́рами

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пахварэ́ць сов.

1. поболе́ть, похвора́ть;

п. не́калькі дзён — поболе́ть (похвора́ть) не́сколько дней;

2. (на што і чым) поболе́ть (чем);

п. на грып — поболе́ть гри́ппом;

3. (стать больным — обо всех, многих) заболе́ть, захвора́ть;

у мяне́ ўсе дама́шнія ~рэ́лі — у меня́ все дома́шние заболе́ли (захвора́ли);

4. (за кого-, что-л.) перен., разг. поболе́ть;

п. за сябро́ўку ў час экза́мену — поболе́ть за подру́гу во вре́мя экза́мена

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

хварэ́ць несов.

1. (быть больным) боле́ть, хвора́ть;

ён ужо́ даўно́ ~рэ́е — он уже́ давно́ боле́ет (хвора́ет);

2. (на што і чым) боле́ть (чем), хвора́ть (чем); страда́ть (чем);

х. на грып — боле́ть (хвора́ть) гри́ппом;

х. на паду́чую хваро́бу — страда́ть паду́чей боле́знью;

3. перен. (за кого-, что-л.) боле́ть, страда́ть;

х. за лёс дзяце́й — боле́ть за судьбу́ дете́й;

◊ х. душо́й — боле́ть душо́й

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Бу́рбалка 1 ’пузыр, баўдыр на вадзе’ (БРС, Бір. Дзярж., Некр., Сцяшк. МГ, Янк. II, Мядзв., Шат., Нас., Касп.), бурбо́лка (Бяльк.), бу́рбаліць ’дзьмуць у ваду, каб з яе выходзілі бурбалкі’ (Бір. Дзярж.), ’пускаць праз ваду бурбалкі’ (КЭС), бурбуле́ць ’моцна кіпець’ (Юрч.), бурбо́ліць ’булькаць’ (Касп., Нас.), бурба́ліць ’пузырыцца’ (Шат.). Рус. дыял. бу́рболка, бурбы́лка, польск. burbulka, burbułka. Лічыцца запазычаннем з літ. burbuliúoti, burbuolė̃, bur̃bulas (да этымалогіі балт. слоў гл. Фрэнкель, 1, 44–45 пад bir̃bti: усё гукапераймальнае). Варш. сл. 1, 235; Блесэ, SB, V, 11; Кіпарскі, Лекс. балтызмы, 13 (< лат. bur̂bulis); Лаучутэ, Лекс. балтызмы, 22. Але праблема больш складаная, чым думаюць, таму што ўся група слоў гукапераймальнага паходжання, і могуць існаваць незалежныя славянскія ўтварэнні (аб складанасці пытання гл. Урбуціс, Baltistica, V (1), 1969, 51; V (2), 1969, 160, 161).

Бу́рбалка 2 ’жоўтая вадзяная лілія’ (Шат.). Таго ж паходжання, што і бу́рбалка 1 (гл.). Назва гэтай кветкі часта ўтвараецца ад слоў са значэннем ’пузыр, баўдыр, глечык і да т. п.’ Параўн. глечыкі, кушынкі, гарлачыкі, булдоўка, жбанкі і г. д.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Ламі́ць ’ламаць’, ’ламануць’, ломіць не аглядаючысь ’бяжыць’, ломіць з пляча ’рабіць рашуча што-небудзь, не звяр таючы ўвагі ні на каго і ні на што’ (Нас.), ломіць ’ламаць’ (ТС), полац. даліць’адчуваць боль (у галаве, паясніцы)’, ’хутка і лоўка рабіць што-небудзь’ (Нар. лекс.), кобр. ломыты ’араць поле другі раз’ (Выг.), ломіцца ’ламацца’ (Бяльк.). Ст.-бел. ломити(ся), ломити — значна радзей, чым ламати(ся). Укр. ломити(ся), рус. ломить(ся), польск. Łomie, н.-луж. tomis, палаб. lümet, чэш. lomiti, славац. lomiť, славен. lómiti, серб.-харв. ломити, lomiti, макед. ломи, балг. ломя, радопск. ломем, ст.-слав. ломити. Прасл. lomiti — каўзатыў, ад кораня lern-, параўн. серб.-харв. lijemałi ’біць’, в.-луж. lemić ’ламаць, разбіваць’, каш. lemić ’біць’, ісці (аб дажджы)’, ’здзіраць кару з галін’ (Варбот, Слав. яз. — VII съезд слав., 114), лемеш, літ. i̯imti /lemti ’ламацца, гнуцца’, ’аддзяляць’ (Слаўскі, 5, 176; Буга, Rinkt., 2, 255). Інакш: утворана ад !!!отъ > лом (гл.) (Фасмер, 2, 516; Ван–Вейк, AfslPh, 37, 13–14). Ваян (Gram., 3, 413–414) прасл. lomiti лічыць першасным ітэратывам.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Ла́шчыць 1 ’песціць’ (ТСБМ, Сл. паўн.-зах.), ’прылашчваць, рабіць ласкавым, пяшчотным’ (Нас., Касп.), ’гладзіць жывёлу, забаўляцца з ёю’ (КЭС, лаг.), лашчыцца ’выяўляць ласку да каго-небудзь’, ’паддобрывацца, падлізвацца’ (ТСБМ, Янк. 1, Гарэц., Нас., Бяльк., Касп., Шат., Яруш., КЭС, лаг.) ’мілавацца, галубіцца’ (Сл. паўн.-зах.), ла́шчыньня ’пялегаванне’ (Юрч. Вытв.). Укр. лащити, лащитися і ластитися, рус. беламор. лащить ’улашчваць’, смал. ’лашчыць’, валаг., беламор., пск., цвяр., смал. лащиться ’лашчыцца’, польск. łaszczyć się ’гнацца за чым-небудзь’, ’квапіцца’, ’лашчыцца’. Паўн.-слав. laščiti/laščiti sę ’лашчыцца’, ’ласавацца’. Утворана ад laska > ласка (гл.).

Ла́шчыць 2, ла́шчыты ’прапітваць аснову шліхтой (Уладз.), ла́шчэння, лашчэ́нне ’насычэнне пражы растворам клейкай вадкасці, каб ніткі былі мацнейшыя і больш гладкія пры тканні’ (Уладз., Сцяшк., Інстр. 2). Запазычана з рус. лощить ’выгладжваць’. Зах.-палес. ла́шчыти мае націск на ла‑, відаць, пад уплывам ла́шчыць 1 (рабіць паверхню гладкай, «ласкавай»).

Лашчы́ць ’вашчыць’ (паст., ганц., Сл. паўн.-зах.). З вашчыць < воск (гл.) пад уплывам лексемы ла́шчыць 2, рус. лощить.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)