лад¹, -у, М -дзе і ў ладу́, мн. -ы́, -о́ў, м.

1. Дзяржаўная ці грамадская сістэма.

Дзяржаўны л.

Грамадскі л.

2. Уклад жыцця, спосаб жыцця.

Будуем новы л. жыцця.

3. Згода, парадак, зладжанасць (разм.).

Няма ладу ў хаце.

4. Спосаб, манера, узор.

На новы л.

5. Сістэма будовы чаго-н., утвораная ўнутранай сувяззю, залежнасцю суадносных частак.

Граматычны л. мовы.

◊

Давесці (прывесці) да ладу — прывесці што-н. у парадак; закончыць паспяхова якую-н. справу.

Дайсці (да) ладу — разабрацца, дабіцца толку.

На добры лад — так, як патрэбна; па-сапраўднаму.

На свой лад — па-свойму.

На ўсе лады — усебакова (абмяркоўваць, разбіраць і пад.).

Не ў лад — нязладжана, нястройна.

Не ў ладу; не ў ладах з кім-чым — быць не ў згодзе, у дрэнных адносінах.

У лад — зладжана, стройна.

(Усе) на адзін лад — (усе) аднолькавыя.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

Перасы́паць, пірасы́паць ’перабудаваць старую драўляную будыніну, у якой гнілое бярвенне замяняецца новым’ (Некр.; Варл.; бялын., Янк. Мат.; Мат. Гом.), ’рамантаваць агароджу’ (навагр., Жыв. сл.), драг. пырысэ́патэ (хату, хлыва́) ’паднавіць будынак’ (Лучыц-Федарэц, вусн. паведамл.), перасыпа́нка ’рамантаваная хата з падноўленымі вянкамі’ (навагр., Сцяшк. Сл.). Укр. бойк. переси́пати (піч, хату) ’перабудаваць, пераставіць’, зах.-валын. пирисе́пате ’збіраць нанова рассыпаныя клёпкі ці ўстаўляць новае дно’; рус. кастр., арл., наўг. пересыпа́ть ’разбіраць і зноў складваць, перабудоўваць (аб будынках)’, польск. przesypać ’тс’, славац. presýpať perie ’памяняць пер’е ў падушках’. Да пера- і cы́паць (гл.). Утварылася ў выніку семантычнага пераносу: першапачаткова слова ўжывалася толькі ў адносінах да сыпучых цел, пазней — у адносінах да драўлянага посуду і начыння: перабіраліся клёпкі, старыя замяняліся новымі, зноў набіваліся абручы, і, параніце, назва дзеяння, звязанага з гэтым рамонтам, перайшла на рамонт будынкаў, агароджы і інш.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

ábbauen

1. vt

1) паніжа́ць (цэны)

2) скарача́ць (штаты)

3) здабыва́ць (вугаль)

4) разбіра́ць; зно́сіць

5) здабыва́ць (выкапні), распрацо́ўваць (радовішча)

2. vi слабе́ць, здава́ць (пра здароўе)

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

калупа́цца, ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца; незак.

Разм.

1. Капацца, корпацца ў чым‑н., дастаючы што‑н. [Дзеці] калупаліся ў шчылінах скал, ловячы маленькіх рыбак. Маўр. Чухноўскі ўзяў запалку з парабка.., што ляжаў на стале, і стаў калупацца ёю ў люльцы. Пестрак. // перан. Корпацца ў чым‑н., важдацца з чым‑н. Хлапец.. пусціўся на святло і хутка ўбачыў, што шафёр нечага калупаецца ў маторы. Кулакоўскі. Камера лопнула, і.. [Міхась] доўга калупаўся з колам. Кавалёў.

2. перан. Займацца справай, якая патрабуе карпатлівай, працяглай працы; рабіць што‑н. няўмела і марудна. З самага ранку і да вечара калупаўся Мікіта ля хаты, каля стагоў і хлява. Галавач. // у чым. Залішне старанна аналізаваць, разбіраць што‑н. нязначнае, дробязнае. Нецікава было весці далей гутарку ў гэтым тоне і калупацца ў людскім брудзе. Колас.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

strip​2 [strɪp] v.

1. раздзява́ць; раздзява́цца, здыма́ць во́пратку;

strip to the waist зняць адзе́нне да по́яса

2. абдзіра́ць, здыма́ць (скурку, кару)

3. пазбаўля́ць (спадчыны, гонару і да т.п.);

He was stripped of everything. У яго аднялі ўсё.

4. спусто́шваць;

strip the house bare infml абакра́сці, абчы́сціць дом

strip down [ˌstrɪpˈdaʊn] phr. v. разбіра́ць (на часткі)

strip off [ˌstrɪpˈɒf] phr. v. саскрэ́бваць, здзіра́ць (фарбу)

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

scan​2 [skæn] v.

1. разгляда́ць, ува́жліва глядзе́ць; вывуча́ць, падрабя́зна разбіра́ць;

scan smb.’s face ува́жліва ўзіра́цца ў чый-н. твар;

scan a book closely ува́жліва ўчы́твацца ў кні́гу

2. прагляда́ць, прабяга́ць вачы́ма;

scan the bill прагляда́ць афі́шу

3. comput. скані́раваць; прагляда́ць, правяра́ць

4. скандзі́раваць; чыта́ць рытмі́чныя ве́ршы;

scan a poem скандзі́раваць верш;

This verse won’t scan. У гэтым вершы няма памеру.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

apart [əˈpɑ:t] adv.

1. убаку́; на адле́гласці;

The two buildings stood 400 metres apart. Гэтыя два будынкі былі на адлегласці 400 метраў (адзі́н ад аднаго́).

2. паасо́бку;

They live apart. Яны жывуць паасобку.

3. на ча́сткі, на кава́лкі;

come apart распада́цца, разва́львацца;

fall apart абва́львацца, ру́шыцца (перан.);

take apart разбіра́ць на ча́сткі (матор, гадзіннік і да т.п.)

♦

joking apart без жа́ртаў

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

spell​3 [spel] v. (spelt or spelled)

1. піса́ць або́ вымаўля́ць сло́вы па лі́тарах;

spell backward чыта́ць або піса́ць у адваро́тным пара́дку (пра літары слова);

How do you spell your name? Як пішацца тваё імя?

2. зна́чыць, цягну́ць за сабо́ю;

This weather spells ruin for many farmers. Гэтае надвор’е – катастрофа для многіх фермераў .

spell out [ˌspelˈaʊt] phr. v.

1. расшыфро́ўваць, разбіра́ць па лі́тарах

2. растлума́чваць дэталёва і грунто́ўна;

It is time to spell out what we want. Пара сказаць прама, чаго мы хочам.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

read​3 [ri:d] v. (read)

1. чыта́ць;

She read herself to sleep. Яна чытала, пакуль не заснула.

Read the instructions carefully before you start. Перад тым як пачаць, уважліва прачытай інструкцыю.

2. : read a piece of music разбіра́ць музы́чную п’е́су;

read a map чыта́ць ка́рту

3. вывуча́ць; займа́цца;

read law вывуча́ць правазна́ўства

4. абмярко́ўваць (законапраект);

The bill was read. Біль быў абмеркаваны.

5. счы́тваць паказа́нні вымяра́льных прыбо́раў

6. : The thermometer reads 20° below. Тэрмометр паказвае мінус 20°.

♦

read between the lines чыта́ць памі́ж радко́ў;

read smb.’s hand/palm варажы́ць каму́-н. па руцэ́/дало́ні;

read smb.’s mind/thoughts чыта́ць чужы́я ду́мкі

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

auseinánder adv паасо́бку, далёка адзі́н ад аднаго́;

~ schréiben* піса́ць раздзе́льна;

~! разыдзі́ся! (каманда);

sie sínd ~ яны́ разышлі́ся, яны́ не ў зго́дзе;

~ bíegen* разгіна́ць;

~ bríngen* vt разніма́ць;

~ fáhren* vi (s) раз’язджа́цца;

~ fállen* vi (s) распада́цца, разва́львацца;

~ fálten vt разгарну́ць;

~ géhen* vi (s) разыхо́дзіцца, расступа́цца; распада́цца;

~ hálten* vt раздзяля́ць; адро́зніваць;

~ jágen vt разганя́ць;

~ kómmen* vi (s) разыхо́дзіцца; разлуча́цца;

~ láufen* vi (s) разбяга́цца; разыхо́дзіцца;

~ néhmen* vt разніма́ць, разбіра́ць, дэманці́раваць;

~ rücken vt рассо́ўваць, адсо́ўваць

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)