Verbum

Кейда́нскі дагаво́р 1655

т. 8, с. 220

Парыжскі дагавор 1952

т. 12, с. 154

Пецярбургскі дагавор 1881

т. 12, с. 341

прэлімінарны мірны дагавор

т. 13, с. 92

рапальскі дагавор 1922

т. 13, с. 307

Сіманасекскі дагавор 1895

т. 14, с. 382

Тардэсільяскі дагавор 1494

т. 15, с. 440

Туркманчайскі дагавор 1828

т. 16, с. 42

Хуанпускі дагавор 1844

т. 17, с. 72

ГРАМА́ДСКІ ДАГАВО́Р,

тэорыя паходжання дзяржавы, прапанаваная галандскім вучоным Г.Гроцыем. Упершыню трактоўка дзяржавы як дагавору паміж людзьмі прапанавана Эпікурам. Асаблівае пашырэнне мела ў эпоху бурж. рэвалюцый 18—19 ст. (Д.Дзідро, Т.Гобс, Ж.Ж.Русо). Прыхільнікі грамадскага дагавору лічылі, што дзяржава ўзнікла ў выніку дагавору паміж людзьмі, у якім прадугледжвалася добраахвотнае адмаўленне асобных з іх ад сваіх натуральных правоў на карысць дзярж. улады, закліканай абараняць уласнасць і бяспеку грамадзян. У розных варыянтах гэту ідэю развівалі Дж.Лілберн і Дж.Мільтан у Вялікабрытаніі, І.Кант і І.Фіхтэ ў Германіі, Т.Пейн у Амерыцы. Ідэя грамадскага дагавору ляжыць у аснове паліт. поглядаў А.М.Радзішчава. Яна значна паўплывала на фарміраванне паліт. светапогляду дзекабрыстаў («Руская праўда» П.Пестэля).

т. 5, с. 398