перахо́пліваць несов.
1. в разн. знач. перехва́тывать;
2. (есть наскоро, немного) перехва́тывать, переку́сывать;
3. разг. (проявлять неумеренность) перехва́тывать, переба́рщивать;
1, 2 см. перахапі́ць
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
церабі́ць несов.
1. (лес) проруба́ть, прочища́ть;
2. (сучья) обруба́ть;
3. (овощи) чи́стить, обреза́ть;
4. (лён) тереби́ть, дёргать;
5. перен., разг. (жадно есть) уплета́ть
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
аплята́ць несов.
1. оплета́ть; см. апле́сці 1;
2. перен., прост. (обманывать) опу́тывать, оплета́ть;
3. прост., шутл. (есть) уплета́ть, упи́сывать;
а. ка́шу — уплета́ть (упи́сывать) ка́шу
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
перехва́тывать несов.
1. перахо́пліваць; перахва́тваць; (перенимать) перайма́ць;
2. (брать взаймы) разг. перахо́пліваць, перахва́тваць, пазыча́ць;
3. (наскоро есть) разг. перахо́пліваць, перахва́тваць; пераку́сваць;
4. (проявлять неумеренность) перабіра́ць (ме́ру); перахо́пліваць, перадава́ць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
поклёвка рыб. / есть поклёвка ры́ба бярэ́цца, клюе́ (то́ркае);
нет поклёвки ры́ба не бярэ́цца, не клюе́ (не то́ркае);
хоро́шая, плоха́я поклёвка (ры́ба) до́бра, дрэ́нна бярэ́цца (клюе́); см. клёв, клева́ть;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Не́гдзе ’недзе; няма дзе’ (Сл. ПЗБ, Пятк. 2), нёгдзя ’тс’ (карэл., Нар. лекс., Сл. ПЗБ), рус. негде ’тс’, польск. niegdzie ’недзе’, каш. ńegse, чэш. nékde, славац. niekde, в.-луж. nehdźe, н.-луж. negźe, славен. дыял. negde, серб.-харв. негде, балг. дыял. негде, макед. негде. Прасл. *nekbdef утворана шляхам аглюцінацыі з часціцы *пё‑ (гл. не-) і пытальнага займеннікі *kbdě (гл. дзе); аманімічныя формы са значэннем ’няма дзеі узніклі ва ўсходнеславянскіх мовах са спалучэнняў тыпу *не есть где > не е(сть) где > негде, напр., негдзе перайсці (ESS/J SG, 2, 481; Шустар-Шэўц, 13, 998). Параўн. нёдзе, нейдзе.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
БУКВА́Р, азбука,
падручнік для пач. навучання чытанню і пісьму. Прызначаны для выхавання дзяцей, развіцця іх мовы і лагічнага мыслення. Традыцыйна з’яўляецца крыніцай першых звестак пра краіну, народ, яго культуру. Уключае матэрыял, які фарміруе ў выхаванцаў нормы паводзін і ўзаемаадносін паміж старэйшымі і малодшымі. Асн. структурны склад буквара — літары, літараспалучэнні, склады, лічбы, граматычныя звесткі, павучанні, тэкставыя і ілюстрацыйныя матэрыялы, схемы, табліцы. Навуч.-выхаваўчую работу з букваром звычайна падзяляюць на 3 перыяды: падрыхтоўчы, букварны і паслябукварны.
Доўгі час грамату асвойвалі па царк. кнігах (псалтырах, часаслоўцах, апосталах). З 16 ст. пачалі ствараць і выдаваць спец. дапаможнікі. Першы друкаваны буквар на царк.-слав. мове ў рус. рэдакцыі — «Азбука» І.Фёдарава (Львоў, 1574). На Беларусі адзін з першых буквароў выдалі ў 1593 у Вільні браты Л. і К.Мамонічы. У 1596 у Вільні выйшаў буквар Л.Зізанія. Па іх вучыліся чытаць і пісаць на Беларусі, Украіне, у Расіі і Літве. З 1590-х г. да 1653 на Беларусі выйшла 16 буквароў — больш за палавіну падобных выданняў на ўсх.-слав. землях. Тэрмін «Азбука» ў загалоўку кнігі ўпершыню з’явіўся ў віленскім (1596), «Буквар» — у еўеўскім (1618) брацкіх выданнях. У 17—19 ст. буквары друкавалі ў Вільні, Куцейне, Магілёве, Супраслі, Варшаве. У 1906 выдадзены «Беларускі лемантар, або Першая навука чытання» (ананімна) і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» Цёткі. Пасля Кастр. рэвалюцыі 1917 побач з вучэбнымі дапаможнікамі для дзяцей у БССР друкаваліся буквары для лікбеза «Наша сіла — ніва ды машына: Лемантар для дарослых» М.Байкова, С.Некрашэвіча, М.Багдановіча, 1925; «Наша сіла — Саюз. Лемантар для сельскагаспадарчых і лясных рабочых», 1926 і інш. Беларускія буквары выдавалі таксама А.Федасенка, М.Пігулеўскі і І.Пісарчык, С.Паўловіч і інш. У 1929—69 карысталіся букваром, складзеным Н.Сіўко (1929—32 з Л.Лукіной, 1937—41 з З.Ліхачовай). З 1969 выйшла 18 выданняў буквара А.Клышкі, у т. л. «Разразная азбука».
Літ.:
Голенченко Г.Я. Источники по истории белорусской культуры: (Старопечатные учебные книги XVI—первой половины XVII вв.) // Из истории книги в Белоруссии. Мн., 1979;
Ботвинник М. Откуда есть пошел букварь. Мн., 1983.
т. 3, с. 324
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
згрыза́ць несов.
1. (есть, грызя) сгрыза́ть; сгла́дывать; (верхний слой — ещё) обгрыза́ть;
2. (грызя, повреждать поверхность чего-л) изгрыза́ть, изгла́дывать;
3. (грызя, сваливать) перегрыза́ть;
1-3 см. згры́зці
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
цярпе́нне ср., в разн. знач. терпе́ние;
◊ ц. ло́пнула — разг. терпе́ние ло́пнуло;
перапо́ўніць ча́шу ~ння — перепо́лнить ча́шу терпе́ния;
на ўся́кае хаце́нне ёсць ц. — посл. на вся́кое хоте́ние есть терпе́ние
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
га́дка нареч., разг.
1. га́дко, отврати́тельно, проти́вно;
2. безобра́зно, уро́дливо;
3. га́дко, ме́рзко, скве́рно;
1-3 см. га́дкі;
◊ г. з’е́сці і шкада́ кі́нуць — погов. проти́вно есть и жа́лко вы́плюнуть
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)