burning2 [ˈbɜ:nɪŋ] adj.
1. ве́льмі мо́цны, нясце́рпны (пра пачуцці);
a burning desire мо́цнае жада́нне
2. ве́льмі ва́жны, актуа́льны; пі́льны, во́стры;
a burning issue актуа́льнае пыта́нне
3. мо́цны, пяке́льны, пяку́чы (пра боль)
4. гара́чы, пяке́льны;
the burning sun пяке́льнае со́нца
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
ЗО́РКІ,
нябесныя целы, якія самі свецяцца; складаюцца з распаленых газаў (плазмы). Найб. распаўсюджаныя аб’екты ў Сусвеце — змяшчаюць больш за 98% масы ўсяго касм. рэчыва. Знаходзяцца ў стане цеплавой і гідрастатычнай раўнавагі, што забяспечваецца балансам паміж сілай гравітацыі і ціскам гарачага рэчыва і выпрамянення. Усе З., акрамя Сонца, відаць з Зямлі як святлівыя пункты. Яркасць З. характарызуюць зорнай велічынёй. Бачнае становішча на небасхіле вызначаюць дзвюма вуглавымі пераменнымі — схіленнем і прамым узыходжаннем (гл. Нябесныя каардынаты).
З. існуюць дзесяткі мільярдаў гадоў. У іх ядрах увесь час адбываюцца тэрмаядзерныя рэакцыі — асн. крыніца энергіі і выпрамянення. Фіз. характарыстыкі і працягласць існавання З. вызначаюцца масай і хім. складам, якія З. мела ў момант утварэння. Адрозніваюць З.: гіганты, звышгіганты, карлікі, новыя зоркі, звышновыя зоркі, пераменныя зоркі, падвойныя зоркі. Хім. склад большасці З.: 75% вадароду, 23% гелію, 2% інш. элементаў. Дыяпазон магчымых мас — 10−2—102 масы Сонца. Радыусы самых вял. З. — чырвоных звышгігантаў — у 102—103 разоў большыя, а самых малых — белых карлікаў і нейтронных З. — у 102—104 разоў меншыя за радыус Сонца. Сярэдняя шчыльнасць чырвоных звышгігантаў 10‘3 кг/м³, нейтронных З. больш за 1017 кг/мЗ. Свяцільнасць блакітных гігантаў і чырвоных звышгігантаў складае 8∙105, а чырвоных карлікаў 10−4 свяцільнасці Сонца. З. ўтвараюць у прасторы вял. зорныя сістэмы — галактыкі. Вывучэнне будовы нашай Галактыкі паказвае, што многія З. групуюцца ў зорныя скопішчы, зорныя асацыяцыі і інш. З. вывучаюцца зорнай астраноміяй і астрафізікай.
Літ.:
Агекян Т.А. Звезды, галактики, Метагалактика. 3 изд. М., 1981;
Звезды и звездные системы. М., 1981;
Шкловский И.С. Звезды: их рождение, жизнь и смерть. 3 изд. М., 1984.
А.А.Шымбалёў.
Спіс сузор’яў
| Беларуская назва |
Лацінская назва |
Становішча
на зорным небе |
| 1 |
2 |
3 |
| Авен |
Aries |
Пн |
| Аднарог |
Monoceros |
Э |
| Актант |
Ostans |
Пд |
| Андрамеда |
Andromeda |
Пн |
| Арол |
Aquila |
Э |
| Арыён |
Orion |
Э |
| Ахвярнік |
Ara |
Пд |
| Блізняты |
Gemini |
Пн |
| Вадаліў |
Aquarius |
Пд |
| Валапас |
Bootes |
Пн |
| Валасы Веранікі |
Coma Berenices |
Пн |
| Ветразі |
Vela |
Пд |
| Вознік |
Auriga |
Пн |
| Воран |
Corvus |
Пд |
| Воўк |
Lupus |
Пд |
Вялікая Мядзведзіца
(нар. назва Вялікі Воз) |
Ursa Major |
Пн |
| Вялікі Пёс |
Canis Major |
Пд |
| Гадзіннік |
Horologium |
Пд |
| Геркулес |
Hercules |
Пн |
| Гідра |
Hydra |
Э |
| Голуб |
Columba |
Пд |
| Гончыя Псы |
Canes Venatici |
Пн |
| Дзева |
Virgo |
Э |
| Дракон |
Draco |
Пн |
| Дэльфін |
Delphinus |
Пн |
| Журавель |
Crus |
Пд |
| Жывапісец |
Pictor |
Пд |
| Жырафа |
Camelopardalis |
Пн |
| Залатая Рыба |
Dorado |
Пд |
| Заяц |
Lepus |
Пд |
| Змеяносец |
Ophiuchus |
Э |
| Змяя |
Serpens |
Э |
| Індзеец |
Indus |
Пд |
| Казярог |
Capricornus |
Пд |
| Карма |
Puppis |
Пд |
Касіяпея
(нар. назва Касцы) |
Cassiopeia |
Пн |
| Кіль |
Carina |
Пд |
| Кіт |
Cetus |
Э |
| Компас |
Pyxis |
Пд |
| Крыж |
Crux |
Пд |
т. 7, с. 109
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
дапалі́ць, ‑палю, ‑паліш, ‑паліць; зак.
1. Скончыць паліць у чым‑н., выпаліць. Дапаліць у печы.
2. што. Скончыць паліць што‑н., спаліць поўнасцю. Дапаліць дровы. □ Град пабіў усё на полі, сонца рэшткі дапаліла. Дубоўка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
жа́варанкаў і жа́ўранкаў, ‑ава.
Які належыць жаваранку, жаўранку, уласцівы яму. Твары пазіралі ў далёкае неба, нібы ўглядаліся ў вячыстае сонца, прыслухоўваліся да жаваранкавай песні, што ўслаўляла веліч і радасць жыцця, яго мудрую бессмяротнасць. Лынькоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
атулі́цца, атулюся, атулішся, атуліцца; зак.
Ахутацца, ахінуцца. Залацеюць на першых праменнях сонца пяскі Сухіх грудоў, сівым туманам атулілася Гнілое балота. Колас. У вадзіцы у крынічнай Чысценька памыйся, Прыбярыся ў кветкі-краскі, Сонцам атуліся. Купала.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
лаго́дзіць, ‑джу, ‑дзіш, ‑дзіць; незак.
Разм.
1. каго-што. Лашчыць; прывабліваць. Была ранняя вясна, і сонца шчодра лагодзіла і ўгравала зямлю. Гроднеў. Той дом лагодзіць наша вока. Броўка.
2. каму. Дагаджаць, паддобрывацца. Лагодзіць старэйшаму.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
бо́хан, ‑а, м.
Выпечаны хлеб пераважна круглай формы. А з печы бохан вымеш — ён ружовы, Як жнівеньскага сонца дыск барвовы. Гаўрусёў. На выцягнутых руках Лукаш трымаў вышываны ручнік, а на ім — бохан хлеба. Сабаленка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
зені́т, ‑у, М ‑ніце, м.
1. Найвышэйшы пункт неба над галавой наглядальніка. Сонца стаяла ў зеніце, і яго праменн[е] падал[а] проста на .. галовы. Шамякін.
2. перан. Вышэйшая ступень, вяршыня развіцця чаго‑н. Зеніт славы.
[Фр. zénith з араб.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
пасляабе́дзенны, ‑ая, ‑ае.
Які бывае, адбываецца пасля абеду. Пасляабедзенны адпачынак. Пасляабедзенная прагулка. □ У пасляабедзенны час у тым самым лесе ехалі дзве сялянскія фурманкі. Чорны. Пасляабедзеннае сонца залаціла.. [дзяўчынцы] каштанавую галоўку сваімі ласкавымі праменямі. М. Ткачоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
прагарла́ніць, ‑ню, ‑ніш, ‑ніць; зак.
Разм. Тое, што і прагарлапаніць. Ужо даўно прагарланіў у Пышкавічах разбойны певень, пачало ўсходзіць сонца, сабраліся на штодзённы ранішні нарад брыгадзіры, а Карніцкі ўсё не выходзіў з зямлянкі. Паслядовіч.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)