ГРОСМА́ЙСТАР (ням. Großmeister літар.вял. майстар),
вышэйшае ганаровае спарт. званне па шахматах і шашках. У 1949 Міжнар. шахматнай федэрацыяй (ФІДЕ) устаноўлена званне гросмайстра па шахматах. На Беларусі яго атрымалі Б.Гельфанд, В.Дыдышка, А.Заяц, К.Зварыкіна, А.Кавалёў, В.Купрэйчык, Ю.Шульман, Р.Эйдэльсон. З 1958 прысвойваецца званне гросмайстра Міжнар. федэрацыі гульні ў шахматы па перапісцы (ІКЧФ). Званне гросмайстра па шашках устаноўлена ў 1948 Сусв. федэрацыяй шашак. У Беларусі яго атрымалі А.Альтшуль, А.Балякін, Я.Ватуцін, А.Гантварг, В.Камышлеева, М.Кац, І.Пашкевіч, А.Плакхін, А.Прэсман, З.Садоўская, Л.Сахненка.
вы́играть па́ртию в ша́хматы вы́йграць па́ртыю ў ша́хматы;
вы́играть в чьи́х-л. глаза́х вы́йграць у чыі́х-не́будзь вача́х.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ша́шачніца, ‑ы, ж.
1. Квадратная дошка з клеткамі двух колераў для гульні ў шашкі і шахматы.
2. Скрынка для захоўвання шашак, якая з’яўляецца звычайна і шашачнай дошкай. Сабраць шашкі ў шашачніцу.
3. Дзённы матыль з рыжай афарбоўкай крылаў і радамі чорных плям на іх.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
па́ртыяж.
1.полит. па́ртия;
2. (группа) па́ртия;
геалагі́чная разве́дачная п. — геологи́ческая изыска́тельная па́ртия;
3. (количество чего-л.) па́ртия;
атры́мана но́вая п. тава́ру — полу́чена но́вая па́ртия това́ра;
4.муз. па́ртия;
5. (в игре) па́ртия;
згуля́ць ~тыю ў ша́хматы — сыгра́ть па́ртию в ша́хматы
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
КАСПА́РАЎ (Гары Кімавіч) (н. 13.4.1963, Баку),
расійскі спартсмен (шахматы). Міжнар. гросмайстар (1980), засл. майстар спорту СССР (1985). Скончыў Азерб.пед.ін-т замежных моў (1986). Чэмпіён свету (1980), СССР (1975—77) сярод юнакоў. Чэмпіён свету (1985—97), па версіі ПША (Прафес. Шахматная Асацыяцыя), СССР (1981, 1988), шахматных Алімпіяд (1980, 1982, 1986). Уладальнік Кубка свету (1989, г. Шэлефтэо, Швецыя), прыза «Шахматны Оскар» (1982—83, 1985—88, 1995—96). Пераможца міжнар. турніраў (1980, Баку; 1982, г. Бугойна і 1983, г. Нікшыч, Югаславія; 1986—87, Брусель; 1990, г. Тылбург, Нідэрланды). З 1986 прэзідэнт ПША, прэзідэнт дзіцячага клуба «Камп’ютэр».
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
цэйтно́т
(ням. Zeitnot, ад Zeit = час + Not = патрэба)
1) недахоп часу на абдумванне чарговых хадоў пры гульні ў шашкі, шахматы з гадзіннікам;
2) перан. недахоп часу ў якой-н. справе.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
Kíebitzm -es, -e
1):
geméiner ~заал. кні́гаўка
2) бале́льшчык (пры гульні ў карты, шахматы)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Schachn -s
1) ша́хматы
2) шах (у гульні);
~ spíelen гуля́ць у ша́хматы;
~ und matt! шах і мат!;
dem König ~ bíeten* аб’яві́ць шах каралю́;
j-n in [im] ~ hálten* трыма́ць каго́-н. пад пастая́ннай пагро́зай [у стра́ху]
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
згуля́цьсов.
1.в разн. знач. сыгра́ть; (с кем-л. в какую-л. игру) срази́ться;
з. вясе́лле — сыгра́ть сва́дьбу;
з. у баскетбо́л — сыгра́ть в баскетбо́л;
з. у ша́хматы — сыгра́ть (срази́ться) в ша́хматы;
2.разг. прогуля́ть;
з. уве́сь дзень — прогуля́ть весь день;
3.разг. станцева́ть, протанцева́ть;
з. по́льку — станцева́ть (протанцева́ть) по́льку
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ЛУКА́ ЛЕ́ЙДЭНСКІ, Лукас ван Лейдэн (Lucas van Leyden; 1489 або 1494, г. Лейдэн, Нідэрланды — 1533),
нідэрландскі гравёр і жывапісец эпохі Адраджэння. Вучыўся ў свайго бацькі Х.Якабса (1504—08) і К.Энгелбрэктса. Зазнаў уплывы А.Дзюрэра і М.Раймондзі. У творчасці імкнуўся да спалучэння дакладнасці перадачы фігур і дэталей, псіхал. выразнасці вобразаў і цэласнасці кампазіцыі. У ранні перыяд працаваў як майстар разцовай гравюры на медзі («Магамет і манах Сергій», 1508; «Кароўніца», 1510; «Танец Магдаліны», 1519; «Вергілій у кашы», 1523), пазней звярнуўся да афорта і дрэварыта. У жывапісе ствараў жанравыя сцэны («Гульня ў шахматы», каля 1508—10; «Гульня ў карты», каля 1521), рэліг. кампазіцыі («Св. Антоній», 1511; «Пропаведзь у царкве», 1521; трыпціхі «Страшны суд», 1526—27, «Вылячэнне іерыхонскага сляпога», 1531), партрэты, у т. л. аўтапартрэт (каля 1514).
