упо́р, -а і -у, м.
1. -у, гл. уперці (у 3 знач.), уперціся (у 1 знач.).
2. мн. -ы, -аў. Прадмет, месца, у якое ўпіраюцца; падпорка.
Прылегчы на ў. і стрэліць.
У. для ног.
◊
Ва ўпор —
1) у непасрэднай блізкасці ад цэлі.
Стрэліць ва ўпор;
2) адкрыта, без хітрыкаў (разм.).
Сказаць ва ўпор;
3) пільна, прама і блізка.
Паглядзець на каго-н. ва ўпор.
Рабіць упор на каго-што або на кім-чым — звяртаць асаблівую ўвагу на каго-, што-н., падкрэсліваць значэнне каго-, чаго-н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
чацвёра, -вяры́х, -вяры́м, -вяры́мі, ліч. зб.
Чатыры.
Ужыв.:
а) з назоўнікамі мужчынскага і агульнага роду, якія абазначаюць асоб.
Ч. сяброў.
Ч. сірот;
б) без назоўнікаў, калі абазначаюць асоб мужчынскага і жаночага полу ў адзінстве.
Ч. ўжо адправіліся ў дарогу.
Ч. прапанавалі сваю дапамогу;
в) з назоўнікамі, якія абазначаюць маладых істот.
Ч. ягнят.
Ч. лісянят;
г) з назоўнікамі, якія ўжываюцца толькі ў мн. л. або якія абазначаюць парныя прадметы.
Ч. сутак.
Ч. саней.
Ч. нажніц.
Ч. шкарпэтак;
д) з асабовымі займеннікамі ў мн. л.
Іх было ч.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
тэкст
(лац. textum = сувязь, злучэнне)
1) тое, што напісана або надрукавана (напр. т. рамана, т. дакумента);
2) асноўная частка напісанага або надрукаванага без падрадковых заўваг, спасылак, каментарыяў;
3) словы, на якія напісана музыка (напр. т. песні);
4) друкарскі шрыфт, кегель якога роўны 20 пунктам (7,52 мм).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
шо́ры
(польск. szory, ад с.-в.-ням. geschirre)
1) конская збруя без дугі і хамута;
2) бакавыя шчыткі, прымацаваныя да аброці, каб запрэжаны конь не мог глядзець убок;
3) перан. тое, што перашкаджае, абмяжоўвае ў чым-н.; трымаць у шорах — прымушаць паводзіць каго-н. пэўным чынам.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
цягнік, поезд, састаў / спецыяльнага прызначэння: эшалон / скоры: экспрэс / без грузу: паражняк / таварны: таварняк (разм.) / на электрацязе: электрычка (разм.); машына (уст.)
Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў, 2-е выданне (М. Клышка, правапіс да 2008 г.)
гэ́ты мест. указ., м. (гэ́та (гэ́тая) ж., гэ́та (гэ́тае) ср.; мн. гэ́тыя)
1. в разн. знач. э́тот;
г. ці той лес? — э́тот или тот лес?;
на гэ́тым баку́ — на э́той стороне́;
от ужо́ мне гэ́тыя капры́зы — вот уж э́ти мне капри́зы;
я расказа́ў — і гэ́таму паве́рылі — я рассказа́л — и э́тому пове́рили;
2. (только что упомянутый) э́тот; (данный — ещё) настоя́щий;
за г. час — за э́то вре́мя;
да гэ́тага ча́су — до настоя́щего вре́мени;
гэ́тым паведамля́ем — канц. настоя́щим уведомля́ем;
гэ́тымі дня́мі — на днях;
пры гэ́тым — при э́том;
не без гэ́тага — не без э́того
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нія́кі мест. отриц. (ж. нія́кая, ср. нія́кае, мн. нія́кія) м.
1. (какой бы то ни было) никако́й; (ни один из имеющихся) никото́рый;
н. во́раг нам не стра́шны — никако́й враг нам не стра́шен;
~кіх адзна́к ру́ху — никаки́х при́знаков движе́ния;
~кай з гэ́тых кніг ён не купі́ў — никото́рой из э́тих книг он не купи́л;
2. (вовсе не) никако́й;
н. ён не камандзі́р — никако́й он не команди́р;
○ н. род — грам. сре́дний род;
◊ ~кімі сі́ламі — никаки́ми си́лами;
~кім чы́нам — нико́им о́бразом;
ні ў я́кім ра́зе — ни в ко́ем слу́чае;
без нічо́га нія́кага — без причи́ны
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
про́сты
1. в разн. знач. просто́й; (несложный, обычный — ещё) нехи́трый, незате́йливый, немудрёный, незамыслова́тый;
п. механі́зм — просто́й механи́зм;
~тае рашэ́нне — просто́е реше́ние;
~тае палатно́ — просто́е полотно́;
п. чалаве́к — просто́й челове́к;
~тая бандэро́ль — проста́я бандеро́ль;
п. фасо́н — просто́й (незате́йливый, немудрёный, незамыслова́тый) фасо́н;
п. сюжэ́т — просто́й (незате́йливый, немудрёный, незамыслова́тый) сюже́т;
2. (без претензий) просто́й; бесхи́тростный; прямо́й;
3. (о глазе) просто́й, невооружённый;
4. (ровный, без изгибов) прямо́й;
5. (откровенный) прямо́й;
п. адка́з — прямо́й отве́т;
6. разг. (о лошади) неспу́танный;
○ ~тая мо́ва — грам. пряма́я речь;
п. перы́яд — просто́й пери́од;
◊ п. сме́ртны — просто́й сме́ртный;
прасце́й про́стага — про́ще просто́го
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сем (род. сямі́) семь;
у сем разо́ў — в семь раз;
у с. сто́лак — все́меро, в семь раз;
с. у пяць — семью́ пять;
◊ кні́га за сямю́ пяча́цямі — кни́га за семью́ печа́тями;
драць с. шкур — драть семь шкур;
сагна́ць с. пато́ў — согна́ть семь пото́в;
сышло́ с. пато́ў — сошло́ семь пото́в;
за сямю́ замка́мі — за семью́ замка́ми;
с. пя́тніц на ты́дні — погов. семь пя́тниц на неде́ле;
с. разо́ў адме́рай, а раз адрэ́ж — посл. семь раз отме́рь — оди́н раз отре́жь;
у сямі́ ня́нек дзіця́ без но́са — посл. у семи́ ня́нек дитя́ без гла́зу
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
бойI м.
1. бой, род. бо́ю м.;
оборони́тельный бой абаро́нчы бой;
наступа́тельный бой наступа́льны бой;
кла́ссовые бои́ кла́савыя баі́;
ввести́ в бой уве́сці ў бой;
дать бой даць бой;
приня́ть бой прыня́ць бой;
взять без бо́я узя́ць без бо́ю;
2. (сигнал ударами) бой, род. бо́ю м.;
бой часо́в бой гадзі́нніка;
бой бараба́на бой бараба́на;
3. (убой скота на мясо) забо́й, -бо́ю м., рэза́нне, -ння ср., зарэ́з, -зу м.; (свиней) кало́нне, -ння ср.;
◊
взять с бо́ю узя́ць з бо́ю;
бить сме́ртным бо́ем біць смяро́тным бо́ем.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)