СІ́ НТЭЗ (ад грэч. synthesis злучэнне, спалучэнне, састаўленне),
1) злучэнне, спалучэнне розных элементаў, бакоў прадмета ў адно цэлае (сістэму ), якое ажыццяўляецца і ў практычнай дзейнасці, і ў працэсе пазнання. С. процілеглы аналізу , але непарыўна з ім звязаны.
2) Метад навук. даследавання якога-н. прадмета, з’явы, які ў працэсе даследавання пазнаецца цалкам, у адзінстве і ўзаемасувязі ўсіх яго частак.
3) У філасофіі Г.Гегеля — найвышэйшая ступень развіцця, якая вырашае супярэчнасці папярэдніх ступеняў.
4) У псіхалогіі — мысліцельная аперацыя, якая зводзіцца да аб’яднання прадметаў, што адлюстроўваюцца, у адно цэлае. Разам з аналізам забяспечвае фарміраванне паняццяў і працэс мыслення.
5) С. сацыяльны — спалучэнне і злучэнне асобных элементаў, індывідаў або груп у арганізаваную сістэму адносін для дасягнення ўзаемных мэт.
т. 14, с. 404
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
медыя́ нта
(лац. medians, -ntis = які раздзяляе папалам)
трэцяя і чацвёртая ступень мажорнага або мінорнага ладу, а таксама пабудаваны на адной з гэтых ступеней акорд .
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
Ле́ пей , ле́ пяй , ле́ пі , ле́ пій ’лепш’ (Бяльк. , Мядзв. , ТСБМ , Касп. , Сцяшк. , КЭС , лаг. ; маладз. , Янк. Мат. ), асіп. , уздз. ’больш’ (Жд. 2; Бузук). Польск. lepiej , lepie , lepi , н.-луж. lěpjej , lěpʼ , в.-луж. lěpje , чэш. lépe , líp . Вышэйшая ступень ад добра . Прасл. lěpje , lěpěje , якое першапачаткова азначала ’прыгажэй’, утворана ад lěpъ . Гл. лепшы .
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Лепята́ ць ’многа гаварыць, балбатаць’ (паст. , карэліц. , Сл. паўн.-зах. ; ст.-дар. , Ант. ), укр. лепета́ ти , рус. лепета́ ть , балг. лепе́ тя ’тс’. Гукапераймальнае. Аналагічна параўн. ст.-інд. lápati ’балбоча, стогне, гаворыць’, памір. lōwam ’гавару’, кімр. llêf (*lepmo‑ ) ’голас’, алб. lapërdi ’брудная мова’ (Бернекер , 1, 702; Фасмер , 2, 483–484). Другая ступень вакалізму — лопат (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
gorzej
(параўнальная ступень ад
coraz gorzej — што раз горш; усё горш;
tym gorzej — тым горш
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
superlatyw, ~u
м. грам. ступень ;
mówić w ~ach o kim/czym каго/што кім/чым
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
Тнуць 1 ТСБМ ), ’сячы, рэзка выказвацца’, ’ударыць, рубануць; упікнуць’ (Нас. ), ’кусаць, джаліць’, ’ссякаць’ (Сцяшк. ), ’кусаць, пячы’ (Яруш. , Федар. 6 , Скарбы , Сл. ПЗБ ), тні́ ті , тну́ ты ’разбураць, рубаць, сячы’ (Булг. ). Другасны інфінітыў, утвораны шляхам абагульнення асновы спрагальных формаў дзеяслова цяць — тну < прасл. *tęti — *tьnǫ , параўн. рус. тять — тну , польск. ciać — tnę , славен. дыял. tẹ́ti — tnèm , ст.-слав. тѧти тьнѫ ступень кораня і.-е. *ten‑ , захаваная ў літ. tìnti ’адбіваць касу’ (Коген, Запіскі , 2, 241; Фасмер , 4, 66; Векслер, Гіст. , 224). Іншая ступень чаргавання выступае ў *тон , параўн. адным тном ’адным чынам’ (пух. , Жд. 1). Гл. цяць .
Тнуць 2 Скарбы ), ’заўзята іграць’: тне гармонік (Сцяшк. ). Экспрэсіўнае ўтварэнне на базе тнуць 1
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
я́ русм.
1. тэатр. m
2. (рэчы , размешчаныя адна на адной ) Stá pel m
3. геал. слой ) Lá ge f í cht f ú fe f ступень
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
ко́ лер
(лац. color)
1) афарбоўка (напр. сіні к., к. вясёлкі);
2) адценне фарбы, густата, ступень яркасці яе;
3) падрыхтаваны для афарбоўкі чаго-н. састаў фарбы.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ранг
(ням. Rang)
1) разрад, ступень у званнях (напр. дыпламатычныя рангі або рангі афіцэраў у ваенна-марскім флоце);
2) катэгорыя, разрад якіх-н. прадметаў, з’яў.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)