КАНА́ ПА (франц. canapé),
шырокае драўлянае сядзенне на ножках, з падлакотнікамі і спінкай; від мэблі . Вядома з часоў сярэдневякоўя ў інтэр’ерах палацаў і сядзіб. У формах і аздабленні (разьба, інкрустацыя, абіўка са скуры ці тканін) праявіўся ўплыў маст. стыляў рэнесансу, барока, класіцызму, ампіру і інш. З 19 ст. пашырана ў інтэр’еры бел. нар. хаты, замяніла лаву . К. выраблялі мясц. майстры-саматужнікі, аздаблялі прапілоўкай па краях спінкі, такарнымі элементамі, фігурнымі накладкамі. На З Беларусі бытаваў таксама шлябан — К. з сядзеннем у выглядзе скрыні, куды складвалі розныя рэчы. У наш час самаробныя К. саступілі месца прамысл. вырабам, якія звычайна ўваходзяць у гарнітур мэблі для гасціных пакояў.
Я.М.Сахута .
Канапа .
т. 7, с. 569
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
прырулі́ ць , ‑рулю, ‑руліш, ‑руліць; зак.
Разм.
1. Кіруючы рулём, пад’ехаць куды ‑н., дасягнуць якога‑н. месца. Каля гадзіны ночы [Шэмет] прыруліў к плоту каля старшынёвай хаты ў Якімаўцы. Лобан .
2. што . Кіруючы рулём, падвесці што‑н. куды ‑н., да якога‑н. месца. Прыруліць самалёт на ўзлётную паласу.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
е́ хацье́ ду, е́ дзеш, е́ дзе; е́ дзем, е́ дзеце, е́ дуць; едзь; незак.
1. Рухацца куды -н. пры дапамозе якіх-н. сродкаў перамяшчэння.
Е. на электрычцы.
Е. у машыне.
Е. вярхом.
2. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Рухацца (пра сродкі перамяшчэння).
Едзе аўтамабіль.
3. Накіроўвацца куды -н. пры дапамозе сродкаў перамяшчэння; ад’язджаць.
Е. на працу.
Е. за мяжу.
4. Ссоўвацца, саслізгваць са свайго месца.
На мокрай сцежцы ногі едуць убакі.
5. перан. , на кім-чымразм. ).
Ён едзе на памочніках.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
пе́ рці , пру, прэш, прэ; пром, праце́ , пруць; пёр, пе́ рла; пры; незак. разм. ).
1. Ісці, рухацца.
Прэ пасярэдзіне дарогі.
2. Ісці, рухацца куды -н. , не лічачыся з перашкодамі, з забаронай.
Куды прэш напралом!
3. каго-што . Гнаць, выганяць.
П. чужога сабаку з двара.
4. каго-што . Валачы (што-н. цяжкае, грувасткае).
П. мяшок бульбы.
5. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). 3 сілай выходзіць вон, праяўляцца.
Карані пруць з зямлі.
Злосць з яго так і прэ.
6. што . Прагна есці.
Прэ як не ў сябе.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
уско́ чыць , -чу, -чыш, -чыць; зак.
1. на каго-што . Скокнуўшы, апынуцца дзе-н.
У. на лаўку.
2. Хуткім рухам падняцца з месца.
У. ад спалоху.
3. у што . Скочыць у сярэдзіну чаго-н.
У. у лодку.
4. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Раптам з’явіцца, узнікнуць (пра прышч, нарыў і пад. ).
На лбе ўскочыў гузак.
5. у што . Імкліва ўвайсці, сілай уварвацца куды -н.
Байцы ўскочылі ў горад.
6. у што . Трапіць куды -н. выпадкова.
У. у яму.
|| незак. уска́ кваць , -аю, -аеш, -ае (да 1—4 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
цяга́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца; незак. разм. ).
1. Валачыся па зямлі.
Ланцуг цягаўся па зямлі.
2. Хадзіць дзе-н. , куды -н. доўга, без мэты, без пільнай патрэбы.
Ц. па хатах.
3. Неаднаразова хадзіць, ездзіць куды -н. з якой-н. мэтай, па якой-н. справе.
Ц. па судах.
4. з кім, за кім . Заляцацца да каго-н. ; быць у інтымных адносінах з кім-н. (неадабр. ).
5. Спаборнічаць; мерацца сіламі з кім-н. Дзе табе з ім ц.!
◊
Цягацца за чубы (разм. ) — біцца.
|| зак. пацяга́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
дала́ зіцца , ‑лажуся, ‑лазішся, ‑лазіцца; зак.
Разм. Лазячы куды ‑н., дзе‑н., дайсці да непрыемных вынікаў. Лазіў, пакуль далазіўся.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
зазва́ ць , ‑заву, ‑завеш, ‑заве; ‑завём, ‑завяце; зак. , каго-што .
Паклікаць, запрасіць прыйсці, зайсці куды ‑н. Зазваць у госці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
панавалака́ цца , ‑аецца; зак.
Разм. пагард. Навалачыся куды ‑н. у вялікай колькасці. [Немцы] панавалакаліся, як плойма, на пакуту людзям. Чорны .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
падапі́ сваць , ‑аю, ‑аеш, ‑ае; зак. , што .
Разм. Дапісаць нейкую колькасць чаго‑н. куды ‑н. Падапісваць прозвішчы ў журнал.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
