страх
1.
2.
3.
◊ на свой с. — на свой страх;
не вялі́кі с. — не велика́ беда́;
нагна́ць стра́ху — (на каго) нагна́ть стра́ха (на кого);
ры́цар без стра́ху і дако́ру —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
страх
1.
2.
3.
◊ на свой с. — на свой страх;
не вялі́кі с. — не велика́ беда́;
нагна́ць стра́ху — (на каго) нагна́ть стра́ха (на кого);
ры́цар без стра́ху і дако́ру —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ша́пка
1.
2. (гриба) шля́пка;
◊ даста́ць па ша́пцы — получи́ть по ша́пке;
даць па ша́пцы — дать по ша́пке;
спаць у ~ку — воро́н счита́ть;
па Се́ньку (і) ш. — по Се́ньке и ша́пка;
ш. расце́ на галаве́ — во́лосы ды́бом встаю́т (стано́вятся);
ш.-невідзі́мка —
лама́ць ~ку — лома́ть ша́пку;
залама́ць ~ку — заломи́ть ша́пку;
аршы́н з ~каю — от горшка́ два вершка́;
~камі закі́даць — ша́пками закида́ть;
на зло́дзеі ш. гары́ць —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
звезда́ зо́рка, -кі
вече́рняя звезда́ вячэ́рняя зо́рка;
у́тренняя звезда́ зара́нка, зарані́ца;
не́бо усе́яно звёздами не́ба ўсы́пана зо́ркамі;
звезда́ пе́рвой, второ́й величины́
неподви́жные звёзды
па́дающие звёзды
Поля́рная звезда́ Паля́рная зо́рка;
пятиконе́чная звезда́ пяціканцо́вая зо́рка;
о́рден Кра́сной Звезды́ о́рдэн Чырво́най Зо́ркі;
знак отли́чия «Ма́ршальская Звезда́» знак адро́знення «Ма́ршальская Зо́рка»;
путево́дная звезда́ пуцяво́дная зо́рка;
счастли́вая звезда́ шчаслі́вая зо́рка;
морска́я звезда́
◊
звёзд с не́ба не хвата́ет зо́рак з не́ба не хапа́е;
роди́ться
звёзды счита́ть а) (мечтать) зо́ркі лічы́ць, луна́ць у надхма́р’і; б) (ротозейничать) варо́н страля́ць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
па́ра
1. па́ра, -ры
па́ра чуло́к па́ра панчо́х;
па́ра брюк па́ра штано́ў;
па́ра очко́в па́ра акуля́раў;
на па́ре лошаде́й на па́ры ко́ней;
супру́жеская па́ра жана́тая па́ра;
танцу́ющие па́ры па́ры танцо́раў (танцу́ючыя па́ры);
2. (мужской костюм) касцю́м, -ма
он в но́вой па́ре ён у но́вым касцю́ме (гарніту́ры);
3.
он тебе́ не па́ра ён табе́ не па́ра;
◊
два сапога́ па́ра або́е рабо́е, два бо́ты па́ра; адзі́н аднаго́ не пераця́гне;
на па́ру слов на па́ру слоў;
па́ра пустяко́в дро́бязь; няма́ што; як арэ́х раскусі́ць;
в па́ре, на па́ру (с кем) у па́ры, на па́ру (з кім).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
уда́р
нанести́ уда́р нане́сці ўдар;
одни́м уда́ром адны́м уда́рам;
уда́ры ки́рок уда́ры кі́рак;
уда́р гро́ма уда́р гро́му;
перенести́ уда́р перане́сці ўдар;
отве́тить уда́ром на уда́р адказа́ць уда́рам на ўдар;
уда́р попа́л в цель
апоплекси́ческий уда́р
штрафно́й уда́р
уда́р пу́льса уда́р пу́льсу;
фронта́льный уда́р
теплово́й уда́р цеплавы́ ўдар;
со́лнечный уда́р со́нечны ўдар;
◊
находи́ться
уда́р в спи́ну уда́р у спі́ну;
одни́м уда́ром двух за́йцев уби́ть адны́м уда́рам двух зайцо́ў забі́ць;
уда́р судьбы́ уда́р лёсу;
в уда́ре у настро́і (у гумо́ры).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вы́расці
◊ в. на вача́х — вы́расти на глаза́х;
як з (-пад) зямлі́ в. — как (бу́дто, сло́вно, то́чно) из-
в. ў вача́х — (чыіх) вы́расти в глаза́х (чьих)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
чуць I
1.
2. (ощущать) слы́шать; чу́ять;
3. (предчувствовать) чу́вствовать; чу́ять;
4. слы́шать, замеча́ть;
◊ ч. дух — чу́ять дух; чу́вствовать чью-л. стро́гость;
ч. сэ́рцам — чу́вствовать се́рдцем;
ч. но́сам — чу́ять но́сом;
чу́е душа́ — чу́ет душа́;
душы́ не ч. — души́ не ча́ять;
адны́м ву́хам (кра́ем ву́ха) ч. — одни́м у́хом слы́шать;
на свае́ (ула́сныя) ву́шы ч. — со́бственными уша́ми слы́шать;
зямлі́ пад сабо́й не ч. — земли́
ног пад сабо́й не ч. — ног
ні рук ні ног не ч. — изнемо́чь от уста́лости;
чуў звон, ды не ве́дае, дзе ён —
чу́е ко́шка, чыё са́ла з’е́ла —
чуць II
1.
2.
3. союз чуть;
◊ ч. свет, ч. дзень — чуть свет; ни свет ни заря́;
ч. што — чуть что;
ч.-ч. — чуть-чу́ть
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
оди́н
◊
все до одного́ усе́ да аднаго́;
все как оди́н усе́ як адзі́н;
одни́м сло́вом адны́м сло́вам;
оди́н на оди́н адзі́н на адзі́н, сам-на́сам;
оди́н-одинёшенек адзі́н-адзіню́ткі;
оди́н-еди́нственный то́лькі адзі́н;
ни оди́н ні адзі́н, ніво́дзін;
в оди́н прекра́сный день аднаго́ ра́зу, аднаго́ дня, адно́йчы;
оди́н к одному́ адзі́н к аднаму́;
все как оди́н усе́ як адзі́н;
оди́н в по́ле не во́ин адзі́н у по́лі не во́ін;
оди́н коне́ц адзі́н кане́ц;
оди́н чёрт адзі́н чорт;
одни́м ма́хом адны́м ма́хам;
одни́м гла́зом адны́м во́кам;
одна́ ла́вочка адна́ хе́ўра;
на оди́н покро́й на адзі́н капы́л;
одну́ мину́ту адну́ хвілі́ну;
одни́ ко́сти адны́ ко́сці (рэ́бры).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Ток 1 ’струмень, цячэнне, плынь’ (
Ток 2 ’гумно’ (
Ток 3 ’растоплены, вытаплены тлушч’ (
Ток 4
Ток 5 ’шлюбныя гульні глушцоў, цецерукоў і іншых птушак, такаванне’, ’месца, дзе такуюць цецерукі, глушцы, бакасы’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
бале́ць I
1. боле́ть;
2.
3.
◊ душа́ (сэ́рца) балі́ць — душа́ (се́рдце) боли́т;
ні свярбі́ць ні балі́ць — ни хо́лодно ни жа́рко;
няха́й яго́ галава́ балі́ць — пусть он ду́мает; э́то его́ забо́та;
гавары́ць язы́к не балі́ць —
ад цяпло́сці не баля́ць ко́сці —
бале́ць II
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)