ГЛАБА́ЛЬНЫЯ ПРАБЛЕ́МЫ сучаснасці,

праблемы, якія закранаюць інтарэсы чалавецтва ў цэлым і для свайго вырашэння патрабуюць агульных намаганняў без уліку падзелу чалавечага грамадства па розных прыкметах. Умоўна вылучаюць тэарэтычныя і практычныя, вострыя і адкладзеныя, агульныя і прыватныя. Тэарэтычныя глабальныя праблемы ахопліваюць пераважна праблемы грамадскіх і прыродазнаўчых навук: філасофіі, біялогіі, пазнання Зямлі і Космасу, прыроды чалавека, грамадазнаўства і інш. (гл. Навука, Чалавек, Экалогія сацыяльная, Касмалогія і да т.п.). Іх вырашэнне не можа мець завершанага характару, колькі б не доўжыўся перыяд існавання чалавецтва. Практычныя глабальныя праблемы вынікаюць з сённяшняга стану грамадства і абумоўлены яго недасканаласцю (розныя ступені і ўзроўні развіцця асобных яго частак, парушэнне раўнавагі ў адносінах з прыродай і інш.), але пры пэўных умовах яны могуць быць вырашаны ў перспектыве. Асн. з такіх праблем здольны істотна паўплываць на ўмовы існавання чалавецтва, а ў асобных выпадках нават ствараць пагрозу для яго захавання: праблемы вайны і міру, голаду і харчавання, ядзернай бяспекі, антрапагеннага ўздзеяння на прыроду, забруджвання навакольнага асяроддзя, дэмаграфіі, энергет. забеспячэння, вычарпальнасці многіх відаў прыродных рэсурсаў і інш. Глабальнае значэнне пры пэўных умовах сусв. грамадскасць можа надаваць рэгіянальным праблемам, асабліва калі яны ствараюць патэнцыяльную пагрозу для ўсяго насельніцтва ці яго частак у іншых рэгіёнах (напр., праблемы пашырэння небяспечных хвароб, гандлю наркотыкамі, зброяй, забруджвання сусв. акіяна, трансгранічнага пераносу забруджвальнікаў). Наяўнасць агульных для міжнар. супольнасці праблем спараджае дзейнасць міжнар. арганізацый (ААН, ЮНЕСКА, ЮНЕП, Міжнар. Саюз аховы прыроды, МАГАТЭ і інш.), грамадскіх рухаў і формаў супрацоўніцтва («зялёныя», «Грынпіс», грамадскія фонды ў абарону міру, прыроды, гуманітарныя арганізацыі і інш.), узнікненне новых навук або іх раздзелаў (напр., Глабальная экалогія).

Літ.:

Гудожник Г.С., Елисеева В.С. Глобальные проблемы в истории человечества. М., 1989;

Глобальные проблемы и общечеловеческие ценности: Пер. с англ. и фр. М., 1990;

Global competitiveness. New York, 1988.

т. 5, с. 280

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

téuer

1. a дарагі́;

díese Wáre ist ~ гэ́ты тава́р дарагі́;

ihm ist nichts zu ~ ён не скупі́цца;

wie ~? ко́лькі кашту́е?;

téures Léhrgeld záhlen паплаці́цца за што-н., навучы́цца на го́ркім во́пыце

2. adv до́рага;

ein ~ erkáufter Sieg перамо́га, яка́я дастала́ся дараго́й цано́й;

wie ~ kommt díeser Stoff? ко́лькі кашту́е гэ́тая матэ́рыя?;

~ zu stéhen kómmen до́рага абысці́ся;

das soll ihm ~ zu stéhen kómmen гэ́та яму́ так [дарма́] не про́йдзе

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

membership [ˈmembəʃɪp] n.

1. чле́нства;

I must renew my membership of the tennis club. Я павінен узнавіць членства ў тэнісным клубе;

a membership card чле́нская ка́ртка

2. усе́ чле́ны (клуба, арганізацыі і да т.п.);

How did the membership vote? Як прагаласавалі члены клуба/партыі?

3. ко́лькасць чле́наў;

What is the membership of your organisation? Колькі членаў у вашай арганізацыі?

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

age​1 [eɪdʒ] n.

1. узро́ст;

be/come of age да сягну́ць паўнале́цця;

be under age не дасягну́ць паўнале́цця;

look one’s age выгляда́ць на свае́ гады́/свой узро́ст;

What is his age? Колькі яму гадоў?

2. ages infml ве́льмі до́ўга;

I waited for ages. Я чакаў вельмі доўга.

3. век; эпо́ха;

the Middle Ages Сярэ́днія вякі́, Сярэдняве́чча

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

please​1 [pli:z] v.

1. задавальня́ць, дагаджа́ць;

Do it to please me. Зрабі гэта дзеля мяне;

You can’t please everybody. Усім не дагодзіш;

Nothing pleases him. Нічога яму не падабаецца.

2. хаце́ць, аддава́ць перава́гу;

Take as you please. Бяры колькі хочаш.

♦

if you please dated

1) калі́ ла́ска

2) уяві́це сабе́;

please yourself infml як сабе́ хо́чаш

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

In discendo lupus nimis affirmans ait «agnus»

Калі вучыш ваўка гаварыць, ён заўсёды скажа: ягня.

Если учишь волка говорить, он всегда скажет: ягнёнок.

бел. Лысае жарабя ўрадзілася, лысае і здохне. Колькі ваду ні гатуй, усё вада будзе. Хоць крычы, хоць не крычы, а быць Пахому такому.

рус. Ты чёрта свяжи, а он в воду смотрит. Волк и всякий год линяет, а нрава не меняет. Горбатого могила исправит. Сколько с быком ни биться, а молока от него не добиться.

фр. Un vieux chien ne s’accoutume point à porter le collier (Старая собака никогда не привыкнет носить ошейник).

англ. What is bred in the bone will not come out of the flesh (Что въелось в кости, не выйдет плотью).

нем. Wider die Natur kann keiner (Против природы не может никто).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

przepraszać

przeprasza|ć

незак. kogo прасіць прабачэння ў каго; перапрошваць;

~m, która (jest) godzina? — выбачайце, колькі зараз часу?;

~m — прабачце, выбачай(це), даруй(це), прашу прабачыць (выбачыць)

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

звя́га ж., разг.

1. (собаки) лай м., тя́вканье ср.;

2. назо́йливое напомина́ние (тре́бование);

◊ не сто́лькі той бра́гі, ко́лькі ~гі — погов. не сто́лько ше́рсти, ско́лько ви́згу;

воўк саба́кі не баі́цца, але ~гі не лю́біць — посл. волк соба́ки не бои́тся, но ла́я не лю́бит

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

абскака́ць, ‑скачу, ‑скачаш, ‑скача; зак., каго-што.

1. Праскакаць вакол каго‑, чаго‑н.

2. Разм. Аб’ездзіць, абысці ўсё, пабыць у многіх месцах. [Шафёру] трэба было «абскакаць» вунь колькі калгасаў, вярнуцца ў раён і да ночы «згайсаць» яшчэ ў два сельсавета.. Пташнікаў.

3. перан. Перамагчы, апярэдзіць у чым‑н. Абскакаць канкурэнтаў. □ [Аднавус:] — Абскакаў ты мяне, Пятрок. У мяне гектар даў семдзесят пяць цэнтнераў зерня, а ў цябе — восемдзесят. Пянкрат.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

неўміру́чы, ‑ая, ‑ае.

1. Які жыве вечна, не паддаецца смерці. Колькі разоў шматлікія ворагі выпальвалі нашы гарады і вёскі, але народ наш астаўся жыць, ён неўміручы. Гурскі.

2. Які застаецца назаўсёды ў памяці людзей; які не забываецца. Радзіма! У сонечных далях тваіх Жыве неўміручы Купала! Матэвушаў. На ўвесь свет сталі вядомымі, неўміручыя подзвігі герояў-панфілаўцаў, камсамолкі Зоі Космадзям’янскай і многіх тысяч іншых патрыётаў. Паслядовіч.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)