ду́ж
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
ду́ж |
дужа |
дужа |
дужы |
| Р. |
- |
- |
- |
- |
| Д. |
- |
- |
- |
- |
| В. |
- |
- |
- |
- |
| Т. |
- |
- |
- |
- |
| М. |
- |
- |
- |
- |
Крыніцы:
tsblm1996.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
нераспаўсюджаны
прыметнік, якасны
|
адз. |
| м. |
н. |
| Н. |
нераспаўсюджаны |
нераспаўсюджанае |
| Р. |
нераспаўсюджанага |
нераспаўсюджанага |
| Д. |
нераспаўсюджанаму |
- |
| В. |
нераспаўсюджаны нераспаўсюджанага |
- |
| Т. |
нераспаўсюджаным |
- |
| М. |
нераспаўсюджаным |
- |
Крыніцы:
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
узро́вень, ‑роўню, м.
1. Умоўная гарызантальная лінія або плоскасць, якая з’яўляецца мяжой вышыні чаго‑н. Сонца апусцілася на ўзровень маладых сосен. Шамякін. Хвілін праз пяць .. [Раман] падняў на ўзровень грудзей ляшча і гукнуў: — Во!!! Ляўданскі. Дом быў злеплены так недарэчна, што вокны ў ім знаходзіліся па розных узроўнях. Маўр. // Вышыня пад’ёму вады або чаго‑н. вадкага. Вада ў Нарачы безупынна папаўняецца шматлікімі крыніцамі як па берагах, так і на дне возера, і таму ўзровень яго ніколі не зніжаецца. В. Вольскі.
2. перан. Ступень, якая характарызуе якасны стан, велічыню развіцця чаго‑н. Жыццёвы ўзровень. Ідэйны ўзровень. Узровень механізацыі гаспадаркі. □ Тэхнічны ўзровень савецкай эканомікі цяпер пераўзыходзіць дасягненні сусветнай капіталістычнай гаспадаркі, а ў многіх галінах — і найбольш разбітых капіталістычных краін. Машэраў.
•••
Нулявы ўзровень — узровень паверхні мора.
На ўзроўні (быць, знаходзіцца і пад.) — у адпаведнасці з неабходнымі патрабаваннямі.
На ўзроўні каго-чаго, якім — у якім‑н. пэўным рангу, у якой‑н. інстанцыі. Вырашаць пытанні на ўзроўні міністраў. Сустрэчы на вышэйшым узроўні.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ушчэ́рбны
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
- |
| Н. |
ушчэ́рбны |
- |
| Р. |
ушчэ́рбнага |
- |
| Д. |
ушчэ́рбнаму |
- |
| В. |
ушчэ́рбны (неадуш.) ушчэ́рбнага (адуш.) |
ушчэ́рбных (адуш.) |
| Т. |
ушчэ́рбным |
- |
| М. |
ушчэ́рбным |
- |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
sbm2012,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
БІ́ТВА ЗА АТЛА́НТЫКУ 1939—45,
барацьба Вялікабрытаніі і ЗША супраць фаш. Германіі і Італіі за камунікацыі ў Атлантычным акіяне, Міжземным, Нарвежскім, Паўночным і інш. морах у час 2-й сусв. вайны. Германія разлічвала, што дзеянні яе падводных лодак, надводных караблёў і самалётаў перарвуць жыццёва важныя для Вялікабрытаніі камунікацыі ў Атлантыцы і прымусяць яе выйсці з вайны. Вялікабрытанія і ЗША імкнуліся абараніць свае водныя камунікацыі і дасягнуць перавагі на атлантычным тэатры ваен. дзеянняў. У вер. 1939 — чэрв. 1941 у баях удзельнічалі з абодвух бакоў нязначныя сілы. Аднак атакі нават малой колькасці ням. падлодак былі эфектыўныя, бо процілодачныя сістэмы саюзнікаў аказаліся недастаткова падрыхтаваныя. У ліп. 1941 — сак. 1943 асн. сілы ням. авіяцыі і надводных караблёў дзейнічалі супраць СССР. Цяжкія страты вермахта на сав.-герм. фронце паспрыялі саюзнікам, яны значна ўмацавалі свае сілы (у сак. 1943 мелі каля 3000 караблёў і 2700 самалётаў супраць 100—130 ням. падлодак) і нанеслі праціўніку значныя страты. Гэтыя абставіны, а таксама выхад з вайны Італіі ў вер. 1943, высадка саюзнікаў у Паўн. Францыі ў чэрв. 1944, колькасны і якасны рост сіл і сродкаў іх процілодачнай абароны рэзка зменшылі эфектыўнасць дзеянняў ням. падлодак у 1943—45. Агульныя страты саюзных і нейтральных дзяржаў у бітве за Атлантыку склалі 4245 транспартаў. Германія і Італія страцілі 705 караблёў і 81 падлодку. Яны не здолелі парушыць камунікацыі Вялікабрытаніі і ЗША у Атлантыцы і нанеслі адчувальныя страты іх ваен.-эканам. Патэнцыялу.
т. 3, с. 161
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
заму́жні
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| ж. |
- |
| Н. |
заму́жняя |
заму́жнія |
| Р. |
заму́жняй заму́жняе |
заму́жніх |
| Д. |
заму́жняй |
заму́жнім |
| В. |
заму́жнюю |
заму́жнія (неадуш.) заму́жніх (адуш.) |
| Т. |
заму́жняй заму́жняю |
заму́жнімі |
| М. |
заму́жняй |
заму́жніх |
Крыніцы:
piskunou2012,
prym2009.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
су́кін
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
- |
| Н. |
су́кін |
су́кіны |
| Р. |
су́кінага |
су́кіных |
| Д. |
су́кінаму |
су́кіным |
| В. |
су́кін (неадуш.) су́кінага (адуш.) |
су́кіны (неадуш.) су́кіных (адуш.) |
| Т. |
су́кіным |
су́кінымі |
| М. |
су́кіным |
су́кіных |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
хі́мія, ‑і, ж.
1. Навука пра рэчывы, іх будову, састаў, уласцівасці і ўзаемныя ператварэнні. Тэарэтычная хімія. Падручнік па хіміі.
2. Практычнае прымяненне гэтай навукі, яе законаў у вытворчасці, у прамысловасці. Беларусь ператварылася ў край вялікай хіміі. «Звязда». // Разм. Аб прэпаратах, хімічных сродках, растворах і пад. — Можна было б і цыбулькай [ікону] нацерці ці гэтай самай хіміяй, па якую ты .. бегаў у аптэку. Брыль.
3. Якасны, хімічны састаў чаго‑н. Хімія нафты. Хімія крыві.
•••
Аналітычная хімія — навука аб метадах вызначэння хімічнага саставу рэчыва.
Арганічная хімія — навука пра злучэнні вугляроду з іншымі элементамі.
Бытавая хімія — галіна хімічнай прамысловасці, якая выпускае прадукцыю для задавальнення бытавых патрэб насельніцтва.
Калоідная хімія — раздзел фізічнай хіміі, які вывучае калоіды.
Квантавая хімія — раздзел тэарэтычнай хіміі, у якім хімічныя з’явы вывучаюцца на аснове ўяўленняў квантавай механікі.
Неарганічная хімія — навука пра хімічныя элементы, простыя і складаныя рэчывы, якія не маюць у сваім саставе бялку.
Фізічная хімія — навука, якая тлумачыць хімічныя з’явы і вызначае іх заканамернасці на аснове агульных прынцыпаў фізікі.
Ядзерная хімія — раздзел навукі, які вывучае ўзаемны ўплыў і ператварэнні атамных ядраў і ўласцівасцей рэчыва.
[Ад грэч. chēmeia.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
бесступе́ньчаты
прыметнік, якасны
|
адз. |
| м. |
ж. |
н. |
| Н. |
- |
бесступе́ньчатая |
бесступе́ньчатае |
| Р. |
бесступе́ньчатага |
бесступе́ньчатай бесступе́ньчатае |
бесступе́ньчатага |
| Д. |
бесступе́ньчатаму |
бесступе́ньчатай |
бесступе́ньчатаму |
| В. |
бесступе́ньчаты бесступе́ньчатага |
бесступе́ньчатую |
бесступе́ньчатае |
| Т. |
бесступе́ньчатым |
бесступе́ньчатай бесступе́ньчатаю |
бесступе́ньчатым |
| М. |
бесступе́ньчатым |
бесступе́ньчатай |
бесступе́ньчатым |
Крыніцы:
prym2009.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
лаза́ты
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
- |
| Н. |
лаза́ты |
лаза́тыя |
| Р. |
лаза́тага |
лаза́тых |
| Д. |
лаза́таму |
лаза́тым |
| В. |
лаза́ты (неадуш.) лаза́тага (адуш.) |
лаза́тыя (неадуш.) лаза́тых (адуш.) |
| Т. |
лаза́тым |
лаза́тымі |
| М. |
лаза́тым |
лаза́тых |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
prym2009,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)