1. Набожны чалавек, які многа моліцца, ходзіць на багамолле. Нягледзячы на ранні час, па абодва бакі вуліцы стаялі на каленях багамолы, злажыўшы перад сабою рукі.Машара.
2.мн. (багамо́лы, ‑аў). Атрад драпежных насякомых паўднёвых краін.
[Назва дадзена па знешняму выгляду, які нагадвае позу чалавека ў час малення.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Паспе́х ’паспешнасць’ (Нас., Грыг.), ’празмерная хуткасць’ (ТСБМ), ’паскарэнне’ (Гарэц., Касп., Др.-Падб.), поспех ’спорнасць, хуткасць’ (ТС). Укр.по́спіх, рус.поспе́х, польск.pośpiech, н.-, в.-луж., чэш.pospěch, славен.pospȇh, ст.-слав.поспѣхъ ’паспешнасць’, ’паскарэнне’, ’садзейнічанне’. Прасл.pospěxъ было, відаць, утворана ад дзеяслова po‑spěšiti, у якім прэфікс po‑ павялічвае значэнне дзеяслова. Да спех, спяшы́ць (гл.). Сюды ж паспяшны́ ’ранні (напр., капуста)’ (лід., Сл. ПЗБ), пасьпе́шка ’ранні сорт бульбы, скараспелка’ (Касп.; в.-дзв., астрав., смарг., Сл. ПЗБ), параўн. польск.pośpiechy ’тс’. Гл. таксама поспех.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
арха́іка
(гр. archaikos = стары, устарэлы)
1) старажытнасць, старадаўнасць;
2) ранні перыяд развіцця архітэктуры і выяўленчага мастацтва Стараж. Грэцыі.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
Ву́трэнь ’ранняя служба ў царкве’ (КСТ), ву́тріня ’тс’ (Бяльк.), укр.ву́треня ’тс’, рус.бранск.ву́трын ’тс’. Ад ц.-слав.оутрьнь ’ранні, ранішні’ або въ оутрьнии ’зранку, раніцой’; параўн. таксама балг.ву́трин, ву́трина, ву́тирна ’раніца’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
дрыя́с
(н.-лац. dryas, ад гр. dryas = курапатчына трава)
фазы паазёрскага позналедніковага позналедавіковага пахаладання (ранні, сярэдні і позні д.).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
КАБАЛЬЕ́РАС (ісп. caballeros),
назва рыцараў (гл.Рыцарства) у сярэдневяковай Іспаніі. У ранні перыяд Рэканкісты конныя воіны, якія набывалі за свой кошт баявога каня і зброю. З 12 ст. ў пастановах картэсаў і інш.афіц. дакументах назва К. ужывалася ў аднолькавым сэнсе з ганаровым найменнем ідальга.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
éhest
1.a са́мы ра́нні, найбліжэ́йшы
2.adv:
am ~en ране́й за ўсі́х
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
сне́даць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; незак.
Есці раніцай. Снедалі рана, як снедаюць звычайна перад дарогай.Брыль.Калі Антаніна прыйшла на поле, Надзя і Волька, выжаўшы ўжо соткі па паўтары, сядзелі на снапах і снедалі.Васілевіч.Маці з бацькам снедалі з намі ў ранні час.Куляшоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
МЕЗАЗО́ЙСКАЯ СКЛА́ДКАВАСЦЬ,
сукупнасць працэсаў складкавасці, гораўтварэння і гранітоіднага магматызму, якія адбываліся на працягу мезазойскай эратэмы (групы). Найб. інтэнсіўна праявілася ў межах Ціхаакіянскага рухомага пояса (гл.Ціхаакіянская складкавасць). Адрозніваюць старажытнакімерыйскую, або індасінійскую (канец трыясу — пачатак юры); юнакімерыйскую (гл.Кімерыйская складкавасць); аўстрыйскую (на мяжы ранняга і позняга мелу); ларамійскую (позні мел — ранні палеаген).