прашчырава́ць

‘старанна прапрацаваць, правесці час за справай’

дзеяслоў, непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. прашчыру́ю прашчыру́ем
2-я ас. прашчыру́еш прашчыру́еце
3-я ас. прашчыру́е прашчыру́юць
Прошлы час
м. прашчырава́ў прашчырава́лі
ж. прашчырава́ла
н. прашчырава́ла
Загадны лад
2-я ас. прашчыру́й прашчыру́йце
Дзеепрыслоўе
прош. час прашчырава́ўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

прыталаска́ць

‘пацягаць, прыцягнуць каго-небудзь за валасы’

дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. прыталаска́ю прыталаска́ем
2-я ас. прыталаска́еш прыталаска́еце
3-я ас. прыталаска́е прыталаска́юць
Прошлы час
м. прыталаска́ў прыталаска́лі
ж. прыталаска́ла
н. прыталаска́ла
Загадны лад
2-я ас. прыталаска́й прыталаска́йце
Дзеепрыслоўе
прош. час прыталаска́ўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

прыту́ркаць

‘частымі падахвочваннямі прымусіць каго-небудзь узяцца за што-небудзь’

дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. прыту́ркаю прыту́ркаем
2-я ас. прыту́ркаеш прыту́ркаеце
3-я ас. прыту́ркае прыту́ркаюць
Прошлы час
м. прыту́ркаў прыту́ркалі
ж. прыту́ркала
н. прыту́ркала
Загадны лад
2-я ас. прыту́ркай прыту́ркайце
Дзеепрыслоўе
прош. час прыту́ркаўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

узгару́сціць

‘заплаціць за што-небудзь (узгарусціць хлеба, узгарусціць чынш)’

дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. узгару́шчу узгару́сцім
2-я ас. узгару́сціш узгару́сціце
3-я ас. узгару́сціць узгару́сцяць
Прошлы час
м. узгару́сціў узгару́сцілі
ж. узгару́сціла
н. узгару́сціла
Загадны лад
2-я ас. узгару́сці узгару́сціце
Дзеепрыслоўе
прош. час узгару́сціўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

франкі́раваць

‘заплаціць (плаціць) за пасылку аб пісьмо на месцы адпраўлення’

дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. франкі́рую франкі́руем
2-я ас. франкі́руеш франкі́руеце
3-я ас. франкі́руе франкі́руюць
Прошлы час
м. франкі́раваў франкі́равалі
ж. франкі́равала
н. франкі́равала
Загадны лад
2-я ас. франкі́руй франкі́руйце
Дзеепрыслоўе
цяп. час франкі́руючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

франкі́раваць

‘заплаціць (плаціць) за пасылку аб пісьмо на месцы адпраўлення’

дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. франкі́рую франкі́руем
2-я ас. франкі́руеш франкі́руеце
3-я ас. франкі́руе франкі́руюць
Прошлы час
м. франкі́раваў франкі́равалі
ж. франкі́равала
н. франкі́равала
Загадны лад
2-я ас. франкі́руй франкі́руйце
Дзеепрыслоўе
прош. час франкі́раваўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

чубну́ць

‘аднакратны дзеяслоў да чубіць - драць за хахол’

дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. чубну́ чубнё́м
2-я ас. чубне́ш чубняце́
3-я ас. чубне́ чубну́ць
Прошлы час
м. чубну́ў чубну́лі
ж. чубну́ла
н. чубну́ла
Загадны лад
2-я ас. чубні́ чубні́це
Дзеепрыслоўе
прош. час чубну́ўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

фруктово́з садавінаво́з, -за м.; фруктаво́з, -за м.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

за предлог

1. с вин. в разн. знач. за; (для указания на расстояние — ещё) в (чём);

вы́йсці за дзве́ры — вы́йти за дверь;

ад’е́хаць за раку́ — уе́хать за́ реку;

вы́несці за ду́жкі — вы́нести за ско́бки;

заткну́ць за по́яс — заткну́ть за по́яс;

се́сці за стол — сесть за стол;

се́сці за кні́гу — сесть за кни́гу;

прасядзе́ў далёка за по́ўнач — просиде́л далеко́ за́ полночь;

за со́рак кіламе́траў ад сяла́за со́рок киломе́тров (в сорока́ киломе́трах) от села́;

за гадзі́ну да ад’е́здуза час до отъе́зда;

усё адбыло́ся за адну́ міну́ту — всё произошло́ за одну́ мину́ту;

рака́ за ле́та перасо́хла — река́ за ле́то пересо́хла;

зачапі́ўся за пень — зацепи́лся за пень;

узя́цца за спра́ву — взя́ться за де́ло;

ра́давацца за каго́е́будзь — ра́доваться за кого́-л.;

змага́цца за свабо́ду — боро́ться за свобо́ду;

бой за Смале́нск — бой за Смоле́нск;

плаці́ць за начле́г — плати́ть за ночле́г;

дзя́кую за падару́нак — благодарю́ за пода́рок;

хвалі́ць за насто́йлівасць — хвали́ть за насто́йчивость;

купі́ць за рубе́ль — купи́ть за рубль;

распіса́цца за бра́та — расписа́ться за бра́та;

усе́ за аднаго́, адзі́н за ўсіх — все за одного́, оди́н за всех;

выдава́ць сябе́ за вучо́нага — выдава́ть себя́ за учёного;

працава́ць за дваі́х — рабо́тать за двои́х;

вы́йсці за́муж за каго́е́будзь — вы́йти за́муж за кого́-л.;

2. с вин. (при обозначении сравнения, отличия) чаще всего переводится конструкциями с род. п. и без предлогов или же сравнительными оборотами с союзами чем, не́жели; (в конструкциях со знач. избирательности при формах сравнит. и превосх. ст. прил. — ещё) из, изо (кого, чего);

нічо́га няма́ даражэ́й за радзі́му — ничего́ нет доро́же, чем (не́жели) ро́дина;

бяле́й за снег — беле́е сне́га; беле́е, чем (не́жели) снег;

больш за со́рак чалаве́к — бо́лее сорока́ челове́к; бо́льше, чем со́рок челове́к;

ле́пшы за ўсіх — лу́чше всех; лу́чший, чем (не́жели) все; лу́чший из всех;

3. с вин. (при обозначении рода деятельности, профессии) чаще всего переводится конструкциями с твор. п. без предлогов;

наня́ўся за вартаўніка́ — на́нялся сто́рожем;

быць за правадніка́ — быть проводнико́м;

4. с вин. (для обозначения основания, причины) из-за (чего);

пасвары́ліся за глу́пства — поссо́рились из-за пустяка́;

5. с твор. за; (по ту сторону — ещё) позади́ (кого, чего); (при обозначении причины — ещё) из-за (кого, чего);

за рако́йза реко́й;

за гаро́йза горо́й;

дапазна́ сядзе́ць за рабо́тай — допоздна́ сиде́ть за рабо́той;

ісці́ за во́зам — идти́ за теле́гой;

адзі́н усле́д за другі́м — оди́н вслед за други́м;

год за го́дам — год за го́дом;

крок за кро́кам — шаг за ша́гом;

гу́тарка за гарба́тай — бесе́да за ча́ем;

глядзе́ць за са́дам — смотре́ть за са́дом;

за шу́мам нічо́га не чува́ць — из-за шу́ма ничего́ не слы́шно;

за дрэ́вамі ле́су не ба́чыць — из-за дере́вьев (за дере́вьями) ле́са не ви́деть;

перапра́ва застала́ся за на́мі — перепра́ва оста́лась за на́ми;

дом за ну́марам во́сем — дом за но́мером во́семь;

сло́ва за табо́й — сло́во за тобо́й;

яна́ за́мужам за інжыне́рам — она́ за́мужем за инжене́ром;

6. с твор. (при обозначении времени, эпохи) при (ком, чём);

за стары́м рэжы́мам — при ста́ром режи́ме;

за царо́м Гаро́хамшутл. при царе́ Горо́хе;

7. в знач. нареч. за;

пра гэ́та мо́жна мно́гае сказа́ць і за, і су́праць — об э́том мо́жно мно́гое сказа́ть и за, и про́тив;

8. в знач. сущ. за;

узва́жыць усе́ «за» і «су́праць» — взве́сить все «за» и «про́тив»

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пату́заць сов. подёргать; потормоши́ть;

п. за вяро́ўку — подёргать (потормоши́ть) за верёвку;

п. за рука́ў — потормоши́ть за рука́в

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)