Verbum

анлайнавы слоўнік

Ато́са (БРС), ато́с (Шат.), отʼо́са (Маслен.), ато́снік ’канец атосы’ (Маслен., Бяльк.), ато́ска, атосіна (Нас., Бяльк.), заотʼосник, наотʼосник, приотʼосник (Маслен.). Рус. дыял. паўд.-зах. отоса, отос, атос, атосы, атоса, укр. отеса, отісонька, польск. ociosy, otos(a), odos. Ст.-бел. отосе (1643). Паходжанне спрэчнае. Паводле Даля — з спалучэння от оси; Сцяц. (Слозаўтв., 177) лічыць прэфіксальным, у карысць чаго падосак ’дэталь воза’ (Касп.), польск. форма odos і шэраг іншых польскіх прэфіксальных назваў дэталей воза: nadośka, naośnik, zaośnik, podośnik. Супраць формы тыпу ацёса і пад. Таму нельга выключыць, што гэта народная этымалогія. Насовіч (Сб., 377), Атрэмбскі (SOc., 19, 457), Фрэнкель (756), Лаўчутэ (Kalbotyra, XXII (2), 83) і інш. (агляд — Урбуціс, Baltistica, V (1), 1969, 84) лічаць запазычаннямі з літ. atãsaja, atãseja, лат. atsèja. Яблонскіс (296) уключыў слова атоса ў спіс «прапушчаных і няясных слоў». Супрун (Лекс. балтызмы, 43), Урбуціс (Baltistica, V (2), 1969, 161) далучаюць атоса да праблематычных балтызмаў. У сувязі са спробамі этымалагізацыі слова на славянскім грунце трэба ўлічыць яшчэ натоснік (Мядзв.) ’тое ж, што атоснік’ — ’канец атосы’; стос(а) частка воза’, укр. бойк. затоса ’атоса’ (Кміт па вусн. павед. Краўчука), што можа звязаць слова з коранем *tos‑, *tъs‑, а таксама словы тыпу рус. потесь ’гатунак вясла’, ст.-рус. потесъ ’зарубка’, што можа звязаць з коранем *tes‑ (цясаць).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Та́лька ₁ ’маток пражы або нітак рознай велічыні’ (ТСБМ), ’маток нітак для вышывання’ (лях., Янк. Мат.; кобр., Жыв. сл.), ’тонка спрадзеныя ніткі’ (Нас., Касп.; чэрв., Нар. лекс.), ’самая тонкая пража’ (ТС, ЛА, 4), ’танюсенькая нітка, што пралі ў часы прыгону для двара’ (Варл.), ’фабрычныя ніткі’ (Сл. ПЗБ, Шат.; ЛА, 4), ’патаўшчэнне і патанчэнне на нітцы’ (баран., пух., івац., ЛА, 4), ’маленькі маточак вышывальных нітак’ (лях., Янк. Мат.), ’няроўна спрадзеныя ніткі’ (Сл. ПЗБ, Жд. 1), ’стоненая частка ніткі’ (івац., Нар. сл.), ’матавіла’ (Жд. 1), ’кужэльнае палатно’ (бых., слаўг., мсцісл., краснап., узд., клец., ЛА, 4), ’маток з дваццаці пасмаў тонкіх нітак’ (Сл. ПЗБ), ’маток нітак пэўнай меры’ (Ласт., Стан.), сюды ж ста́лька ’тонкая пража’ (пін., ЛА, 4). Укр. та́лька ’маток пражы, нітак’, дыял. ’шэрая нітка, з якой вырабляюць невад’, рус. та́лька ’матавіла; 10 пучкоў пражы’, польск. talka, tala, tal(e)k ’маток пражы’, каш. tal ’тс’. Паводле Фалінскай (Бел.-польск. ізал., 138, 141), запазычана з ням. прус. Tall ’маток пражы’, што, мажліва, з с.-н.-ням. tallige ’мера льняной пражы’ < іт. taglia ’зарубка; падатак’ (Фасмер, 4, 16; Трубачоў, Ремесл. терм., 104). Памылкова Горбач (Зах.-пол. гов., 55) выводзіць з (мо)талька, відаць, ад мотатні ’матаць’.

Та́лька ₂ ’кароткая жаночая вопратка з саматканага сукна’ (Ян.). Гл. талік.

Та́лька ₃ ’зараснік вярбы размарыналістай’ (рэч., Расл. св.). Укр. тал, та́льник ’вярба, вербалоз’, рус. тач, тали́на, тальни́к ’вярба Salix arenaria’. Запазычанне з цюркскіх моў, параўн. тат., караім. tal ’вярба, вербалоз’ (Фасмер, 4, 14; ЕСУМ, 5, 506). З-за адзінкавай фіксацыі, відаць, запазычана праз украінскую або рускую мову. Спробы звязаць з талакнянка (гл.) у Штэйнгольд, Этимология–1994–1996, 139.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Вір ₁ ’глыбокае месца ў рацэ ці возеры, дзе вада завівае, закручваецца’ (БРС, КТС; барыс., гродз., Нас.; Мал., Яруш., Нас. Сб., Мядзв., Грыг., Шат., Сцяшк. МГ, Касп., Бяльк.; бых., Янк. Мат.; слаўг., лёзн., Яшк.; КЭС, лаг.); ’любое небяспечнае і невядомае месца’ (Нас., гродз., Шн., 2); ’акно ў дрыгве’ (КЭС); ’хуткі ручай’ (Нас., віц.; Яшк.); ’рух, плынь ракі’ (Яруш., Нас.); ’невялікая травяная яма з вадой на сухім месцы’ (палес., Яшк.). Укр. вир ’вір’, паўн., зах., с.-рус. вир ’вір, яма’; ’дрыгва, вакно ў дрыгве’, перм., калін. ’месца на млыне, куды падае вада з плаціны’, цвяр. выр ’хуткая плынь’; ’яма з вірам’, алан. ’лінія (пры гульні ў лункі)’, польск. wir ’віхор, вір’; ’юрок для матання нітак’, чэш. vír ’вір, віхар, рух’; ’зарубка на дрэве сякерай ці пілой пры вырубцы’; ’касмык шэрсці на персях каня, які служыць характарыстыкай пароды каня’, славац. vír ’вір, віхор’, славен. vȋr ’крыніца, вір’, серб.-харв. ви̑р ’тс’, макед. вир ’лужына, сажалка, вадаём’, балг. вир ’глыбокае месца ў рацэ’; ’затока, сажалка’; ’небяспечнае месца ў рацэ’, ст.-слав. виръ ’вір’. Прасл. virъ. Утворана ад дзеяслова vьrěti (як і жыр, мір і інш.). Параўн. яшчэ літ. vỹrius ’вір’, лат. virags ’вір, віхар’, грэч. βιρός ’дрыгва’, арам. viró ’глыбокае месца ў вадзе’ (Фасмер, 1, 318; Махэк₂, 690; Брукнер, 623, БЕР, 1, 150; Рудніцкі, 1, 393; Мартынаў, Зб. Аванесаву, 189–190).

Вір ₂ ’вір вадзяніка’ (барыс., Шн., 2), віры́ ’д’яблы’ (Нас. Сб.); ’нячысцікі, што жывуць у вадзяных прорвах, бяздонні’ (Нас.). Бел. лексема ўзнікла шляхам пераносу значэння.

Вір ₃ ’вірок, прылада для звівання нітак у клубок’ (Бяльк.). Утворана пры дапамозе суф. ‑rъ ад vi‑ti. Гл. яшчэ вірак, вірок, юрок.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

САЮ́З КАМПАЗІ́ТАРАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз кампазітараў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя кампазітараў і музыказнаўцаў Беларусі. Створаны ў 1933 як аўт. секцыя пры Саюзе пісьменнікаў Беларусі. У 1934 адбылася 1-я Усебел. канферэнцыя кампазітараў, паводле пастановы якой секцыя кампазітараў перайменавана ў Аргкамітэт С.к.Б. (з 1938 Саюз сав. кампазітараў Беларусі). З 1957 наз. С.к.Б., з 1999 — Бел. саюз кампазітараў (БСК). Да 1992 уваходзіў у Саюз кампазітараў СССР. Асн. мэты: удзел у развіцці бел. муз. мастацтва, садзейнічанне стварэнню і прапагандзе высокамаст. муз. твораў, павышэнню творчага росту і прафес. майстэрства кампазітараў і музыказнаўцаў на аснове развіцця лепшых традыцый нац. муз. культуры. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд кампазітараў Беларусі, выканаўчы — праўленне БСК. З’езды саюза адбыліся ў 1947, 1956, 1959, 1962, 1966, 1971, 1976, 1980, 1984, 1989, 1993, 1998, 2002 Старшыні праўлення: І.І.Любан (1932—38), А.В.Багатыроў (1938—49), М.І.Аладаў (1949—50), Я.К.Цікоцкі (1950—63), Дз.Р.Камінскі (1963—66), Р.Р.Шырма (1966—78), Ю.У.Семяняка (1978—80), І.М.Лучанок (з 1980). Праўленне праводзіць пленумы, на якіх абмяркоўваюцца праблемы творчага жыцця, пытанні развіцця муз. творчасці і музыказнаўства, наладжвае праслухоўванне і абмеркаванне новых твораў. Дзейнічаюць камісіі: прапаганды бел. музыкі (наладжвае канцэрты-сустрэчы кампазітараў са слухачамі, сувязі з замежнымі саюзамі кампазітараў і творчымі арг-цыямі), ваен.-патрыят. музыкі, муз.-эстэт. выхавання дзяцей і юнацтва, музыказнаўства і крытыкі, этнамузыказнаўства і фальклору. БСК — адзін з заснавальнікаў міжнар. фестываляў «Славянскі базар», «XXI стагоддзе — музыка надзеі», нац. — «Музыка і тэатр», міжнар. конкурсу юных кампазітараў «Надзея». Прымаў удзел у дэкадах бел. мастацтва ў Маскве (1940, 1955, 1987, 2000) з паказам новых бел. опер, балетаў, буйн. муз. твораў бел. кампазітараў, у днях бел. культуры на Украіне, Узбекістане, Літве. У складзе БСК дзейнічае Бел. асацыяцыя сучаснай музыкі (прэзідэнты: з 1990 А.Б.Сонін, з 1995 В.У.Кузняцоў, з 2001 Дз.В.Лыбін) — член Міжнар. асацыяцыі сучаснай музыкі (з 1992), заснавальнік Міжнар. фестывалю сучаснай камернай музыкі (1991, 1993, 1995). На 1.10.2001 у саюзе 121 член.

Члены Беларускага саюза кампазітараў

1932. М.І.Аладаў, Ю.М.Дрэйзін, І.І.Любан, М.Ф.Мацісон, С.У.Палонскі, Р.К.Пукст, Н.Ф.Сакалоўскі, А.Я.Туранкоў, У.В.Тэраўскі, Я.К.Цікоцкі, М.М.Чуркін, Т.А.Шнітман, А.А.Ягораў, В.А.Яфімаў.

1933. А.В.Багатыроў.

1934. М.Я.Крошнер, П.П.Падкавыраў, А.М.Папоў.

1937. Дз.А.Лукас, Б.С.Смольскі.

1939. А.К.Клумаў, Л.С.Мухарынская, М.Э.Шнейдэрман.

1940. У.У.Алоўнікаў, І.Столаў, М.Р.Шыфрын.

1941. Дз.Р.Камінскі.

1944. Л.М.Абеліёвіч, С.Г.Нісневіч.

1946. І.Г.Нісневіч, Г.І.Цітовіч, Р.Р.Шырма.

1948. Я.К.Цікоцкі.

1949. Г.М.Вагнер.

1951. Р.А.Анчыкаў, М.А.Русін.

1952. І.І.Жыновіч.

1954. Э.М.Тырманд.

1955. Я.А.Глебаў, І.І.Кузняцоў.

1957. С.С.Аксакаў, Я.Р.Дзягцярык, Ю.У.Семяняка.

1958. Р.П.Бутвілоўскі, А.Я.Ракава, В.А.Сізко, У.І.Чараднічэнка.

1959. Г.С.Глушчанка, К.І.Сцепанцэвіч.

1961. Т.А.Дубкова, Дз.Б.Смольскі.

1962. Л.Д.Аўэрбах, Ю.Д.Бяльзацкі, Т.А.Шчарбакова.

1964. С.А.Картэс.

1965. А.Б.Ладыгіна, І.М.Лучанок, Н.М.Юдзеніч.

1967. Дз.М.Жураўлёў, К.Дз.Цесакоў, А.Р.Янчанка.

1970. Я.Я.Касалапаў, А.Ю.Мдывані, Р.Ф.Сурус.

1971. Ю.В.Грыгор’еў, Э.Б.Зарыцкі, З.Я.Мажэйка, Ф.Дз.Пыталеў.

1973. Э.А.Казачкоў.

1974. В.А.Войцік, Л.К.Захлеўны, Э.С.Ханок, Л.К.Шлег.

1975. А.М.Зарубка.

1977. У.І.Буднік, У.В.Дарохін, В.К.Іваноў, У.В.Прохараў.

1978. Р.М.Аладава, А.А.Друкт, А.Б.Залётнеў, І.І.Зубрыч, В.П.Помазаў, А.Б.Сонін, В.В.Сярых, Н.М.Усцінава.

1979. Г.К.Гарэлава, Л.М.Гуцін, В.І.Карэтнікаў, Л.Ф.Мурашка, Л.І.Свердэль.

1980. У.В.Браілоўскі, М.Дз.Васючкоў, А.Я.Гураў, У.А.Дамарацкі, У.П.Кандрусевіч, М.К.Літвін, У.А.Палуэктаў, У.Я.Солтан, А.М.Чыркун.

1981. Т.Б.Варфаламеева, А.В.Клеванец, А.А.Кочын, В.П.Савіцкая, Р.І.Сергіенка, Л.А.Сцяпура.

1982. П.П.Альхімовіч, А.М.Елісеенкаў, Н.А.Калеснікава, В.П.Раінчык.

1983. І.У.Хадоска.

1984. Н.У.Аляксандрава.

1985. А.В.Бандарэнка, В.М.Капыцько, Л.П.Касцюкавец, В.У.Кузняцоў, У.М.Кур’ян, Э.В.Наско, А.У.Рашчынскі.

1986. В.В.Кандрасюк. У.Г.Мулявін.

1987. С.П.Бельцюкоў, М.Г.Марозава, А.Р.Навахрост, А.Б.Смольскі.

1988. Т.Г.Мдывані, А.І.Хадоска, С.М.Хвашчынскі.

1989. Ш.А.Ісхакбаева, Я.У.Паплаўскі, С.І.Янковіч.

1990. Т.С.Якіменка, Дз.А.Яўтуховіч.

1991. А.А.Барзова, Н.Я.Бунцэвіч, У.А.Грушэўскі, А.І.Дзмітрыеў, У.У.Карызна, А.Ф.Літвіноўскі, С.В.Наско, Т.П.Песнякевіч, А.С.Шушкевіч, Э.А.Язерская.

1992. Э.А.Алейнікава, А.І.Буцько, А.М.Гулай, У.М.Каральчук.

1993. Л.А.Барадзіна, Н.А.Голубева, У.М.Грыцкевіч, Дз.М.Даўгалёў, Л.І.Сімаковіч, І.М.Цвяткова.

1994. Г.А.Ермачэнкаў, Дз.В.Лыбін.

1996. А.І.Безенсон, Г.І.Кароткіна.

1997. А.В.Атрашкевіч, Р.Я.Глебаў, У.М.Саўчык, Н.А.Юўчанка, П.В.Яроменка.

1998. Э.У.Андрэенка, У.А.Бабкоў, У.І.Гаркуша, М.В.Калекша, Л.С.Мітаковіч, Я.К.Паплаўская, Г.І.Сасноўскі, Г.В.Таўлай, В.В.Шлеянкоў.

1999. І.К.Аслёзава, А.В.Іваноў, Н.А.Ролік.

2000. В.А.Антаневіч, Р.П.Апановіч, В.В.Воранаў.

Н.Я.Бунцэвіч, Дз.М.Жураўлёў.

т. 14, с. 226

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

score

[skɔr]

1) вы́нік гульні́

The score was 9 to 2 in our favor — Вы́нік гульні́ быў 9:2 на на́шую кары́сьць

2) нале́жнае n.; доўг до́ўгу m.; раху́нак -ку m.

to pay the score — заплаці́ць доўг, нале́жнае або́ раху́нак

3) два дзяся́ткі, двацца́тка f.

three scores and ten — се́мдзесят

4) Mus. партыту́ра f.

5) рубе́ц -ца́ m., зару́бка, нару́бка f. (на дрэ́ве)

v.t.

1) ве́сьці падлі́к

2) выйграва́ць

to score a point — вы́йграць пункт

to score a victory — атрыма́ць перамо́гу

3) Mus.

а) аркестрава́ць

б) піса́ць партыту́ру

4) падкрэ́сьліваць або́ выкрэ́сьліваць памы́лкі

•

- Don’t worry on that score

- pay off a score

- settle a score

- scores

- on the score of

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)