скуры́ць сов. вы́курить; искури́ть;
с. папяро́ску — вы́курить папиро́ску;
за дзень ~ры́ў уве́сь тыту́нь — за день искури́л весь таба́к
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
проболта́тьсяI сов., прост. (без дела) прасно́ўдацца, правалэ́ндацца, прабадзя́цца, прасланя́цца; працяга́цца;
проболта́лся где́-то весь день прабадзя́ўся (працяга́ўся) не́дзе ўвесь дзень.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
банке́т I, -ту м. банке́т; пир;
◊ б. на ўвесь свет — погов. пир на весь мир
банке́т II тех. банке́т
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ссіні́ць сов., разг., в разн. знач. иссини́ть;
с. усю́ сі́ньку — иссини́ть всю си́ньку;
с. уве́сь стол — иссини́ть весь стол
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прамата́ць I сов. промота́ть;
уве́сь ве́чар ~та́ла ні́ткі — весь ве́чер промота́ла ни́тки
прамата́ць II сов., разг. (нерасчётливо израсходовать) промота́ть, протранжи́рить
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Сібе́ль ‘сялява’ (асіп., Сл. ПЗБ), ‘назва рыбы’ (Ян.), сібель ‘верхаводка, Alburnus alburnus L.’ (Жук., Жыв. св.), укр. се́бе́ль, си́би́ль ‘тс’, рус. се́бе́ль, си́би́ль ‘тс’. Выводзіцца з *вьсебѣль, што да весь ‘цалкам’ (гл.) і белы; апошняе пацвярджаецца як навуковай назвай з лац. alburnus < albus ‘белы’, так і шматлікімі народнымі назвамі: укр. біли́ця, рус. бело́вка, польск. biela, чэш. bělice, славац. belička, славен. belíca і інш., а таксама нова-в.-ням. Weißfisch, грэч. όλόλευκοσ τάριχος (літаральна ‘цалкам белая рыба’), гл. Фасмер, 3, 587; Каламіец, Рыбы, 25; ЕСУМ, 5, 201. Выказанае меркаванне пра балтыйскае паходжанне назвы (Лекс. балтызмы, 11, 12) непрымальнае па фармальных прычынах (Анікін, Опыт, 274).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
прозева́ть сов., разг.
1. прапазяха́ць;
прозева́л весь ве́чер прапазяха́ў уве́сь ве́чар;
2. перен. празява́ць, прапусці́ць; праваро́ніць; прамарга́ць;
прозева́ть авто́бус празява́ць (прапусці́ць, праваро́ніць, прамарга́ць) аўто́бус.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
пракапа́ць сов., в разн. знач. прокопа́ть, проры́ть;
п. падзе́мны ход — прокопа́ть (проры́ть) подзе́мный ход;
~паў уве́сь дзень — прокопа́л (проры́л) весь день
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
НАРМА́НСКАЯ ТЭО́РЫЯ,
кірунак у гістарыяграфіі, прыхільнікі якога лічаць нарманаў (варагаў) заснавальнікамі стараж.-рус. дзяржаўнасці. Іх погляды грунтуюцца на звестках «Аповесці мінулых гадоў», паводле якіх слав. і фіна-угорскія плямёны (наўгародскія славене, крывічы, чудзь, мера і весь) спачатку плацілі даніну варагам, а потым прагналі іх за мора. Але хутка сярод плямён пачаліся разлады і тады яны звярнуліся да варагаў са словамі: «Земля наша велика и обилна, а наряда (упраўлення, парадку) в ней нет. Да поидете княжит и володети нами». На іх запрашэнне ў 862 прыбылі браты Рурык, Сінявус і Трувор, з якіх Рурык стаў заснавальнікам кіеўскай велікакняжацкай дынастыі (Рурыкавічаў), нашчадкі якой правілі ў Кіеўскай Русі, пазней у Маскоўскім вялікім княстве і Рас. дзяржаве (да 1598). На думку некаторых гісторыкаў, скандынавам быў полацкі князь Рагвалод. Н.т. сфармулявана ў 2-й чвэрці 18 ст. ням. гісторыкам на рас. службе Г.З.Баерам, распрацоўвалася Г.Ф.Мілерам, А.Л.Шлёцэрам і інш. Да пач. 19 ст. набыла характар афіц. гістарыяграфічнай версіі паходжання Рас. дзяржавы (М.М.Карамзін і інш.). Замежныя гісторыкі-нарманісты выкарыстоўвалі летапіснае паданне для сцвярджэнняў пра няздольнасць славян самім стварыць дзяржаву. Супраць Н.т. выступалі М.В.Ламаносаў, Дз.І.Ілавайскі, С.А.Гедэонаў і інш. Памылковасць шэрагу палажэнняў Н.т. высвятлялася і сав. гістарыяграфіяй. Пры гэтым некаторыя гісторыкі адмаўлялі гістарычнасць Рурыка. Большасць сучасных гісторыкаў лічыць, што ў славян да 9 ст. існавалі сац.-эканам. перадумовы для ўзнікнення сваёй дзяржаўнасці. З’яўленне варагаў толькі паскорыла гэты працэс. Варажскія арыстакратычныя вярхі Кіеўскай Русі і самі Рурыкавічы даволі хутка асіміляваліся з мясц. слав. знаццю.
Літ.:
Ловмяньский Х. Русь и норманны: Пер. с пол. М., 1985;
Штыхаў Г.В. Гісторыя Беларусі ад старажытных часоў да канца XIII ст. Кн. 1. Мн., 1994.
С.Дз.Дзярновіч, Г.В.Штыхаў.
т. 11, с. 163
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
прочерти́ть сов.
1. (начертить, вычертить) начарці́ць, вы́чарціць;
2. (провести черту) прачарці́ць;
прочерти́ть дугу́ прачарці́ць дугу́;
3. (некоторое время) прачарці́ць;
прочерти́ть весь ве́чер прачарці́ць уве́сь ве́чар;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)