гро́шы разышлі́ся das Geld ist áusgegangen [alle];
5. (быць распраданым, раскупленым) áusverkauft sein; vergríffen sein (пра кнігу);
6.разм. (набраць хуткасць) in Témpo kómmen*, in vólle Fahrt kómmen*;
7.разм. (моцна разгневацца) áußer Rand und Band geráten*
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
сабра́цца
1. (сысціся, з’ехацца) sich versámmeln, zusámmenkommen*vi (s), zusámmentreten*vi (s);
2. (набрацца) sich ánsammeln, sich ánhäufen;
3. (падрыхтавацца) sich fértig máchen, sich beréit máchen; fértig sein (быць гатовым);
4. (мець намер) beábsichtigen vt, vórhaben*vt, die Ábsicht háben, sich (D) etw. vórnehmen*, sich ánschicken; im Begríff sein [stehen*];
яна́ сабра́лася пае́хаць на ме́сяц sie beábsichtigte für éinen Mónat fórtzufahren;
сабра́цца з ду́мкамі séine Gedánken sámmeln;
сабра́цца з сі́лай séine Kräfte sámmeln
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
му́хаж. Flíege f -, -n;
◊
рабі́ць з му́хі слана́ aus éiner Mücke éinen Elefánten máchen;
ён му́хі не пакры́ўдзіць er tut kéiner Flíege etwas zu Léid(e);
яка́я му́ха цябе́ ўкусі́ла? was ist dir für éine Laus über die Léber geláufen?, was ist dir in die Króne gefáhren?;
му́хі до́хнуць es ist tódlangweilig [stérbenslangweilig];
быць пад му́х айразм.éinen Schwips háben; ángeheitert sein;
чува́ць як му́ха праляці́ць man hätte éine Nádel fállen hören
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
навуча́ннен.
1. Lérnen n -s, Stúdi¦um n -s, -di¦en; Léhre f - (рамяству);
быць у навуча́нні in der Léhre [Áusbildung] sein (укаго-н. bei D) (напрадпрыемстве);
ско́нчыць навуча́нне das Stúdi¦um ábschließen* [beénden]; die Schúle absolvíeren [-´vi:-] [ábschließen*]; die Léhre ábschließen* (навучыццарамяству);
2. (выкладанне) Únterricht m -(e)s, Beléhrung f -, -en; Léhren n -s, Unterríchten n -s;
3.разм. (парада) Beléhrung f;
заво́чнае навуча́нне Férnstudi¦um n -s;
во́чнае навуча́нне diréktes Stúdium, Diréktstudi¦um n
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
◎ Кле́ваць ’ледзь дыхаць, трапятацца, быць слабым’ (Жыв. сл., Нар. лекс., Сл. паўн.-зах.). Параўн. кляваць (гл.). Літ.klevoti ’тс’ (Сл. паўн.-зах., 2, 486). Лаўчутэ (Балтизмы, 67) таксама дапускае балтыйскі ўплыў, але не прыводзіць вышэй адзначанай літоўскай формы. Прыклады з дысертацыі Вяржбоўскага, на якія робіць спасылку аўтар, семантычна і фармальна далёкія. Трубачоў (Эт. сл., ІО, 28) адносіць беларускія формы да праславянскай лексікі *klevati/*klevili (sę). Аднак балгарскія і македонскія паралелі, якія ён прыводзіць, семантычна вельмі далёкія, за выключэннем макед.sä kli > vam ’мучыцца’. Больш блізкімі семантычна, але з рэканструкцыяй *kleviti sę (там жа, 18) здаюцца паралелі чэш.klevili se ’гнуцца, курчыцца’, славац.kťavieť ’калець, дубець’, якія, магчыма, да літ.kliauti̯ ’гнуць’, лат.klaut пахіляць’. Сумненні выклікае геаграфія беларускіх слоў, якія не маюць украінскіх і рускіх паралелей, а калі прыняць паралелі чэшскія і славацкія, дзіўным здаецца, што апошнія таксама не маюць паралелей сярод іншых заходнеславянскіх моў. Такая рэдкая эксклюзіўная беларуска-чэшска-славацкая ізалекса, калі яе дапусціць, павінна атрымаць спецыфічнае тлумачэнне.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Вуша́к ’бакавы брус у дзвярной або аконнай асадзе’ (КТС); ’слуп з пазамі ў раме дзвярэй’ (БРС; КЭС, лаг.; Байк. і Некр., Гарэц., Касп., Шат.; бялын., Янк. Мат., В. В.), палес.уша́к, вушак (Шушк., КСТ) таксама ’шула ў плоце’ (Куч.), польск.uszak. Ад ву́ха, што звязана з метафарай «дзверы — галава»; параўн. назву верхняй часткі рамы дзвярэй шапка (Сцяц., Словаўтв., 20) або з формай выраза для замацавання дзвярэй, параўн. правушына (гл.). У карысць апошняга сведчыць, відаць, рэдкае серб.-харв.уша̑к: «наби̏о држаљу у уша̑к» (СДЗб., 17, 47), значыць, магчыма, нейкую дэталь з правушынай, што дазваляе бачыць ва ўсіх пералічаных словах самастойныя ўтварэнні з суфіксам ‑jakъ; адносіны беларускага і польскага слоў няясныя (запазычанне з бел.?), аднак Варш. сл. дае і значэнне ’крукі, завесы, на якіх трымаюцца дзверы’, якое магло быць зыходным для дадзенага слова. Ці не сюды ж балг.дыял.куша́к ’папярэчная перакладзіна ў старых дзвярах’, збліжанае, магчыма, з цюркізмам куша́к ’пояс’? Параўн. вушня́к (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Апа́чына ’прыстасаванне для кіравання плытом’ (Сцяшк.), пачы́н(а) ’вясло’ (Бяльк.). Ст.-бел., ст.-укр.опачина ’вясло’ (Сінаніма). Укр.опачина ’тс’, (о)пачина ’вязка галля, ламачча, лазы’. Ст.-польск.paczyna ’рулявое вясло’, чэш., славац.opačina ’вясло’, ст.-чэш.дыял.opačina ’руль’, ’доўгі брус у задняй частцы воза’, ’процівага’, паморск.pácəna ’руль’, макед.опачина ’зваротны бок’, серб.-харв.опа̀чина ’грубасць, жорсткасць, паскудства’, балг.опачина ’ўпартасць’, славен.opačina ’памылка’, балг.опашка хвост’, рус.дыял.опачина ’хара’. Паводле Міклашыча, Махэка, Брукнера, польскія, чэшскія, славацікія словы ўтвораны ад opak ’наадварот’, а першаснае значэнне іх ’руль’ (Брукнер, 380); лепш суаднесці гэтыя формы з дзеясловам тыпу ўкр.пачити ’паварачваць’. Значэнне ’вясло’ можа быць выведзена з ’руль, рулявое вясло’. Аднак на магчымасць сувязі з ст.-рус.опашь, балг.опашка ’хвост’ указвае фанетыка рус.сіб.опашня ’вялікае бакавое вясло на барках’; з чэшскім значэннем ’брус у возе’ параўн. рус.дыял.опашина ’бервяно паміж стойкамі ў штольні’. Укр.(о)пачина ’звязка’, згодна з Бялецкім-Насенкам, ад фашина, якое з ням.Faschine. Гл. фашына.