доўг м.

1. гл. aбавязак;

2. разм. (пазыка) Schuld f -, -en;

даўгі́ мн. Schlden pl, ußenstände pl, Verbndlichkeiten pl, ltschulden pl;

узя́ць у доўг (sich) (us)lihen*, brgen vt;

даць у доўг (ver)lihen* vt, usleihen* vt;

уле́зці ў даўгі́ sich verschlden;

адда́ць даўгі́ die Schlden zurückzahlen [beglichen*]; aus den Schlden kmmen*;

быць у даўгу́, як у шаўку́ bis über die hren in Schlden stcken; mehr Schlden als Hare auf dem Kopf hben

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

зыхо́д м.

1. (вынік) usgang m -(e)s, usfall m -s, Ergbnis n -ses, -se, Resultt n -(e)s, -e;

зыхо́д барацьбы́ usgang [Ergbnis] des Kmpfes;

2. (скон) usgang m -(e)s, -gänge, nde n -s, Nige f -;

на зыхо́дзе дня ggen bend;

дзень на зыхо́дзе der Tag geht zur Nige;

на зыхо́дзе пе́ршага ме́сяца vor blauf des rsten Mnats;

быць на зыхо́дзе usgehen* vi (s);

гро́шы на зыхо́дзе das Geld geht zu nde

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

пайсці́

1. ghen* vi (s);

ён пайшо́ў у го́сці er ist j-n beschen gegngen (да каго-н.); er macht inen Besch;

пайшлі! ghen wir!;

не пайсці́ на кары́сць kinen Ntzen [Sgen] brngen*;

пайсці́ на што-н. sich auf etwas inlassen*;

калі на то́е пайшло́ wenn es drauf nkommt;

2. перан. (узяць пачатак) stmmen vi (s), bstammen vi (s), hrstammen vi (s), entstmmen vi (s) (D) (быць родам);

далёка пайсці́ перан. es weit brngen*

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

разысці́ся, разыхо́дзіцца

1. aus¦einnder ghen*; sich zerstruen (рассеяцца); sich verzehen* (пра хмары);

2. (размінуцца) aneinnder vorübergehen*;

3. (парваць адносіны) sich trnnen; aus¦einnder ghen*; sich schiden lssen* (пра мужа і жонку);

4. разм. (растраціцца) usgehen* vi (s); lle wrden;

гро́шы разышлі́ся das Geld ist usgegangen [alle];

5. (быць распраданым, раскупленым) usverkauft sein; vergrffen sein (пра кнігу);

6. разм. (набраць хуткасць) in Tmpo kmmen*, in vlle Fahrt kmmen*;

7. разм. (моцна разгневацца) ußer Rand und Band gerten*

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

сабра́цца

1. (сысціся, з’ехацца) sich versmmeln, zusmmenkommen* vi (s), zusmmentreten* vi (s);

2. (набрацца) sich nsammeln, sich nhäufen;

3. (падрыхтавацца) sich frtig mchen, sich berit mchen; frtig sein (быць гатовым);

4. (мець намер) bebsichtigen vt, vrhaben* vt, die bsicht hben, sich (D) etw. vrnehmen*, sich nschicken; im Begrff sein [stehen*];

яна́ сабра́лася пае́хаць на ме́сяц sie bebsichtigte für inen Mnat frtzufahren;

сабра́цца з ду́мкамі sine Gednken smmeln;

сабра́цца з сі́лай sine Kräfte smmeln

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

му́ха ж. Flege f -, -n;

рабі́ць з му́хі слана́ aus iner Mücke inen Elefnten mchen;

ён му́хі не пакры́ўдзіць er tut kiner Flege etwas zu Lid(e);

яка́я му́ха цябе́ ўкусі́ла? was ist dir für ine Laus über die Lber gelufen?, was ist dir in die Krne gefhren?;

му́хі до́хнуць es ist tdlangweilig [strbenslangweilig];

быць пад му́х ай разм. inen Schwips hben; ngeheitert sein;

чува́ць як му́ха праляці́ць man hätte ine Ndel fllen hören

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

навуча́нне н.

1. Lrnen n -s, Stdi¦um n -s, -di¦en; Lhre f - (рамяству);

быць у навуча́нні in der Lhre [usbildung] sein (у каго-н. bei D) (на прадпрыемстве);

ско́нчыць навуча́нне das Stdi¦um bschließen* [benden]; die Schle absolveren [-´vi:-] [bschließen*]; die Lhre bschließen* (навучыцца рамяству);

2. (выкладанне) nterricht m -(e)s, Belhrung f -, -en; Lhren n -s, Unterrchten n -s;

3. разм. (парада) Belhrung f;

заво́чнае навуча́нне Frnstudi¦um n -s;

во́чнае навуча́нне dirktes Stdium, Dirktstudi¦um n

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

Кле́ваць ’ледзь дыхаць, трапятацца, быць слабым’ (Жыв. сл., Нар. лекс., Сл. паўн.-зах.). Параўн. кляваць (гл.). Літ. klevoti ’тс’ (Сл. паўн.-зах., 2, 486). Лаўчутэ (Балтизмы, 67) таксама дапускае балтыйскі ўплыў, але не прыводзіць вышэй адзначанай літоўскай формы. Прыклады з дысертацыі Вяржбоўскага, на якія робіць спасылку аўтар, семантычна і фармальна далёкія. Трубачоў (Эт. сл., ІО, 28) адносіць беларускія формы да праславянскай лексікі *klevati/*klevili (). Аднак балгарскія і македонскія паралелі, якія ён прыводзіць, семантычна вельмі далёкія, за выключэннем макед. sä kli > vamмучыцца’. Больш блізкімі семантычна, але з рэканструкцыяй *kleviti sę (там жа, 18) здаюцца паралелі чэш. klevili se ’гнуцца, курчыцца’, славац. kťavieť ’калець, дубець’, якія, магчыма, да літ. kliauti̯ ’гнуць’, лат. klaut пахіляць’. Сумненні выклікае геаграфія беларускіх слоў, якія не маюць украінскіх і рускіх паралелей, а калі прыняць паралелі чэшскія і славацкія, дзіўным здаецца, што апошнія таксама не маюць паралелей сярод іншых заходнеславянскіх моў. Такая рэдкая эксклюзіўная беларуска-чэшска-славацкая ізалекса, калі яе дапусціць, павінна атрымаць спецыфічнае тлумачэнне.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Вуша́к ’бакавы брус у дзвярной або аконнай асадзе’ (КТС); ’слуп з пазамі ў раме дзвярэй’ (БРС; КЭС, лаг.; Байк. і Некр., Гарэц., Касп., Шат.; бялын., Янк. Мат., В. В.), палес. уша́к, вушак (Шушк., КСТ) таксама ’шула ў плоце’ (Куч.), польск. uszak. Ад ву́ха, што звязана з метафарай «дзверы — галава»; параўн. назву верхняй часткі рамы дзвярэй шапка (Сцяц., Словаўтв., 20) або з формай выраза для замацавання дзвярэй, параўн. правушына (гл.). У карысць апошняга сведчыць, відаць, рэдкае серб.-харв. уша̑к: «наби̏о држаљу у уша̑к» (СДЗб., 17, 47), значыць, магчыма, нейкую дэталь з правушынай, што дазваляе бачыць ва ўсіх пералічаных словах самастойныя ўтварэнні з суфіксам ‑jakъ; адносіны беларускага і польскага слоў няясныя (запазычанне з бел.?), аднак Варш. сл. дае і значэнне ’крукі, завесы, на якіх трымаюцца дзверы’, якое магло быць зыходным для дадзенага слова. Ці не сюды ж балг. дыял. куша́к ’папярэчная перакладзіна ў старых дзвярах’, збліжанае, магчыма, з цюркізмам куша́к ’пояс’? Параўн. вушня́к (гл.).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Апа́чына ’прыстасаванне для кіравання плытом’ (Сцяшк.), пачы́н(а) ’вясло’ (Бяльк.). Ст.-бел., ст.-укр. опачина ’вясло’ (Сінаніма). Укр. опачина ’тс’, (о)пачина ’вязка галля, ламачча, лазы’. Ст.-польск. paczyna ’рулявое вясло’, чэш., славац. opačina ’вясло’, ст.-чэш. дыял. opačina ’руль’, ’доўгі брус у задняй частцы воза’, ’процівага’, паморск. pácəna ’руль’, макед. опачина ’зваротны бок’, серб.-харв. опа̀чина ’грубасць, жорсткасць, паскудства’, балг. опачина ’ўпартасць’, славен. opačina ’памылка’, балг. опашка хвост’, рус. дыял. опачина ’хара’. Паводле Міклашыча, Махэка, Брукнера, польскія, чэшскія, славацікія словы ўтвораны ад opak ’наадварот’, а першаснае значэнне іх ’руль’ (Брукнер, 380); лепш суаднесці гэтыя формы з дзеясловам тыпу ўкр. пачити ’паварачваць’. Значэнне ’вясло’ можа быць выведзена з ’руль, рулявое вясло’. Аднак на магчымасць сувязі з ст.-рус. опашь, балг. опашка ’хвост’ указвае фанетыка рус. сіб. опашня ’вялікае бакавое вясло на барках’; з чэшскім значэннем ’брус у возе’ параўн. рус. дыял. опашина ’бервяно паміж стойкамі ў штольні’. Укр. (о)пачина ’звязка’, згодна з Бялецкім-Насенкам, ад фашина, якое з ням. Faschine. Гл. фашына.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)