Тускно́та ‘маркота, смутак, сум’ (Байк. і Некр., Адм.). Ранняе запазычанне з польск. tęsknota ‘туга, смутак, журба’, пра што сведчыць замена другаснага насавога на у (Булыка, Выбр. пр., 122) < *tъskn‑ota < *tъsknъ ‘смутны, журботны, тужлівы’, ‘варты жалю, мізэрны’ (гл. папярэдняе слова), што дало натуральным шляхам прыметнік ckny ‘тс’. Ст.-польск. tesknić sobie ‘быць у роспачы, засмучаным’, дзе пазней пад уздзеяннем ‑n‑ галосны гук ‑e‑ стаў насавым гукам > tęsknić (Борысь, 632), магчыма, было крыніцай ст.-бел. тескнети ‘тс’.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Тыльё ‘тупы бок касы’ (Чуд.), ‘тыльная частка нажа’ (ТС), тыллё ‘лязо нажа’ (Касп., Мат. Маг.) — адносна апошняга Станкевіч мяркуе, што гэта старана, процілеглая лязу (Стан., 1173), аднак фіксацыя ў розных населеных пунктах пярэчыць гэтаму меркаванню. Да тыл (гл.); змена семантыкі, магчыма, звязана з мясцовай трансфармацыяй зыходнага слова ў дыял. тул, гл. Сюды ж памянш.-ласк. ты́льечко ‘паркан’ (Доўн.-Зап., Пін.), параўн. тыльна сцяна ‘глухая сцяна з цэлых бярвёнаў, прасла’ (ЛА, 4), магчыма, першапачаткова ад тын, гл.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

прямо́й

1. (ровный, без изгибов) прамы́; ро́ўны; про́сты;

прямо́е де́рево ро́ўнае (прамо́е) дрэ́ва;

2. мат. прамы́;

пряма́я ли́ния прама́я лі́нія;

пряма́я пропорциона́льность прама́я прапарцыяна́льнасць;

прямо́й у́гол прамы́ ву́гал;

3. (беспересадочный) прамы́;

прямо́е сообще́ние прамы́я зно́сіны;

ваго́н прямо́го сообще́ния прамы́ ваго́н, ваго́н прамы́х зно́сін;

4. (непосредственный) непасрэ́дны, прамы́; (о выборах, обложении и т. п.) прамы́;

прямо́й результа́т непасрэ́дны вы́нік;

э́то его́ пряма́я обя́занность гэ́та яго́ непасрэ́дны абавя́зак;

прямо́й нача́льник непасрэ́дны нача́льнік;

прямо́е указа́ние непасрэ́днае ўказа́нне;

прямы́е вы́боры прамы́я вы́бары;

прямо́е избира́тельное пра́во прамо́е вы́барчае пра́ва;

пряма́я ли́ния (родства́) прама́я лі́нія (свая́цтва);

прямо́й насле́дник непасрэ́дны насле́днік;

прямо́й нало́г фин. прамы́ пада́так;

5. (явный) я́ўны; (открытый) адкры́ты;

прямо́й вы́зов я́ўны (адкры́ты) вы́клік;

6. (бесхитростный, правдивый) праўдзі́вы; (откровенный) адкры́ты; (искренний) шчы́ры;

прямо́й челове́к праўдзі́вы (адкры́ты) чалаве́к;

прямо́й хара́ктер адкры́ты хара́ктар;

прямо́й отве́т адкры́ты (шчы́ры) адка́з;

7. (безусловный, настоящий, действительный) бясспрэ́чны, сапра́ўдны;

пряма́я вы́года бясспрэ́чная вы́гада;

пряма́я необходи́мость бясспрэ́чная неабхо́днасць;

прямо́й расчёт, прямо́й смысл бясспрэ́чная вы́гада;

прямо́й расчёт (смысл) сде́лать так бясспрэ́чна лепш (вы́гадней) зрабі́ць так;

8. грам. про́сты, прамы́;

пряма́я речь про́стая мова;

прямо́е дополне́ние прамо́е дапаўне́нне;

9. / пряма́я кишка́ анат. прама́я кі́шка;

в прямо́м смы́сле сло́ва у прамы́м сэ́нсе сло́ва;

пряма́я доро́га прама́я (про́стая) даро́га;

прямо́й путь прамы́ (про́сты) шлях.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

узя́ць

1. nhmen* vt; ergrifen* vt (кніжн..);

узя́ць кій inen Stock nhmen*;

узя́ць наза́д zurücknehmen* vt;

узя́ць пад руку́ каго-н. sich bei j-m inhaken, j-n nterhaken;

узя́ць на буксі́р bschleppen vt, in Schlepp nhmen*;

2. (з сабой) mtnehmen* vt;

узя́ць рабо́ту дадо́му die rbeit mit nach Huse nhmen*;

3. (прыняць) nnehmen* vt, übernhmen* vt;

узя́ць што-н. на сябе́ etw. übernhmen*, etw. auf sich nhmen*;

узя́ць на сябе́ адка́знасць die Verntwortung übernhmen*;

узя́ць шэ́фства над кім-н. die Ptenschaft für j-n übernhmen*;

4. (у пазыку) brgen vt, (us)lihen* vt; pmpen vt (разм.грошы);

узя́ць кні́гу ў бібліятэ́цы ein Buch in der Bibliothk usleihen*;

узя́ць у наём meten vt;

узя́ць з раху́нку фін. (vom Knto) bheben* vt;

узя́ць у арэ́нду камерц. pchten vt (зямельны ўчастак); meten vt (памяшканне);

узя́ць у крэды́т auf Kredt nhmen*;

узя́ць патэ́нт на што-н. patenteren lssen*;

5. вайск. nhmen* vt, innehmen* vt;

узя́ць го́рад [пазі́цыю] ine Stadt [Stllung] (in)nehmen*;

узя́ць шту́рмам im Sturm nhmen*, stürmen vt;

узя́ць з бо́ю im Kampf nhmen*;

6. (ахапіць) ergrifen* vt, pcken vt;

мяне́ ўзяў страх ich bekm Angst, die Angst pckte mich;

мяне́ ўзяла́ злосць die Wut pckte mich;

яе́ ўзяла́ ахво́та sie hat Lust bekmmen;

7. (пераадолець) nhmen* vt;

узя́ць перашко́ду ein Hndernis nhmen*;

узя́ць у абцугі́ in die Znge nhmen*;

узя́ць у ду́жкі inklammern vt;

узя́ць верх die berhand gewnnen*, den Sieg davntragen*;

узя́ць каго-н. за го́рла j-n an [bei] der Grgel pcken, j-n an der Khle pcken;

узя́ць каго-н. за сэ́рца [за душу́, за жыво́е] j-m ans Herz ghen*, j-n im nnersten trffen*;

узя́ць курс на што-н. Kurs auf etw. (A) nhmen*;

узя́ць пад ува́гу sich (D) mrken;

узя́ць пад караву́л вайск. das Gewhr präsenteren;

узя́ць пад казыро́к вайск. die hrenbezeigung erwisen*, grüßen vt, die Hand an den Mützenschirm lgen;

узя́ць пры́клад з каго-н. sich (D) an j-m ein Bispiel nhmen*, sich (D) j-n zum Vrbild nhmen*;

узя́ць сваё sich (D) nichts entghen lssen*;

узя́ць сло́ва наза́д sine Wrte zurücknehmen*;

узя́ць сябе́ ў ру́кі sich zusmmennehmen*, sich zusmmenreißen*, sich behrrschen;

узя́ць сло́ва das Wort ergrifen*;

узя́ць сло́ва з каго-н. j-m das Versprchen bnehmen*;

яго́ чорт не во́зьме er ist ggen lles gefit

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

кішэ́нь ж., кішэ́ня ж. Tsche f -, -n;

кішэ́нь з кла́панам Klppentasche f; verdckte Tsche;

фальшывая кішэ́нь imiterte Tsche;

накладна́я кішэ́нь ufgesetzte Tsche;

гэ́та мне не па кішэ́ні разм. das kann ich mir nicht listen, das ist für mich nerschwinglich;

гэ́та б’е па кішэ́ні разм. das geht ins Geld;

набі́ць кішэ́нь разм. sich (D) die Tschen füllen;

ён па сло́ва ў кішэ́нь не пале́зе разм. er ist nicht auf den Mund gefllen, er ist nie um ine ntwort verlgen; er ist schlgfertig;

у яго́ ве́цер гуля́е ў кішэ́ні разм. er ist bgebrannt [plite]; er hat kein Geld;

у яго то́ўстыя кішэ́ні er hat ine Mnge Geld;

кла́сці (сабе́) ў кішэ́ню sich neignen, in die igene Tsche stcken

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

кі́даць несов.

1. (камень, палку и т.п.) броса́ть, кида́ть; (с силой — ещё) мета́ть; швыря́ть; запуска́ть, пуска́ть;

2. (направлять подкрепление, средства) броса́ть;

3. перен. (свет, тень и т. п) броса́ть, отбра́сывать;

4. (оставлять, переставать заниматься) кида́ть, броса́ть;

5. (покидать, оставлять) кида́ть, броса́ть;

6. (прекращать) броса́ть, оставля́ть;

7. безл. броса́ть;

8. (приводить в тяжёлое состояние) поверга́ть;

9. перен. (произносить) броса́ть (сло́во);

1-9 см. кі́нуць 1-9;

10. (в бёрдо) кида́ть;

11. (стог) мета́ть;

к. гро́шы на ве́цер — броса́ть де́ньги на ве́тер;

к. каме́ньчыкі ў агаро́д — (чый) броса́ть ка́мешки в огоро́д (чей);

к. сло́вы на ве́цер — броса́ть слова́ на ве́тер

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

кішэ́нь ж., в разн. знач. карма́н м.;

бакава́я к. — боково́й карма́н;

к. то́ўстай кі́шкі — карма́н то́лстой кишки́;

не па ~ні — не по карма́ну;

к. не дазваля́е — карма́н не позволя́ет;

палажы́ць у к. — положи́ть в карма́н;

набі́ць (напха́ць) к. — наби́ть карма́н;

па сло́ва ў к. не ла́зіць — за сло́вом в карма́н не ле́зет;

пу́стая к. — пу́стой карма́н;

то́ўстая к. — то́лстый карма́н;

трэ́сці к. — трясти́ карма́н;

падстаўля́й к. — держи́ карма́н ши́ре;

ла́зіць па чужы́х ~нях — ла́зить по чужи́м карма́нам;

ве́цер сві́шча (гуля́е) у ~нях — ве́тер свисти́т в карма́нах;

біць па ~ні — бить по карма́ну;

ца́ца-ца́ца ды ў к.погов. ца́ца-ца́ца да в карма́н

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

у прыназ.

1. (у каго-н.) bei (D);

вучы́цца ў каго-н. bei [von] j-m lrnen;

2. (пры наяўнасці чаго-н.) спалучэнне яго з займ. або наз. перакладаецца: 1) займ. або наз. у N:

у мяне́ ёсць ich hbe;

у мяне́ няма́ ich hbe nicht [kein];

у мяне́ не было́ кні́гі ich htte kein Buch; 2) займ., або наз. у D:

у яго́ балі́ць галава́ der Kopf tut ihm weh;

у мяне́ ўзні́кла ідэ́я mir kam ein Gednke;

3. (пры пазбаўленні чаго-н.) спалучэнне яго з дзеясловам «узяць» і г. д. перакладаецца пры дапамозе адпаведнага дзеяслова і займ. або наз. у D);

у дзіця́ці адабра́лі ца́цку man hat dem Kind ein Spelzeug wggenommen;

4. (пры абазначэнні кірунку) in (A); nach (D) (перад геаграфічнымі назвамі):

ісці́ ў вёску ins Dorf ghen*;

е́хаць у Берлі́н nach Berln fahren*;

5. (унутр, унутры чаго-н.) in (D на пыт. «дзе?», A на пыт. «куды?»):

запіса́ць у сшы́так ins Heft schriben*;

у газе́це in der Zitung;

6. (пры абазначэнні часу, даты) in (D):

у сту́дзені im Jnuar;

у двана́ццаць гадзі́н разм. um zwölf Uhr;

7. (пры абазначэнні колькасці) in (D):

у пяці́ экземпля́рах in fünf Exemplren;

два разы́ ў дзень разм. zwimal am Tg(e);

сло́ва ў сло́ва Wort für Wort;

у пача́тку am nfang;

у я́касці каго-н. als (N);

у дождж bei [im] Rgen;

у знак сябро́ўства als Zichen der Frundschaft;

у адкры́тым мо́ры auf ffener See;

біць сябе́ ў гру́дзі sich an die Brust schlgen* [klpfen];

быць у адпачы́нку im [auf] rlaub sein

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

cały

cał|y

1. увесь; цэлы;

~y miesiąc — цэлы месяц;

~y czas — увесь час;

~e miasto — увесь горад;

~mi dniami — цэлымі днямі;

2. цэлы; непашкоджаны;

garnek ~y — цэлы (непабіты) гаршчок;

~y i zdrowy — цэлы і здаровы;

~a naprzód (wstecz) — поўны наперад (назад);

~a nuta муз. цэлая нота;

być kim w ~ym tego słowa znaczeniu — быць кім у сапраўдным значэнні гэтага слова;

bluzka ~a w grochy — блузка (уся) у гарошак;

bawić się na ~ego — гуляць да ўпаду (напоўніцу; па поўнай)

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

usta

ust|a

мн.

1. рот;

trzymać co w ~ach — трымаць што ў роце;

2. вусны; губы;

wydatne ~a — тоўстыя (пухлыя) вусны;

dowiedzieć się z czyich usta — даведацца з чыіх слоў;

z usta do usta — з вуснаў у вусны;

od usta sobie odejmować — эканоміць на самым неабходным;

usta nie otworzył — рота не раскрыў (разявіў); не сказаў ні аднаго слова;

oddychanie ~a-~a — штучнае дыханне з роту ў рот;

nabrać wody w ~a — вады ў рот набраць

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)