О́кліна ’глыбокае месца на балоце’ (Сл. Брэс.). Параўн. рус. смал. о́клины ’багна на месцы былых азёр’ (Мат. СОС). Перыферыйны характар гэтага слова для асноўнай беларускай тэрыторыі сведчыць аб яго старажытнасці: о́кліна < *о́кніна (во́кніна) у выніку дысіміляцыі н‑н > л‑н. У сваю чаргу *о́кніна (во́кніна) утворана ад акно, як зы́біна ад зыб (параўн. Сцяцко, Афікс. наз., 42, дзе зыбіна — аддзеяслоўнае ўтварэнне). Гл. акно́2 ’глыбокае месца ў балотных крыніцах і азёрах’ і вокнішча ’акно ў балоце’.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Перапу́да ’перашкода’ (іўеў., Сл. ПЗБ). Няясна. Магчыма, другая частка слова генетычпа тоесная ст.-польск. pąd ’сцежка, след (звера)’ (Брукнер, 403); pęd ’рух, імкненне’; роднасныя з імі літ. spaudýti ’нацягваць’, spąstas ’пастка’, spęsti, spéndžiu ’расстаўляць пасткі’, лат. spuôsts ’пастка, сілок’. Параўн. таксама тыпалагічна падобныя ўкр. перепʼясти, перепина́ти ’працягваць што-небудзь (вяроўку, прасціну), каб перагарадзіць дарогу; перагароджваць’, перепʼя́т уста́ти ’стаць каму-небудзь на дарозе’. Да пуд2 (< прасл. *pąd‑/*pęd‑), гл.; параўн. перапу́да ’моцны перапалох і ўцёкі з-за яго’ (Станк.).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Макарон, мыкарон ’локшына’ (Гарэц., Шн. 3, Касп., Нас., Вешт.; полац., Нар. сл.; Бяльк.), ’мітусня’ (Нас.), макарона ’харчовы прадукт з прэснага цеста ў выглядзе тонкіх трубачак’, ’страва з макароны’ (ТСБМ), макароны ’тс’ (Мат. Гом.). Гэта еўрапейскае слова запазычана яшчэ ў сярэдневякоўі, відавочна, праз польск. мову з італ. maccaroni, якое да грэч. μακαρία ’ежа з ячменнай мукі ці круп’ (Меер–Любке, 427; Фасмер, 2, 561; Махэк₂, 349; Брукнер, 319; Кохман, 84). Бел. макарона стала ж. р. пад уплывам локша, локшына.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Маты́лькі ’кветкі валошкі, Centaurea cyanus L.’ (карэліц., Сцяшк. Сл.). З польск. motyl ’сіняк’ і паводле падабенства колераў назва перанеслася на васілёк. Аднак рус. маск. мотылёк ’валошка’ і дан. ’стэпавы бяссмертнік’.

Матылькі́1 ’зацірка’ (ельск., Мат. Гом.). Відавочна, гэта слова адносіцца да рэдкай заціркі, у якой галушкі цяжка злавіць у лыжку, як матылька. Да матылёк (гл.).

*Матылькі́2, матылькі́ ’від узору ткання’ (петрык., Уладз.). Вузкі рэгіяналізм. Да матылёк (гл.). Узор названы паводле «лёгкасці лёту яго кветак, нібы ў матылька».

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Лотва ’чарада, плойма (дзяцей)’ (Касп.), рус. пск. лотва некрещеная! — лаянка; ’шалёнае зборышча’, польск. Lotwa ’Латвія’. Лексема паходзіць ад этноніма як абагульняючае слова для мноства людзей (з незразумелай мовай). Параўн. яшчэ рус. пск. латыш ’чалавек, які гаворыць неразборліва’. Паходзіць з незасведчанай у балтыйскіх помніках назвы для краіны і яе насельніцтва *Latuvā, Latvā (Атрэмбскі, Gramatyka, 1, 3), параўн. назву вёскі Лотва Мядзельскага р‑на, ст.-бел. Лотва (у Стрыйкоўскага) і інш. Больш падрабязна гл. Непадкупны (Связи, 151–152).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

прямо́й

1. (ровный, без изгибов) прамы́; ро́ўны; про́сты;

прямо́е де́рево ро́ўнае (прамо́е) дрэ́ва;

2. мат. прамы́;

пряма́я ли́ния прама́я лі́нія;

пряма́я пропорциона́льность прама́я прапарцыяна́льнасць;

прямо́й у́гол прамы́ ву́гал;

3. (беспересадочный) прамы́;

прямо́е сообще́ние прамы́я зно́сіны;

ваго́н прямо́го сообще́ния прамы́ ваго́н, ваго́н прамы́х зно́сін;

4. (непосредственный) непасрэ́дны, прамы́; (о выборах, обложении и т. п.) прамы́;

прямо́й результа́т непасрэ́дны вы́нік;

э́то его́ пряма́я обя́занность гэ́та яго́ непасрэ́дны абавя́зак;

прямо́й нача́льник непасрэ́дны нача́льнік;

прямо́е указа́ние непасрэ́днае ўказа́нне;

прямы́е вы́боры прамы́я вы́бары;

прямо́е избира́тельное пра́во прамо́е вы́барчае пра́ва;

пряма́я ли́ния (родства́) прама́я лі́нія (свая́цтва);

прямо́й насле́дник непасрэ́дны насле́днік;

прямо́й нало́г фин. прамы́ пада́так;

5. (явный) я́ўны; (открытый) адкры́ты;

прямо́й вы́зов я́ўны (адкры́ты) вы́клік;

6. (бесхитростный, правдивый) праўдзі́вы; (откровенный) адкры́ты; (искренний) шчы́ры;

прямо́й челове́к праўдзі́вы (адкры́ты) чалаве́к;

прямо́й хара́ктер адкры́ты хара́ктар;

прямо́й отве́т адкры́ты (шчы́ры) адка́з;

7. (безусловный, настоящий, действительный) бясспрэ́чны, сапра́ўдны;

пряма́я вы́года бясспрэ́чная вы́гада;

пряма́я необходи́мость бясспрэ́чная неабхо́днасць;

прямо́й расчёт, прямо́й смысл бясспрэ́чная вы́гада;

прямо́й расчёт (смысл) сде́лать так бясспрэ́чна лепш (вы́гадней) зрабі́ць так;

8. грам. про́сты, прамы́;

пряма́я речь про́стая мова;

прямо́е дополне́ние прамо́е дапаўне́нне;

9. / пряма́я кишка́ анат. прама́я кі́шка;

в прямо́м смы́сле сло́ва у прамы́м сэ́нсе сло́ва;

пряма́я доро́га прама́я (про́стая) даро́га;

прямо́й путь прамы́ (про́сты) шлях.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

узя́ць

1. nhmen* vt; ergrifen* vt (кніжн..);

узя́ць кій inen Stock nhmen*;

узя́ць наза́д zurücknehmen* vt;

узя́ць пад руку́ каго-н. sich bei j-m inhaken, j-n nterhaken;

узя́ць на буксі́р bschleppen vt, in Schlepp nhmen*;

2. (з сабой) mtnehmen* vt;

узя́ць рабо́ту дадо́му die rbeit mit nach Huse nhmen*;

3. (прыняць) nnehmen* vt, übernhmen* vt;

узя́ць што-н. на сябе́ etw. übernhmen*, etw. auf sich nhmen*;

узя́ць на сябе́ адка́знасць die Verntwortung übernhmen*;

узя́ць шэ́фства над кім-н. die Ptenschaft für j-n übernhmen*;

4. (у пазыку) brgen vt, (us)lihen* vt; pmpen vt (разм.грошы);

узя́ць кні́гу ў бібліятэ́цы ein Buch in der Bibliothk usleihen*;

узя́ць у наём meten vt;

узя́ць з раху́нку фін. (vom Knto) bheben* vt;

узя́ць у арэ́нду камерц. pchten vt (зямельны ўчастак); meten vt (памяшканне);

узя́ць у крэды́т auf Kredt nhmen*;

узя́ць патэ́нт на што-н. patenteren lssen*;

5. вайск. nhmen* vt, innehmen* vt;

узя́ць го́рад [пазі́цыю] ine Stadt [Stllung] (in)nehmen*;

узя́ць шту́рмам im Sturm nhmen*, stürmen vt;

узя́ць з бо́ю im Kampf nhmen*;

6. (ахапіць) ergrifen* vt, pcken vt;

мяне́ ўзяў страх ich bekm Angst, die Angst pckte mich;

мяне́ ўзяла́ злосць die Wut pckte mich;

яе́ ўзяла́ ахво́та sie hat Lust bekmmen;

7. (пераадолець) nhmen* vt;

узя́ць перашко́ду ein Hndernis nhmen*;

узя́ць у абцугі́ in die Znge nhmen*;

узя́ць у ду́жкі inklammern vt;

узя́ць верх die berhand gewnnen*, den Sieg davntragen*;

узя́ць каго-н. за го́рла j-n an [bei] der Grgel pcken, j-n an der Khle pcken;

узя́ць каго-н. за сэ́рца [за душу́, за жыво́е] j-m ans Herz ghen*, j-n im nnersten trffen*;

узя́ць курс на што-н. Kurs auf etw. (A) nhmen*;

узя́ць пад ува́гу sich (D) mrken;

узя́ць пад караву́л вайск. das Gewhr präsenteren;

узя́ць пад казыро́к вайск. die hrenbezeigung erwisen*, grüßen vt, die Hand an den Mützenschirm lgen;

узя́ць пры́клад з каго-н. sich (D) an j-m ein Bispiel nhmen*, sich (D) j-n zum Vrbild nhmen*;

узя́ць сваё sich (D) nichts entghen lssen*;

узя́ць сло́ва наза́д sine Wrte zurücknehmen*;

узя́ць сябе́ ў ру́кі sich zusmmennehmen*, sich zusmmenreißen*, sich behrrschen;

узя́ць сло́ва das Wort ergrifen*;

узя́ць сло́ва з каго-н. j-m das Versprchen bnehmen*;

яго́ чорт не во́зьме er ist ggen lles gefit

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

кішэ́нь ж., кішэ́ня ж. Tsche f -, -n;

кішэ́нь з кла́панам Klppentasche f; verdckte Tsche;

фальшывая кішэ́нь imiterte Tsche;

накладна́я кішэ́нь ufgesetzte Tsche;

гэ́та мне не па кішэ́ні разм. das kann ich mir nicht listen, das ist für mich nerschwinglich;

гэ́та б’е па кішэ́ні разм. das geht ins Geld;

набі́ць кішэ́нь разм. sich (D) die Tschen füllen;

ён па сло́ва ў кішэ́нь не пале́зе разм. er ist nicht auf den Mund gefllen, er ist nie um ine ntwort verlgen; er ist schlgfertig;

у яго́ ве́цер гуля́е ў кішэ́ні разм. er ist bgebrannt [plite]; er hat kein Geld;

у яго то́ўстыя кішэ́ні er hat ine Mnge Geld;

кла́сці (сабе́) ў кішэ́ню sich neignen, in die igene Tsche stcken

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

кі́даць несов.

1. (камень, палку и т.п.) броса́ть, кида́ть; (с силой — ещё) мета́ть; швыря́ть; запуска́ть, пуска́ть;

2. (направлять подкрепление, средства) броса́ть;

3. перен. (свет, тень и т. п) броса́ть, отбра́сывать;

4. (оставлять, переставать заниматься) кида́ть, броса́ть;

5. (покидать, оставлять) кида́ть, броса́ть;

6. (прекращать) броса́ть, оставля́ть;

7. безл. броса́ть;

8. (приводить в тяжёлое состояние) поверга́ть;

9. перен. (произносить) броса́ть (сло́во);

1-9 см. кі́нуць 1-9;

10. (в бёрдо) кида́ть;

11. (стог) мета́ть;

к. гро́шы на ве́цер — броса́ть де́ньги на ве́тер;

к. каме́ньчыкі ў агаро́д — (чый) броса́ть ка́мешки в огоро́д (чей);

к. сло́вы на ве́цер — броса́ть слова́ на ве́тер

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

кішэ́нь ж., в разн. знач. карма́н м.;

бакава́я к. — боково́й карма́н;

к. то́ўстай кі́шкі — карма́н то́лстой кишки́;

не па ~ні — не по карма́ну;

к. не дазваля́е — карма́н не позволя́ет;

палажы́ць у к. — положи́ть в карма́н;

набі́ць (напха́ць) к. — наби́ть карма́н;

па сло́ва ў к. не ла́зіць — за сло́вом в карма́н не ле́зет;

пу́стая к. — пу́стой карма́н;

то́ўстая к. — то́лстый карма́н;

трэ́сці к. — трясти́ карма́н;

падстаўля́й к. — держи́ карма́н ши́ре;

ла́зіць па чужы́х ~нях — ла́зить по чужи́м карма́нам;

ве́цер сві́шча (гуля́е) у ~нях — ве́тер свисти́т в карма́нах;

біць па ~ні — бить по карма́ну;

ца́ца-ца́ца ды ў к.погов. ца́ца-ца́ца да в карма́н

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)