СЕ́КУН (Віталь Іванавіч) (н. 21.11.1935, г. Чарнігаў, Украіна),

бел. псіхолаг і сацыёлаг. Д-р псіхал. н. (1989). Скончыў Чалябінскі пед. ін-т (1957) і Ленінградскі ун-т (1966). З 1971 у Ін-це тэхн. кібернетыкі АН Беларусі. З 1981 у Ін-це філасофіі і права АН Беларусі. З 1990 заг. аддзела Ін-та сацыялогіі Нац. АН Беларусі. Навук. працы па псіхалогіі асобы, праблемах псіхічнай рэгуляцыі дзейнасці і паводзін чалавека, механізмаў фарміравання свядомасці, псіхалогіі кіравання, ментальных працэсаў у грамадстве. Распрацаваў тэорыю першасных і другасных (дзейна апасродкаваных) рыс асобы і іх ролі ў рэгуляцыі паводзін чалавека, канцэпцыю актыўнасці асобы і яе асн. форм.

Тв.:

Индивидуально-психологические особенности и взаимоотношения студентов: (Опыт социал.-психол. исслед.) Мн., 1976;

Психология активности. Мн., 1996;

Понимание морально-психологического состояния офицерским составом Вооруженных Сил. Ч. 1—2. Мн., 1999 (разам з А.​М.​Гурам);

Особенности понимания демократии офицерским корпусом (разам з Л.​Мальцавым) // Бел. думка. 2001. № 10.

т. 14, с. 303

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

аблу́да, ‑ы, ДМ ‑дзе, ж.

Абл.

1. Няправільная, памылковая думка, погляд, памылковае ўяўленне аб чым‑н. [Лабановіч] не здолеў канчаткова вызваліцца з палону народніцкіх аблудаў. Карпаў.

2. Той, хто адмоўна ставіцца да чаго‑н., мае памылковую думку аб чым‑н. Ды ну іх!.. Што гэткай аблудзе Да нашых надзей і падзей?! Звонак.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

паручы́цельства, ‑а, н.

Парука каго‑н. за выкананне кім‑н. патрабаванняў, абавязкаў, якія ўскладаюцца на яго, прад’яўляюцца да яго. Не было тут толькі тых, хто знаходзіўся да суда на волі пад грашовым залогам або былі пад чыім-небудзь паручыцельствам. Машара. А галаву свідравала адна пакаянная думка: «Навошта я браў паручыцельства ў Пазняка?» Дуброўскі.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

Бараба́ншчык. Рус. бараба́нщик. Натуральна гэта слова можна лічыць вытворным ад бараба́н (гл.). Але ёсць думка, што гэта запазычанне з цюрк. *darabančy (ад daraban ’барабан’). Так Залеман (аб гэтым гл. ИОРЯС, 10, 2, 76). Сумняваецца Шанскі, 1, Б, 37 (лічыць, што тут утварэнне суфіксам ‑щик ад бараба́н). Цюрк. версію можа падтрымліваць укр. бараба́нчик ’барабаншчык’.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

арыгіна́льны

1. оригина́льный, по́длинный;

а. ру́капіс — оригина́льная (по́длинная) ру́копись;

2. разг. оригина́льный; своеобра́зный;

~нае ўспрыма́нне све́ту — оригина́льное (своеобра́зное) восприя́тие ми́ра;

~ная ду́мка — оригина́льная мысль;

а. чалаве́к — оригина́льный челове́к

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

паяві́цца сов., в разн. знач. появи́ться;

п. на даро́зе — появи́ться на доро́ге;

~ві́лася но́вая ду́мка — появи́лась но́вая мысль;

но́выя лю́дзі ~ві́ліся ў вёсцы — но́вые лю́ди появи́лись в дере́вне

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Кі́рпа — ’пра кароткі задзёрты нос’ (ТСБМ, Жд. 2). Укр. кирпа ’тс’. Балтызм. Да *kirpa. Параўн. яшчэ літ. apkir̃pti ’абкарнаць’ і рус. курносый < корноносый. Гл. кірпаты, кірпаносы (Мартынаў, Лекс. балтызмы, 28; Лаўчутэ, Балтизмы, 143). Параўн. таксама з пункту погляду семантыкі кірзаты (гл.) ’кірпаты’. Існуе думка аб тым, што кірпа зваротнае ўтварэнне ад кірпаты (ЕСУМ, 2, 437).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

асо́бы канц. gesóndert; Sónder-; Éxtra-; spezi|éll, Speziál-;

асо́бы атра́д Sónderabteilung f -, -en;

асо́бага прызначэ́ння zur besónderen Verwéndung;

асо́бым зага́дам auf besónderen Beféhl;

асо́быя паўнамо́цтва Sóndervollmachten pl;

асо́бая ду́мка besóndere [ábweichende] Méinung

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

канцэ́пцыя, ‑і, ж.

1. Сістэма поглядаў, спосаб разумення якіх‑н. з’яў. Гісторыка-філасофская канцэпцыя. Эстэтычная канцэпцыя.

2. Асноўная думка, агульная задума твора. Характэрна і назва апавядання — «Не згасне сонца». Яна сама вызначае аптымістычную канцэпцыю твора. Арабей. Заканчвалася «Новая зямля» ў паслякастрычніцкі час, і гэта не магло не адбіцца на ідэйна-творчай канцэпцыі яе. Адамовіч.

[Лац. conceptio.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

суджэ́нне, ‑я, н.

1. Выказванне, меркаванне аб чым‑н., погляд на што‑н. Своеасаблівае суджэнне аб імпульсах мастацкай творчасці ёсць і ў развагах лірычнага героя эцюда «Мадонна». Лойка.

2. У логіцы — думка, у якой змяшчаецца сцвярджэнне або адмаўленне чаго‑н. адносна прадмета або з’явы.

•••

Катэгарычнае суджэнне — безумоўнае суджэнне, у адрозненне ад умоўнага або раздзяляльнага.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)