пірафера́ль
[ад піра- + фера + ал(юміній)]
гарачаўстойлівы чыгун са змяшчэннем 30 % алюмінію.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
пераплаўны́, ‑ая, ‑ое.
Спец. Атрыманы ў выніку пераплаўкі. Пераплаўны чыгун.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
перлі́тны, ‑ая, ‑ае.
Спец. Тое, што і перлітавы. Перлітны чыгун.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
перапрацава́цца, -цу́юся, -цу́ешся, -цу́ецца; -цу́йся; зак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв.). Ператварыцца ў што-н. у выніку якіх-н. працэсаў, апрацоўкі.
Чыгун перапрацаваўся ў сталь.
2. Ператаміцца ў працэсе працы (разм.).
|| незак. перапрацо́ўвацца, -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ДО́МЕННЫ ПРАЦЭ́С,
выплаўка ў доменнай печы чыгуну з жалезарудных матэрыялаў.
У працэсе плаўкі зыходная сумесь — шыхта (жал. руда, агламерат або акатышы, флюсы і паліва — кокс) рухаецца зверху ўніз насустрач гарачым газам, што ўтвараюцца ў горне печы. Пры ўзаемадзеянні гэтых патокаў аксіды жалеза, якія ёсць у рудзе, узнаўляюцца вугляродам і аксідам вугляроду, што ўтвараюцца пры гарэнні коксу. Атрыманае жалеза пры ўзаемадзеянні з коксам насычаецца вугляродам, у выніку атрымліваецца чыгун (сцякае ў горан печы). Расплаўленая пустая парода руды, попел коксу і флюсы ўтвараюць шлак, што ўсплывае над вадкім чыгуном. Праз асобныя ляткі чыгун і шлак перыядычна выпускаюцца. Атрыманы доменны чыгун бывае ліцейны (адрозніваецца высокай цякучасцю, выкарыстоўваецца ў вытв-сці коўкага, высокатрывалага і шэрага чыгуну, для вырабу фасонных дэталей), пераробны (перарабляецца ў сталь, бывае мартэнаўскі, тамасаўскі, бесемераўскі) і спецыяльны. Доменны газ, які ўтвараецца ў Д.п., — пераважна прадукт няпоўнага згарання вугляроду; служыць палівам у паветранагравальніках, коксавых і мартэнаўскіх печах і інш.
т. 6, с. 182
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ко́ўкі, ‑ая, ‑ае.
Які добра куецца, паддаецца каванню. Коўкае жалеза. Коўкі чыгун.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
żeleźniak
м. чыгун (гаршчок); чыгунок
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
пабяля́ны, ‑ая, ‑ае.
Пакрыты ўнутры тонкім слоем палівы, эмалі. Пабяляны збан. Пабяляны чыгун.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Пачыгу́ннець ’пасівераць’ (Ян.). Да па‑ і чыгун (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Піго́лік ’чыгун’ (лельч., Мат. Гом.). Няясна. Магчыма, з італ. piccolo ’малы’, тут: ’маленькі гаршчок’ > ’чыгунчык’ > ’чыгун’, параўн. польск. pikui ’маленькае касое акенца ў каморы’, pikuiа ’дробязь, рэч без вартасці’, ці з чэш. pikitla ’дробная манета’ < ’пал. piccola ’малая’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)