удзьму́ ць , ‑му, ‑меш, ‑ме; ‑мём, ‑мяце; зак. , што .
Дзьмучы, увагнаць струмень паветра, газу куды‑н.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
фа́ кел , -а, мн. м.
1. Асвятляльная прылада звычайна ў выглядзе палкі з наматаным на канцы прасмоленым пакуллем.
Запаліць ф.
2. Палаючы струмень газу або вадкасці ў выглядзе конуса, а таксама наогул конусападобнае полымя (спец. ).
|| прым. фа́ кельны , -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ху́ каць , -аю, -аеш, -ае; незак. , на каго-што, у штобез дап.
Выпускаць ротам струмень паветра, каб сагрэць, прыцішыць боль і пад.
Х. на рукі.
|| аднакр. ху́ кнуць , -ну, -неш, -не; -ні.
|| зак. паху́ каць , -аю, -аеш, -ае.
|| наз. ху́ канне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Раўга́ н ’струмень поту’ (Сцяшк. Сл. ). Гл. рага .
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
убо́ к , прысл.
Управа або ўлева ад чаго‑н. Белаваты струмень , нібы рака, перасек .. [хлопцам] дарогу і пачаў адносіць човен убок. Маўр .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
бабро́ вы о́ вый;
б. каўне́ р — бобро́ вый воротни́ к;
○ б. струме́ нь фарм. о́ вая струя́ ;
~выя го́ ны уст. о́ вые го́ ны
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
puff 1 [pʌf] n.
1. вы́ дых
2. заця́ жка (пры курэнні )
3. струме́ нь паве́ тра
4. клуб (ды́ му)
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
шыпе́ ць , -плю́ , -пі́ ш, -пі́ ць; -пі́ м, -піце́ , -пя́ ць; -пі́ ; незак.
1. Утвараць глухія гукі, якія нагадваюць доўгі гук «ш».
Гадзюка шыпіць.
Шыпеў газавы струмень .
2. перан. разм. ).
3. перан.
|| наз. шыпе́ нне , -я, н. і шып , -у, м.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Струя́ ‘струмень ’ (ТС , Сцяшк. ), струй ‘тс’ (ТС ), ‘рэчышча’ (Сл. ПЗБ ). Укр. стру́ я , струя́ ‘тс’, рус. струя́ ‘тс’, стараж.-рус. струя , серб.-харв. стру́ ја , славен. strúja ‘рукаў ракі, канал, цячэнне, струмень ’, балг. струя́ , макед. струја ‘струмень ’, ст.-слав. строуꙗ Прасл. *struja з’яўляецца дэрыватам ад і.-е. кораня *sreu̯‑ ‘цячы’ з суф. ‑ja (Слаўскі , SP , 1, 82) і ўстаўным ‑t‑ ; параўн. струга , струмень востраў (гл.). Бліжэйшыя адпаведнікі ў літ. sraujà ‘цячэнне’, sraũjas ‘хуткі’, лат. stràuja ‘імклівы’, ст.- в.-ням. Stroua , Streua , нова.-в.-ням. Streu ‘прыток Заале’. Гл. Фасмер , 3, 785 з літ-рай; Бязлай , 3, 335; Скок , 3, 349–350; Глухак , 590; ЕСУМ , 5, 455.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
КУМУЛЯТЫЎНЫ ЭФЕ́ КТ , кумуляцыя (ад лац. cumulatio збіранне),
канцэнтрацыя дзеяння выбуху ў адным пэўным напрамку. Дасягаецца стварэннем у зарадах выбуховых рэчываў канічнай, сферычнай або інш. кумулятыўнай выемкі, накіраванай у бок аб’екта паражэння.
К.э. значна павялічваецца пры пакрыцці (абліцоўцы) выемкі метал. абалонкай. Пры ініцыіраванні выбуху паток прадуктаў дэтанацыі ўтварае высокаскарасны (да 10—15 км/с ) кумулятыўны струмень , у якім ціск, шчыльнасць рэчыва і энергія значна вышэйшыя, чым у звычайных зарадаў. Гэта забяспечвае накіраванасць выбуху і высокую прабіўную сілу кумулятыўнага струменя. Выкарыстоўваецца ў выбуховай справе (у дэтанатарах, прасаваных аманітах, адкрытых зарадах) і ваен. справе — у кумулятыўных боепрыпасах (артыл. снарадах, мінах, авіяц. бомбах, баявых частках ракет і інш. ), прызначаных пераважна для паражэння браніраваных цэлей і абарончых збудаванняў.
Схема зарада для стварэння кумулятыўнага эфекту 1 — металічная абліцоўка кумулятыўнай выемкі; 2 — выбуховае рэчыва; 3 — дэтанатар; 4 — прадукты выбуху; 5 — фронт дэтанацыйнай хвалі; 6 — кумулятыўны струмень .
т. 9, с. 20
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
