1. (якую-н.мяжу, нормуі г. д.) übertréffen*vt, überstéigen*vt; überrágen vt;
перавы́сіць узро́вень das Niveau [-´vo:] überschréiten*;
гэ́та перавы́сіла яго́ магчы́масці das ging über séine Möglichkeiten hináus;
2. (парушыцьмежыдапушчальнага) überschréiten*vt;
перавы́сіць паўнамо́цтвы die Vóllmacht überschréiten*;
перавы́сіць ула́ду die Macht missbráuchen
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
апры́крацьразм. (зрабіцца невыносным) zum Hálse heráushängen*, auf die Nérven gehen* (D);
мне гэ́та апры́крала davón hábe ich die Náse voll; das geht mir auf die Nérven; das hängt mir zum Hals (he)ráus, das hábe ich über, das ist mir über, das ist mir zuwíder
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
кружы́ць
1. dréhen vt, im Kreis(e) dréhen;
2. (рухацца па крузе) Kréise zíehen*, kréisen vi;
я́страб кру́жыць der Hábicht zieht Kréise;
3. (прамяцеліцу, завею) wírbeln vi;
мяце́ліца кру́жыць der Schnéesturm wírbelt;
4. (блукаць) umhér¦irren vi (s);
гэ́та кру́жыць яму́ галаву́ das steigt ihm zu Kopf
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Клак1 ’пыж’ (ТСБМ). Укр.клак ’пакулле, пачассе’, польск.kłak ’тс’, ’зблытаныя валасы’, ’пучок’, чэш.klaký ’адзенне’. Бел.клак ’пыж’ можна лічыць калькай з польск.pakul ’тс’ (гл. Кюнэ, Poln., 65).
Клак2 ’сцяг’ (Мат. Гом.). Гл. клак1. У адрозненне ад клак1гэта слова можна разглядаць як генетычна звязанае з іншымі славянскімі паралелямі. Гл. таксама клок.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
◎ Куко́біць ’песціць, даглядаць’ (Нас., Бяльк., Яруш., Касп., Кос., Гарэц., Др.-Падб., Шн.). Бел.кукобіць ад кукобау якое ўтворана па мадэлі худы > худоба, што дае права на рэканструкцыю *кук ’той, хто даглядае, песціць’. Гэта адпавядае літ.kaukas ’дамавік (дух, які прыносіць дабро дому)’ (гл. Тапароў, J–К, 293). Становіцца зразумелым і значэнне кукобіцца ’гняздзіцца’ (’быць звязаным з домам’).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
◎ Ку́ндыль ’кудлаты сабака’ (Нас., Шн., Сержп. Грам., Бяльк.). Укр.кундель ’тс’, польск.kundel ’тс’. Астатнія паралелі менш надзейныя. Рус.кундель вядома хутчэй за ўсё толькі як смал. Усё гэта гаворыць аб другасным характары слова, і ў прыватнасці назалізацыі (с*кудель), таму ўзводзіць яго да прасл.kędbtъ няма падставы. Параўн. Слаўскі, 3, 368; Трубачоў, Нройсх., 35. Гл. кудла.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Кікімо́ры ’чалавекападобныя істоты, нячысцікі жаночага полу’ (Нік., Няч.). Звычайна гэта слова разглядаецца як складанае. Першая частка да прасл.kyka, kykati або літ.kaũkas ’чорт’ (Бернекер, 1, 676; Фасмер, 2, 231), а другая — прасл.mora (серб.-харв.мо̀ра ’начная пачвара’, славен.móra ’тс’, чэш.můra ’тс’, польск.mora ’тс’ (Бернекер, 2, 76; Фасмер, 2, 232). Вельмі праблематычна.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Кі́цель ’форменная аднабортная куртка са станчым каўняром’ (ТСБМ). Укр.кітель, рус.китель ’тс’. У беларускай і ўкраінскай мовах запазычанне з рускай, таму што толькі ў апошняй гэта лексема атрымала значэнне ’куртка вайсковай формы’. Ням.Kittel як крыніца рус.китель (запазычанне XVIII ст.) гэтага значэння яшчэ не ведае (ням.Kittel ’палатняная рабочая блуза’) (Шанскі, 2, 8, 139).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ві́са ’тое, што вісіць’, звычайна ў загадцы гэта ’груша’ (драг., Лучыц-Федарэц, вусн. паведамл.), укр.ві́са́ ’вага’, рус.наўг., тамб.виса ’тое, што вісіць; яблык’, арханг.виси ’павекі’, вяц., каз. ви́сы ’валасы’, сіб. ’апоўзіны’, польск.усх.wisa ’тс’, wisza//wisa ’тое, што вісіць (у загадцы)’, балг.виса ’тое, што вісіць’; ’шчака’. Да вісець. Гл. таксама Рудніцкі, 1, 439.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Гале́ра (БРС, Касп.). Ст.-бел.кгалера, галера ’судна, галера’. Булыка (Запазыч., 146–147) мяркуе, што гэта слова ў ст.-бел. мове непасрэдна з польск.galera (< іт.). Рус.гале́ра (з XVII ст.) запазычана з ням.Galeere або іт.galera (так Фасмер, 1, 386). Шанскі (1, Г, 14) лічыць, што першакрыніцай рус. слова з’яўляецца хутчэй за ўсё іт.galera.