РАЗУМО́ЎСКІЯ,
расійскі дваранскі род укр. паходжання, прадстаўнікі якога займалі значныя дзярж. і дыпламат. пасады ў 18—1-й пал. 19 ст. Вялі радаслоўную ад укр. казака Рыгора Розума, чыё змененае прозвішча (або мянушка) стала іх родавым прозвішчам. Найб. вядомы: сын Рыгора Розума Аляксей Рыгоравіч Р. (28.3.1709, с. Лемяшы Чарнігаўскай вобл., Украіна — 17.7.1771), граф.(1744), ген.-фельдмаршал (1756). З 1731 пеўчы прыдворнай укр. капэлы. Фаварыт, з 1742 таемна вянчаны муж імператрыцы Лізаветы Пятроўны. Адстойваў ва ўрадзе Расіі інтарэсы ўкр. казацкай старшыны, спрыяў аднаўленню гетманства на Левабярэжнай Украіне. З 1762 у адстаўцы. Яго брат Кірыла Рыгоравіч Р. (29.3.1728, нарадзіўся там жа — 15.1.1803), граф (1744), ген.-фельдмаршал (1764). Апошні гетман Левабярэжнай Украіны (1750—64). Прэзідэнт Пецярбургскай АН (1746—98; у час знаходжання за мяжой у 1766—98 яго замяшчалі дырэктары). У час гетманства абмежаваў у інтарэсах казацкай старшыны сял. пераходы, правёў суд. рэформу 1760—63, заахвочваў развіццё ўкр. культуры. Сын Кірылы Рыгоравіча Р. Аляксей Кірылавіч Р. (23.9.1748, С.-Пецярбург — 17.4.1822), граф. Міністр нар. асветы (1810—16). Яго брат Андрэй Кірылавіч Р. (2.11.1752, г. Глухаў Сумскай вобл., Украіна — 23.9.1836), князь (1815), дыпламат. З 1777 на дыпламат. службе. Рас. пасол у Аўстрыі (1790—99, 1801—07) і некат. інш. дзяржавах. Адзін з кіраўнікоў (першы ўпаўнаважаны) рас. дэлегацыі на Венскім кангрэсе 1814—15.
т. 13, с. 266
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
каэсі́т
(ад англ. Coes = прозвішча амер. хіміка)
мінерал з групы кварцу, адна з найбольш шчыльных паліморфных мадыфікацый крэменязёму.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
крэнеры́т
(ад венг. Krenner = прозвішча венг. мінералога)
мінерал класа тэлурыдаў серабрыста-белага, латунна-жоўтага колеру з металічным бляскам.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ды́зель
[ад ням. R. Diesel = прозвішча ням. інжынера (1858—1913]
рухавік унутранага згарання, які працуе на вадкім паліве.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
мада́м
(фр. madame)
ветлівы зварот да замужняй жанчыны ў Францыі і некаторых іншых краінах (звычайна далучаецца да прозвішча).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
макада́м
(англ. J. Mac Adam = прозвішча шатл. інжынера 18 ст.)
дарожнае пакрыццё з двух пластоў шчэбню рознай зярністасці.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
махо́метр
[ад ням. Е. Mach = прозвішча аўстр. філосафа (1838—1916) + -метр]
бартавы прыбор самалёта, які паказвае хуткасць палёту.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
мендэлі́зм
[ад чэш. J. Mendel = прозвішча чэш. прыродазнаўцы (1822—1884)]
вучэнне аб заканамернасцях спадчыннасці, якое паклала пачатак генетыцы.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
бадэлеі́т
(ад англ. Y. Baddeley = прозвішча англ. мінералога + -літ)
мінерал, двухвокіс цырконію, які з’яўляецца крыніцай для атрымання цырконію.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
більгарцыёз
(ад ням. T. Bilharz = прозвішча ням. урача 19 ст.)
захворванне мачавых шляхоў і кішэчніка, выкліканае глістамі трэматодамі.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)