Verbum

РУСА́Н (Вікенцій Іванавіч) (н. 23.8.1936, в. Падлессе Стаўбцоўскага р-на Мінскай вобл.),

бел. вучоны ў галіне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі. Д-р тэхн. н. (1991), праф. (1997). Скончыў Мінскі пед. ін-т (1958) і Бел. ін-т механізацыі сельскай гаспадаркі (1965). З 1960 у БелНДІаграэнерга Акадэміі агр. навук Беларусі (1986 нам. дырэктара, з 1998 дырэктар). Навук. працы па праблемах энергетыкі, электрыфікацыі і энергазберажэння ў АПК. Распрацаваў тэарэт. асновы, метады і сродкі электратэхн. забеспячэння, найб. эфектыўнага энергазберажэння і выкарыстання нетрадыц. і ўзнаўляльных крыніц энергіі ў с.-г. вытв-сці.

Тв.:

Электротехническое обеспечение сельскохозяйственного производства. Мн., 1983 (разам з Э.​В.​Бараноўскім);

Энергосберегающие технологии и оборудование в системах энергообеспечения АПК. Мн., 1996.

т. 13, с. 455

«РУХ»,

бел. тэатр пантамімы. Існаваў у 1980—2001 у Мінску. Створаны пры Бел. рэсп. т-ры юнага гледача, з 1984 у Маладзёжным т-ры Беларусі, з 1986 у складзе Белдзяржфілармоніі. Рэж.-пастаноўшчык У.​Колесаў. Мовай пластычнага мастацтва ў сваіх пастаноўках, у вобразна-метафарычнай форме ўзнімаў актуальныя праблемы быцця, вайны і міру, маральных пошукаў асобы. У рэпертуары: паэма «Сымон-музыка» паводле Я.​Коласа (1980), араторыя «Кліч» (1981), жанрава-бытавыя замалёўкі паводле альбома Х.​Бідструпа «Люстэрка» (1982), фалькл. прадстаўленне «Дар» паводле слав. нар. традыцыйных абрадаў і святкаванняў (1983), драма «Праметэй» (1984), а таксама «Жылі-былі» паводле англ. нар. казкі «Тры парсючкі» (1984). Аўтар сцэнарыяў Колесаў, мастак Дз.Мохаў.

Т.​М.​Цюрына.

т. 13, с. 474

РЭ́ВЯКА (Міхаіл Міхайлавіч) (н. 7.9.1935, Мінск),

бел. вучоны ў галіне палімерных матэрыялаў. Д-р тэхн. н. (1988), праф. (1990). Скончыў БПІ (1958). З 1958 на Мінскім з-дзе «Тэрмапласт» (з 1961 гал. інжынер). З 1963 у Бел. тэхнал. ун-це. Навук. працы па даследаванні ўплыву структуры і саставу палімераў на іх тэхнал. і фіз.-мех. характарыстыкі, распрацоўцы метадаў мадыфікацыі палімераў і атрымання кампазіцыйных матэрыялаў на іх аснове.

Тв.:

Тэарэтычныя асновы перапрацоўкі палімераў. Ч. 1—2. Мн., 1992—94 (разам з М.​Р.​Пракапчуком);

Создание композиционных материалов на основе термопластов методами физико-химической модификации. Мн., 1999 (у сааўт.);

Разлік і канструяванне пластмасавых вырабаў і форм. Ч. 1—3. Мн., 1999—2001 (разам з В.​М.​Каспяровіч).

т. 13, с. 546

РЭ́ЗНІКАЎ (Усевалад Міхайлавіч) (10,9.1918, г. Харкаў, Украіна — 8.12.1997),

бел. хімік-арганік, адзін з заснавальнікаў навук. школы па хіміі лігніну. Д-р хім. н., праф. (1972). Скончыў Харкаўскі Хіміка-тэхнал. ін-т (1941). У 1963—94 у Бел. тэхнал. ун-це (у 1964—89 заг. кафедры, адначасова ў 1975—81 дэкан ф-та хім. тэхналогіі драўніны). Навук. працы па хіміі лігніну, вывучэнні працэсаў дэлігніфікацыі. Даследаваў рэакцыйную здольнасць і хім. будову лігніну розных парод дрэў, раслін (лёну, імхоў) і водарасцей. Прапанаваў новую гіпотэзу паходжання лігніну, удасканаліў спосабы атрымання цэлюлозы.

Тв.:

Теория перколяционного гидролиза растительного сырья. М., 1964;

Реакционная способность лигнина. М., 1976 (разам з Н.​М.​Шарыгінай, У.​В.​Елкіным).

Я.​Г.​Міляшкевіч.

т. 13, с. 560

САЛТА́НАЎ (Уладзімір Усеваладавіч) (н. 15.2.1936, г. Орша Віцебскай вобл.),

бел. вучоны ў галіне фізіялогіі. Чл.-кар. Нац. АН Беларусі (1996), д-р біял. н. (1977), праф. (1990). Скончыў Бел. ін-т фіз. культуры (1959). З 1965 у Ін-це фізіялогіі Нац. АН Беларусі (з 1978 заг. лабараторыі, нам. дырэктара). Навук. працы па аналізе функцыян. арганізацыі аферэнтных сістэм унутр. органаў, механізмаў віцэра-вісцэральных рэфлекторных рэакцый, механізмаў самарэгуляцыі вегетатыўных функцый. Вывучыў функцыян. ўласцівасці адчувальных валокнаў органаў брушной і тазавай поласці, паказаў наяўнасць уласных вегетатыўных аферэнтных нейронаў перыферычнага паходжання.

Тв.:

Электрофизиологический анализ висцеральных афферентных систем. Мн., 1973 (разам з І.​А.​Булыгіным);

Механизмы саморегуляции вегетативных функций. Мн., 1989;

Механизмы саморегуляции вегетативных функций в норме и патологии. Мн., 1994.

т. 14, с. 115

САЛТУ́К (Алег Уладзіміравіч) (н. 25.8.1946, в. Рыжэнькі Шумілінскага р-на Віцебскай вобл.),

бел. паэт. Скончыў Магілёўскі пед. ін-т (1967). Настаўнічаў, працаваў ва ўшацкай раённай газеце. З 1999 у газ. «Віцебскі рабочы». У 1980—99 сакратар Віцебскага абл. аддзялення Саюза бел. пісьменнікаў. Друкуецца з 1964. Асн. тэмы твораў — мінулае і сучаснае роднай зямлі і народа, яго гераічная памяць, даследаванне нашага складанага і супярэчлівага часу. Вершы С. вылучаюцца пафасам неспакою, любові да свайго краю; цэнтральны вобраз у іх — зямля-карміцелька (зб-кі «Пачатак дня», 1974; «Працяг», 1977; «Святло зямлі», 1982; «На далонях жыцця», 1988; «Трывога лёсу», 1996). Літ. прэмія імя У.​Караткевіча 2000.

Тв.:

Святло зямлі. Мн., 1992.

І.​У.​Саламевіч.

т. 14, с. 116

САМЦЭ́ВІЧ (Пётр Андрэевіч) (6.3.1899, в. Дакудава Крупскага р-на Мінскай вобл. — жн. 1941),

бел. лінгвіст і фалькларыст. Брат В.​А.​Самцэвіча, С.​А.​Самцэвіча. Скончыў Горы-Горацкі с.-г. ін-т (1922), вучыўся ў Мінскім пед. ін-це (1937—41). З 1923 настаўнічаў, збіраў матэрыялы па гісторыі, геаграфіі, геалогіі Барысаўшчыны. Друкаваўся ў час. «Наш край». Адзін з арганізатараў Барысаўскага краязнаўчага музея, якому перадаў калекцыю прадметаў археалогіі і этнаграфіі. У 1924 перадаў Інбелкульту больш за 300 тэкстаў замоў, казак, песень, прыпевак (запісаў больш за 1000 фальклорных твораў). Паводле даручэння камісіі Інбелкульта па складанні гіст. слоўніка бел. мовы збіраў і апрацоўваў лінгвістычны матэрыял. Складаў слоўнік тапонімаў і мікратапонімаў Барысаўшчыны і Крупшчыны.

Г.​А.​Каханоўскі.

т. 14, с. 143

САРАЧЫ́НСКІ (Леанід Васілевіч) (н. 2.12.1937, в. Блонь Пухавіцкага р-на Мінскай вобл.),

бел. вучоны ў галіне земляробства. Д-р с.-г. н. (1994). Скончыў Гродзенскі с.-г. ін-т (1965). З 1971 у Бел. НДІ аховы раслін (з 1976 заг. лабараторыі, з 1980 нам. дырэктара), з 1999 гал. рэдактар час. «Ахова раслін». Навук. працы па пытаннях аховы раслін ад шкоднікаў, хвароб і пустазелля пры інтэнсіўным земляробстве, а таксама на прысядзібных участках, калект. садах і агародах.

Тв.:

Защита растений и урожай. Мн., 1988;

Вредители и болезни сада и огорода и меры борьбы с ними на дачных и приусадебных участках. Мн., 1998 (разам з М.​І.​Пратасавым, В.​В.​Балотнікавай).

т. 14, с. 179

САСНА́ (Сосна) Рыгор Афанасьевіч

(н. 30.4.1939, в. Шэрні Падляскага ваяв., Польшча),

бел. гісторык, краязнавец і грамадскі дзеяч у Польшчы. Магістр багаслоўя (1966). Скончыў Хрысціянскую тэалагічную акадэмію ў Варшаве (1963). Служыў святаром у бел. правасл. прыходах Беласточчыны, з 1987 настаяцель прыхода ў в. Рыбалы. Вывучае гісторыю правасл. царквы ў Польшчы, бібліяграфію ўсх. хрысціянства, польскі друк пра Беларусь. Падрыхтаваў і выдаў зб-кі дакументаў «Праваслаўная царква на Беласточчыне і адносіны да яе дзяржаўнай улады II Рэчы Паспалітай» (1991) і «Нацыянальныя і рэлігійныя справы на Беласточчыне (1944—1948) і адносіны да іх Польскай дзяржавы» (1996). Аўтар даследавання «Бібліяграфія праваслаўных прыходаў на Беласточчыне» (ч. 1—4, 1984—93), артыкулаў у рэліг. выданнях. Чл. Міжнар. асацыяцыі беларусістаў.

Л.​У.​Языковіч.

т. 14, с. 190

САЧКО́ (Мікалай Сідаравіч) (н. 17.2.1921, в. Мядзведзеўка Джанкойскага р-на, Крым, Украіна),

бел. вучоны-эканаміст. Д-р эканам. н. (1965), праф. (1966). Засл. эканаміст Беларусі (1980). Скончыў Усесаюзны ін-т сав. гандлю (1945). З 1966 у Бел. політэхн. акадэміі (у 1966—88 заг. кафедры). Навук. працы па праблемах эканам. і сац. эфектыўнасці новай тэхнікі, тэхналогіі і арг-цыі прамысл. вытв-сці, удасканальвання планавання на прадпрыемствах, канцэнтрацыі вытв-сці ў прам-сці.

Тв.:

Специализация и кооперирование промышленности. М., 1960 (у сааўт);

Концентрация производства в промышленности. М., 1968;

Организация и оперативное планирование машиностроительного производства. Мн., 1977;

Сроки внедрения новой техники и эффективность производства. М., 1978;

Теоретические основы организации производства. Мн., 1997.

т. 14, с. 219