даўно мінулы час, складаная дзеяслоўная форма прошлага часу старажытных славянскіх моў. У стараж.-рус. мове ўжываўся пераважна для абазначэння даўно мінулага дзеяння, якое адбылося раней за якое-н. інш. дзеянне. Утвараўся шляхам спалучэння дапаможнага дзеяслова «быти» ў форме імперфекта і аорыста адпаведнай асобы з дзеепрыметнікам на «-л», які змяняўся па родах і ліках. Са знікненнем у жывой мове аорыста і імперфекта дапаможны дзеяслоў у складзе П. ўжываўся ў форме перфекта «есмь былъ пришелъ». Паступова была страчана звязка ў складзе перфекта і ў дзеепрыметніках мужч. роду адз. л., канцавое «л» змянілася ў «ў»: «есмъ былъ пришелъ — я быў прыйшоў». П. зрэдку выкарыстоўваецца ў сучаснай бел. мове для абазначэння мінулага дзеяння, якое толькі пачыналася, але было перапынена якім-н. іншым: «Дзве хурманкі прыехалі былі на вяселле, дык і тыя сёння рана паехалі дадому» (К.Крапіва). У літ. творах зрэдку пад уплывам рус. мовы трапляюцца формы П., дзе пры дзеепрыметніку на «-л» ужываецца нязменная часціца «было»: «Следам за ім памкнуліся было злазіць і сувязныя, але Злобіч стрымаў іх» (М.Ткачоў). Аднак такое ўжыванне — парушэнне літ. нормы.
Літ.:
Булыка А.М., Жураўскі А.І., Крамко І.І. Гістарычная марфалогія беларускай мовы. Мн., 1979.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
junga малады́, ю́ны;
~es Volk мо́ладзь;
von ~ auf з малады́х гадо́ў;
◊
~ gefréit hat níemand geréut≅ра́на ажэ́нішся – не пашкаду́еш
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
early
[ˈɜ:rli]
-lier, -liest
1.
adv.
ра́на
early in the day — на пача́тку дня, зра́ньня
too early — зара́на
2.
adj.
ра́ньні
early history — гісто́рыя ра́ньніх вяко́ў
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
młodo
молада;
umrzeć młodo — памерці маладым (у маладых гадах);
wyglądać młodo — молада выглядаць;
młodo się ożenić — рана ажаніцца
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
arrival[əˈraɪvl]n.
1. прые́зд; прыхо́д; прыбыццё
2. чалаве́к, які́ прыехаў/прыбы́ў;
an early/late arrival чалаве́к, які́ прыехаў ра́на/по́зна
3. нованаро́джаны;
They are expecting a new arrival in the family. Яны чакаюць прыбаўлення ў сям’і.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
Валасні́к1 ’гнойнае запаленне тканкі пальца’ (Шатал.); ’завусеніца’ (БРС, Гарэц., Некр.); валасень ’хвароба пальца’ (КЭС); ’гнойны стрыжань’ (Гарэц.); ’нарыў на косці’ (Жд.); ’рана’ (Мат. Гом.); ’хвароба нагцей’ (БРС, Грыг.); валасяніца ’хвароба’ (Федар., 1; Сержп., Грам.). Усе назвы хвароб паходзяць ад волас, паколькі грыбок пашкоджвае валасы, скуру і ногці (БелСЭ, 2, 567–568).
Валасні́к2 ’леска, жылка ў вудзе’ (Гарэц.). Гл. валасень3.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ве́рад (БРС, Шат., Шатал.), верадава́ты. Рус.ве́ред ’нарыў, гнайнік’, укр.ве́ред, ст.-рус.вередъ ’рана, нарыў’, польск.wrzód, чэш.vřed ’гнайнік’, ст.-слав.врѣдъ, балг.вреда́ ’шкода’, серб.-харв.ври̏јед і г. д. Прасл.*verdъ. Роднаснае: лат.ap‑vir̂de ’нарыў’, ст.-інд.várdhati ’расце’ або ням.Warze ’бародаўка’. Гл. Праабражэнскі, 1, 73; Фасмер, 1, 295. Параўн. Шанскі, 1, В, 194.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Садно́1 ’задняя частка штаноў’ (Сакал., Нар. лекс.). Да садзіць (гл.) з суф. ‑но. Мяркуючы па суфіксацыі, архаічнае ўтварэнне; адносна суфіксацыі гл. SP, 1, 115. Параўн. прасл.*sadъno ’рана; пацёртасць ад сядла’, гл. папярэдняе слова.
Садно́2 ’дрэва, на якім стаіць вулей’ (Яшк.), ’месца на дрэве для вулля’ (ТС), ’верх страхі, пакрыты кастрыцай’ (Сцяшк. Сл.). Этымалагічна тое ж, што і папярэдняе.