Verbum

ДАЛГІ́Х (Уладзімір Віталевіч) (н. 26.2.1969, г. Гродна),

бел. артыст балета. Скончыў Бел. харэаграфічнае вучылішча (1987, педагог Л.Чахоўскі). З 1989 саліст Нац. акад. т-ра балета Беларусі. Творчасці Д. ўласцівы пластычная выразнасць, сэнсавая напоўненасць, тонкая псіхал. распрацоўка партый, высакародства і рамант. ўзнёсласць светаўспрымання яго герояў.

Сярод партый: Яраполк («Страсці» А.​Мдывані, Дзярж. прэмія Рэспублікі Беларусь 1996), Прынц, Зігфрыд («Шчаўкунок», «Лебядзінае возера» П.​Чайкоўскага), Альберт («Жызэль» А.​Адана), Джэймс («Сільфіда» Х.​Левенскольда), Палемон («Ундзіна» Г.​Генцэ), Паэт («Карміна Бурана» на муз. К.​Орфа), Рамэо («Рамэо і Джульета» С.​Пракоф’ева), Адам («Стварэнне свету» А.​Пятрова), Спартак («Спартак» А.​Хачатурана).

Т.​М.​Мушынская.

т. 6, с. 17

АВЯР’Я́НАЎ (Юрый Іванавіч) (н. 16.6.1952, р.п. Мікашэвічы Лунінецкага р-на Брэсцкай вобл.),

бел. акцёр. Скончыў Вышэйшае тэатр. вучылішча пры Яраслаўскім т-ры імя Волкава (1972). Працуе ў Нац. т-ры імя Я.​Купалы. Характарны акцёр. Яму ўласцівы глыбокае адчуванне рэжысёрскай стылістыкі, веданне псіхалогіі сваіх персанажаў, пластычнасць і высокая культура сцэн. мовы. Сярод роляў: Банавантура-Выкрутач («Ідылія» В.​Дуніна-Марцінкевіча), Сёмка («Страсці па Аўдзею» У.​Бутрамеева), Ак’егет («У ноч зацьмення месяца» М.​Карыма), Менахем-Мэндл («Памінальная малітва» Р.​Горына паводле Шолам-Алейхема). Аўтар радыёперадач аб музыцы, рэжысёр радыёспектакляў, у т. л. оперы «Агатка» Я.​Д.​Голанда і М.​Радзівіла.

Б.​І.​Бур’ян.

т. 1, с. 68

КА́АЛЬ ((Kaal) Ану) (н. 4.11.1940, Талін),

эстонская спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана). Нар. арг. СССР (1981). Скончыла Талінскую кансерваторыю (1968). З 1963 артыстка хору, з 1967 салістка т-ра оперы і балета «Эстонія» (Талін). Сярод партый: Джыльда, Віялета («Рыгалета», «Травіята» Дж.​Вердзі), Лючыя («Лючыя ды Ламермур» Г.​Даніцэці), Раксана («Сірано дэ Бержэрак» Э.​Тамберга), Канстанца, Царліна, Царыца Ночы («Выкраданне з сераля», «Дон Жуан», «Чароўная флейта» В.​А.​Моцарта); партыі сапрана ў буйных вак.-сімф. творах — «Страсці па Іаану» І.​С.​Баха, «Поры года» І.​Гайдна, «Stabat mater» Дж.​Б.​Пергалезі, «Азарэнні» Б.​Брытэна і інш. Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу вакалістаў імя М.​І.​Глінкі (1968). Прэмія Г.​Отса 1979.

т. 7, с. 377

ВАРАНЕ́ЦКІ (Фама Сільвестравіч) (н. 23.3.1938, в. Траскоўшчына Мінскага р-на),

бел. акцёр, педагог. Засл. арт. Беларусі (1990). Скончыў Бел. тэатр.-маст. ін-т (1961). Працаваў у Бел. т-ры імя Я.​Коласа. З 1971 у Нац. т-ры імя Я.​Купалы. Адначасова (з 1990) выкладае ў Бел. акадэміі мастацтваў. Напачатку выконваў ролі герояў, потым пераважна характарныя. Сярод лепшых роляў у т-ры імя Я.​Коласа: Раскольнікаў («Злачынства і кара» паводле Ф.​Дастаеўскага), Леанідзік («Мой бедны Марат» А.​Арбузава), Віктар («Варшаўская мелодыя» Л.​Зорына); у т-ры імя Я.​Купалы: Салянік («Радавыя» А.​Дударава), Паніч («Раскіданае гняздо» Я.​Купалы), Жабрак («Страсці па Аўдзею» У.​Бутрамеева), Настаўнік («Безыменная зорка» М.​Себасцьяна), Клеон («...Забыць Герастрата!» Р.​Горына).

т. 4, с. 5

БУТРАМЕ́ЕЎ (Уладзімір Пятровіч) (н. 20.3.1953, в. Расна Горацкага р-на Магілёўскай вобл.),

бел. пісьменнік. Скончыў Магілёўскі пед. ін-т (1974), Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў (1987) і Вышэйшыя літ. Курсы (1991) у Маскве. Настаўнічаў на Магілёўшчыне, Слонімшчыне. У друку выступае як празаік і драматург. Піша на рус. і бел. мовах. Аўтар кніг аповесцяў і апавяданняў «Кахаць і верыць» (1986), «Зрушэнне» (1989), «Задарожжа» (1993), п’ес «Ізноў Несцерка» (паст. 1987), «Страсці па Аўдзею» (паст. 1989). Адзін з аўтараў сцэнарыя тэлефільма «Наш сад» (з Я.​Міцько, паст. 1987).

Тв.:

Вялікія і славутыя старажытнага свету: Энцыкл. для дзяцей. Мн., 1995;

Вялікія і славутыя людзі беларускай зямлі. Мн., 1995;

Великие и знаменитые: Средние века и эпоха Возрождения. М., 1995.

т. 3, с. 360

ПАЧУ́ЦЦІ,

псіхічныя працэсы перажывання чалавекам сваіх адносін да навакольнага асяроддзя (людзей, іх учынкаў, якіх-н. з’яў) і да сябе. П. больш працяглыя, чым эмоцыі, уласцівы чалавеку і абумоўлены яго сац.-гіст. сутнасцю, грамадскімі адносінамі і выхаваннем. У П. выяўляюцца індывід.-тыпалагічныя асаблівасці (тэмперамент) асобы. З’яўляюцца сігналамі поспехаў або няўдач, тым самым рэгулююць дзейнасць людзей. Бываюць актыўныя (стэнічныя), якія маюць станоўчы эмацыянальны тон — павышаюць жыццядзейнасць чалавека, і пасіўныя (астэнічныя) з адмоўным эмацыянальным тонам — незадавальненне, смутак і інш. Сярод П. вылучаюць спецыфічныя іх віды: настрой, афекты (моцныя эмацыянальныя перажыванні — злосць, жах і інш.), страсці. Асаблівую групу П. складаюць маральныя П. (П. калектывізму, абавязку, гонару і інш.), эстэтычныя (гл. Пачуццё эстэтычнае), інтэлектуальныя.

В.​В.​Краснова.

т. 12, с. 246

ДАВЫ́ДЗЬКА (Генадзь Браніслававіч) (н. 29.9.1955, г. Сянно Віцебскай вобл.),

бел. акцёр, рэжысёр. Скончыў Далёка-ўсходні ін-т мастацтваў (1977, г. Уладзівасток), Бел. тэатр.-маст. ін-т (1991). У 1980—82 у Магілёўскім абл. т-ры драмы і камедыі імя В.​Дуніна-Марцінкевіча. З 1982 у Нац. т-ры імя Я.​Купалы. Створаныя ім вобразы каларытныя, адметныя дакладным асэнсаваннем драматургічнага матэрыялу. Сярод лепшых роляў: Усходні Вучоны («Тутэйшыя» Я.​Купалы), Драгун («Парог» А.​Дударава), Малюцін («Апошні журавель» Дударава і А.​Жука), Мужык («Страсці па Аўдзею» У.​Бутрамеева), Флар’яна («Валенсіянскія вар’яты» Лопэ дэ Вэгі), Тарцюф («Тарцюф» Мальера). Ажыццявіў пастаноўкі: «Смех лангусты» Дж.​Марэла, «Звон — не малітва» І.​Чыгрынава (1992), «Гульня ў джын» Д.​Кобурна (1933). Стваральнік і кіраўнік т-ра «Бульвар смеху» (1995).

т. 5, с. 569

МІ́НІН (Руслан Яўгенавіч) (н. 16.5.1974, г. Львоў, Украіна),

бел. артыст балета. Засл. арт. Беларусі (1999). Скончыў Бел. харэаграфічнае вучылішча (1991, педагог А.Калядэнка). З 1992 саліст Нац. акад. т-ра балета Рэспублікі Беларусь. Яго творчасці ўласцівы тэхнічнасць, схільнасць да выразнай выяўл. пластыкі. Сярод партый: Князь Уладзімір («Страсці» А.​Мдывані), Зігфрыд і Ротбарт, Прынц і Драсельмеер («Лебядзінае возера», «Шчаўкунок» П.​Чайкоўскага), Базіль («Дон Кіхот» Л.​Мінкуса), Конрад і Ланкедэм («Карсар» А.​Адана), Актэон («Эсмеральда» Ц.​Пуні), Юнак («Балеро» М.​Равеля), Кашчэй, Юнак («Жар-птушка», «Вясна свяшчэнная» І.​Стравінскага), Спартак і Крас («Спартак» А.​Хачатурана), Абдэрахман («Раймонда» А.​Глазунова), Тэрэніо («Ундзіна» Г.​Генцэ), Хазэ і Тарэра («Кармэн-сюіта» Ж.​Бізэ — Р.​Шчадрына), Тыбальд («Рамэо і Джульета» С.​Пракоф’ева), Д’ябал («Стварэнне свету» А.​Пятрова).

т. 10, с. 386

ПРАПЕ́РЦЫЙ (Секст) (Sextus Propertius; каля 50 да н.э., г. Асізі, Італія — каля 15 да н.э.),

рымскі паэт. Вучыўся ў Рыме. Належаў да гуртка Гая Мецэната. Выдаў 4 кнігі элегій (28—16 да н.э.), у якіх па-майстэрску адлюстраваў дыялектыку любоўнай страсці. Большасць з іх прысвяціў сваёй каханай Кінфіі (сапр. Гостыя). Узбагаціў жанр рым. элегіі новымі тэмамі. У «вучоных» элегіях, напісаных на ўзор Калімаха, звяртаўся да нац. рым. сюжэтаў, тлумачыў паходжанне рэліг. культаў, звычаяў, помнікаў. Выкарыстаў міфы як сродак паэтызацыі. Мова П. сціслая і цяжкая, стыль вызначаецца патэтычнасцю і выразнасцю.

Тв.:

Рус. пер. — у кн.: Валерый Катулл;

Альбий Тибулл;

Секст Проперций. М., 1963;

У кн.: Античная лирика. М., 1968.

Літ.:

Савельева Л.И. Идеал и действительность в творчестве Тибулла и Проперция // Античность и современность. М., 1972.

С.​Дз.​Малюковіч.

т. 13, с. 15