ВУАЦЮ́Р ((Voiture) Венсан) (24.2.1598, г. Ам’ен, Францыя — 25.5.1648),
французскі паэт; прадстаўнік барочнай прэцыёзнай літаратуры. Чл. Французскай акадэміі (1635). Сын гандляра віном, які атрымаў доступ у арыстакратычны салон маркізы Рамбуйе і надоўга стаў заканадаўцам самага вытанчанага густу і паэтычнай дасціпнасці. Яго санеты, стансы, пасланні, песні, рандо вызначаліся адмысловасцю формы і друкаваліся ў калектыўных зб-ках «Збор розных рандо» (1639), «Гэтага часу добрых вершаў новы збор» (1640). У 1650 выйшаў збор твораў Вуацюра, які ўключаў і лісты паэта, прызначаныя для публічнага чытання. Культываваў формы трыялета, рандэля, рандо, што паўплывала на франц. паэзію канца 19 ст., а праз яе — на еўрапейскую, у т. л. на М.Багдановіча.
Тв.:
Рус. пер. — [Стихи] // Европейская поэзия XVII в. М., 1977;
[Стихи] // Колесо фортуны: Из европейской поэзии XVII в. М., 1989.
Г.В.Сініла.
т. 4, с. 284
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
пере́дний пярэ́дні;
пере́днее колесо́ пярэ́дняе ко́ла;
пере́дние коне́чности пярэ́днія кане́чнасці;
пере́дний край пярэ́дні край;
на пере́днем пла́не на пярэ́днім пла́не.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
подливно́й
1. падліўны́;
подливно́е колесо́ (в мельнице) падліўно́е ко́ла;
подливна́я ме́льница падліўны́ млын;
2. стр. падліўны́;
подливна́я кла́дка падліўна́я кла́дка.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
махавы́ I махово́й;
~во́е ко́ла — махово́е колесо́;
~вы́я пёры — маховы́е пе́рья
махавы́ II мохово́й, мша́ный, мши́стый;
~во́е бало́та — мохово́е боло́то
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прыкаці́ць I сов.
1. прикати́ть;
п. ко́ла — прикати́ть колесо́;
2. разг. (приехать) прикати́ть
прыкаці́ць II сов., прост. роди́ть, произвести́ на свет
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Lapis saepe volutatus non obducitur musco
Жорны, якія часта круцяць, мохам не абрастаюць.
Жернова, часто вращаемые, мхом не обрастают.
бел. І нож іржавее, калі ім не рэзаць.
рус. Жернова мхом не обрастают.
фр. Pierre qui roule n’amasse pas (de) mousse (Катящийся камень не собирает мох).
англ. A rolling stone gathers no moss (Катящийся камень мхом не обрастает). The wheel that turns gathers no rust (Вращающееся колесо не ржавеет).
нем. Wälzender Stein wird nicht moosig (Обработанный камень не покрывается мхом). Am rollenden Stein haftet kein Moos (К катящемуся камню не пристаёт мох).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
разверте́ть сов.
1. (расширить отверстие) раскруці́ць, мног. параскру́чваць; (рассверлить) рассвідрава́ць, мног. парассвідро́ўваць;
2. (привести в круговое движение) раскруці́ць, мног. параскру́чваць;
разверте́ть колесо́ раскруці́ць ко́ла;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
раскаці́ць сов.
1. в разн. знач. раскати́ть;
р. ко́ла — раскати́ть колесо́;
р. бярве́нні — раскати́ть брёвна;
2. (развернуть скатанное) раската́ть;
р. дыва́н — раската́ть ковёр
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
поверте́ться в разн. знач. пакруці́цца, (долго) папакру́чвацца, папакруці́цца;
колесо́ поверте́лось и останови́лось ко́ла пакруці́лася і спыні́лася;
он пришёл, поверте́лся и ушёл ён прыйшо́ў, пакруці́ўся і пайшо́ў.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ВІО́ ((Viau) Тэафіль дэ) (сак. або май 1590, Клерак, каля г. Ажэн, Францыя — 25.9.1626),
французскі паэт; прадстаўнік ліберцінажу (вальнадумства). Працаваў у жанрах санета, оды, эпіграмы, элегіі. Аўтар «Трактата пра бяссмерце душы», трагедыі «Пірам і Фісба» (1617, паст. 1625), вальнадумных і сатыр. вершаў, змешчаных у калектыўным зб-ку «Сатырычны Парнас» (1622), выданне якога стала падставай для ганенняў на паэта, арганізаваных езуітамі. У 1623 яму вынесены смяротны прыгавор, заменены ў 1625 пажыццёвай ссылкай. Ганенні і турма — прычына заўчаснай смерці Віо. У яго лірыцы па-барочнаму пераплецены вытанчанасць і метафарычнасць з канкрэтнасцю і рэалістычнасцю, экзальтаванасць з іранічнасцю. Віо ўпершыню ў франц. паэзіі змог перадаць паяднанне прыроды і душы чалавека. Лепшыя яго вершы прасякнуты духам унутр. свабоды, няскоранасці і адлюстроўваюць асабістую драму («Санет Тэафіля на яго выгнанне», «Ліст да брата», «Шыбеніца», «Стансы» і інш.).
Тв.:
Рус. пер. — [Стихи] // Европейская поэзия XVII в. М., 1977;
[Стихи] // Колесо фортуны: Из европейской поэзии XVII в. М., 1989.
Літ.:
Виппер Ю.Б. Французская литература первой трети XVII в. // История всемирной литературы. М., 1987. Т. 4
Г.В.Сініла.
т. 4, с. 189
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)