бо́ же (звательная форма от Бог) уст. бо́ жа м. о́ жухна м.
бо́ же мой! межд. о́ жа мой!;
о бо́ же! межд. о́ жухна!;
не дай бо́ же не дай бо́ жа;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Багда́ й , бада́ й (Нас. , Касп. , Шат. , Бяльк. , Др.-Падб. , Гарэц. , Булг. , Бесар. ). Рус. богда́ й , бода́ й , укр. богда́ й , бода́ й , польск. bodaj , чэш. bodejť , bohdejt , bo(h)dejž . Усё з бог дай ’дай бог’ (формы тыпу бада́ й скарачэннем, гл. Слаўскі , 1, 38). Брукнер , 34; Слаўскі , 1, 38; Махэк₂ , 59; Фасмер , 1, 183. Зялёны (Табу, 2, 98 і наст.) лічыў гэты выраз табуістычным. Параўн. яшчэ Кісялёў, Частицы , 118–119.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
неўраджа́ й , ‑ю, М ‑джаі, м.
Дрэнны, нізкі ўраджай; недарод. У мужыка неўраджай, а тут яшчэ пану дай . Прыказка .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
нія́ кі , -ая, -ае, займ. адмоўны.
1. У адмоўных сказах: ніводны, які б ні быў.
Ніякія довады не памаглі.
2. у спалучэнні з часціцай «не». Зусім не (разм. ).
Н. я не сваяк табе.
◊
Без нічога ніякага (разм. ) — без дай прычыны; раптоўна.
Не вытрымліваць ніякай крытыкі — быць нікуды не вартым.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
tí ngeln vi разм. пагардл. я́ ць вэ́ рхал, шуме́ ць (без дай прычыны )
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
хрэ́ сьбіны , ‑бін; адз. няма .
Тое, што і хрысціны. [Міхалка:] — Бярэ [поп] за хрэсьбіны, бярэ за шлюб, бярэ і за хаўтуры. Усё дай і дай . Бядуля . У маладосці, бывала, Сынклета не тое, што на кірмаш, на хрэсьбіны адна не пойдзе. Гроднеў . / у перан. ужыв. [Колас:] — У «Нашай долі» адбыліся мае літаратурныя хрэсьбіны, стаў называцца Коласам. Лужанін .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
круць , выкл. у знач. вык.
Разм. Ужываецца ў значэнні дзеясловаў крутнуць і крутнуцца. Конік той круць назад ды дай бог ногі. Ракітны .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
прада́ ць , -да́ м, -дасі́ , -да́ сць; -дадзім, -дасце́ , -даду́ ць; -да́ ў, -дала́ , -ло́ ; -да́ й ; -да́ дзены; зак. , каго-што.
1. Аддаць каму-н. за плату (пра гандлёвую здзелку).
П. хату.
2. перан. -н. , здрадзіць каму-, чаму-н.
П. сябра.
|| незак. прадава́ ць , -даю́ , -дае́ ш, -дае́ ; -даём, -даяце́ , -даю́ ць.
|| наз. про́ даж , -у, м. знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Турсу́ чыць ‘трэсці, вытрасаць’ (Сцяшк. Сл. ), ‘трасці, трусіць’ (калінк. , Арх. ГУ ). Параўн. рус. дай . турсу́ чить ‘торгаць, тузаць, рваць’. Няясна (Фасмер , 4, 125). Можна дапусціць сувязь з папярэднім словам у якасці дзеяслова працяглага дзеяння.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
варагава́ ць , ‑гую, ‑гуеш, ‑гуе; незак.
Разм. Быць у непрыязных адносінах. [Ціток:] — Не дай божа, ці ж мы ўвесь век з табою варагаваць будзем? Лобан .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)