Туркі́-баркі́ — пра вялікі шлях, вялікую адлегласць (Нар. лекс., Вушац. сл., Рэг. сл. Віц.): туркі́‑баркі́ выхадзілі і нічога не знайшлі (Гіл.), туркі́ ‘тс’ (дзісн., Бел. дыял. 3), туркі́‑буркі́ ‘тс’: туркі́‑буркі́ прайшла, а дом найшла (брасл., Ліцв.), сюды ж ту́ркі‑ба‑ту́ркі ‘тс’: ту́ркі‑бату́ркі прайшоў і нічога не знайшоў (пра грыбы) (глыб., Бабін, вусн. паведамл.), з турко́ў барко́ў ‘невядома адкуль’ (полац., Волк.). Сюды ж арэальна блізкае рус. пск. вы́ходить турки́ и борки́ ‘многа хадзіць па лясах, па палях’. Параўн. польск. Turki Mazurki obejść — абысці частку свету (Варш. сл.). Рыфмаванае спалучэнне, у скарочаным варыянце толькі туркі́. Няясна. Польскае спалучэнне падаецца пад Turek ‘турак’, у мн. л. Turcy, аналагічна рус. ту́рка ‘Турэччына’: я поеду в дальню турку (СРНГ), тады ту́ркі ‘тс’, што магло ўспрымацца як ‘далёкая краіна’, а другія часткі — або як бары́ (гл. бор, баро́к) ці ўласныя назвы. Канцавы націск у часткі першых слоў не выключае сувязь з туро́к 2 ‘закавулак’ (гл.). Беразовіч (Язык и традиционная культура, 172) звязвае з *turiti «с семантикой толчка, касания» і варыянтнай агаласоўкай тур‑/тыр‑, параўн. рус. дыял. на закатурках ‘у баку ад чаго-небудзь’, бутырки ‘сялянскі двор па-за сялом’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
вырыва́цца I несов.
1. прям., перен. вырыва́ться;
2. (стремительно выходить наружу) вырыва́ться;
3. (отделяться) вырыва́ться, отрыва́ться; (выскальзывать, выпадать) выдёргиваться;
1-3 см. вы́рвацца;
4. страд. вырыва́ться; выдёргиваться; удаля́ться; см. вырыва́ць I
вырыва́цца II несов., страд. вырыва́ться; см. вырыва́ць II
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
адхадзі́ць I сов.
1. отходи́ть;
трэ́цюю зіму́ ~дзі́ў у шко́лу — тре́тью зи́му отходи́л в шко́лу;
2. разг. (утомить хождением) отходи́ть;
я ўжо но́гі ~дзі́ў — я уже́ но́ги отходи́л
адхадзі́ць II сов. (вылечить кого-л.) отходи́ть, вы́ходить;
а. хво́рага — отходи́ть больно́го
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ра́мка ж., в разн. знач. ра́мка;
р. для фатагра́фіі — ра́мка для фотогра́фии;
абве́сці малю́нак ~кай — обвести́ рису́нок ра́мкой;
абмяжо́ўваць сябе́ які́мі-не́будзь ~камі — ограни́чивать себя́ каки́ми-л. ра́мками;
◊ выхо́дзіць за ~кі — выходи́ть за ра́мки;
трыма́ць у ~ках — держа́ть в ра́мках
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
выця́гвацца несов.
1. выдёргиваться;
2. (увеличиваться в длину) вытя́гиваться;
3. разг. (расти) вытя́гиваться;
4. (распростираться) растя́гиваться;
5. (выпрямляться) вытя́гиваться;
6. (располагаться по одной линии) вытя́гиваться;
7. разг. (выходить с трудом) выбреда́ть, выполза́ть;
1-7 см. вы́цягнуцца;
8. разг. напряга́ться;
конь ~ваўся, выво́зячы воз — конь напряга́лся, вывозя́ воз;
9. страд. выдёргиваться; выдвига́ться; выта́скиваться; вынима́ться; извлека́ться; вытя́гиваться; протя́гиваться; тащи́ться; см. выця́гваць
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
удаля́ться несов.
1. (отдаляться) аддаля́цца; (отклоняться) адхіля́цца; (уединяться) адасабля́цца;
2. (уходить) ісці́; (выходить) выхо́дзіць; (отходить) адыхо́дзіць, адыхо́дзіцца; (сходить с чего-л.) сыхо́дзіць; (направляться) накіро́ўвацца, падава́цца; (исчезать) зніка́ць; (покидать) пакіда́ць; см. удали́ться;
3. страд. аддаля́цца, выдаля́цца; выправа́джвацца; выво́дзіцца; выганя́цца; высыла́цца; звальня́цца; выключа́цца; выраза́цца; адраза́цца; выма́цца, дастава́цца; выця́гвацца; вырыва́цца; знішча́цца; прыма́цца, прыбіра́цца; ачышча́цца; устараня́цца; адхіля́цца; адсо́ўвацца; пазбаўля́цца; см. удаля́ть.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
паро́г м., в разн. знач. поро́г;
пераступі́ць це́раз п. — переступи́ть че́рез поро́г;
рачны́я ~гі — речны́е поро́ги;
п. свядо́масці — поро́г созна́ния;
слыхавы́ п. — слухово́й поро́г;
светлавы́ п. — светово́й поро́г;
◊ стая́ць на паро́зе чаго́ — стоя́ть на поро́ге чего́;
на п. не пуска́ць — на поро́г не пуска́ть;
абіва́ць ~гі — обива́ть поро́ги;
не выхо́дзіць за п. — не выходи́ть за поро́г;
пераступа́ць п. — переступа́ть поро́г
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
исходи́тьII несов.
1. (выходить откуда-л.) уст. выхо́дзіць, ісці́;
2. (от кого, чего, из чего — иметь источником) выхо́дзіць, пахо́дзіць; (идти) ісці́;
све́дения исхо́дят из достове́рных исто́чников зве́сткі іду́ць (пахо́дзяць) з вераго́дных крыні́ц;
от цветка́ исхо́дит арома́т ад кве́ткі ідзе́ пах;
слух исхо́дит от него́ чу́тка ідзе́ (пахо́дзіць) ад яго́;
3. (основываться на чём-л.) зыхо́дзіць, выхо́дзіць;
исходи́ть из предположе́ния зыхо́дзіць з меркава́ння.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
поро́г в разн. знач. паро́г, -га м.;
днепро́вские поро́ги дняпро́ўскія паро́гі;
поро́г созна́ния психол. паро́г свядо́масці;
поро́г слы́шимости, слухово́й поро́г физиол. слыхавы́ паро́г;
светово́й поро́г физиол. светлавы́ паро́г;
◊
стоя́ть на поро́ге сме́рти стая́ць на паро́зе сме́рці;
на поро́г не пуска́ть на паро́г не пуска́ць;
обива́ть поро́ги абіва́ць паро́гі;
не выходи́ть за поро́г не выхо́дзіць за паро́г;
переступа́ть поро́г пераступа́ць паро́г.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
употребле́ние ср.
1. (действие) скарыста́нне, -ння ср., выкарыста́нне, -ння ср.; неоконч. карыста́нне, -ння ср., скарысто́ўванне, -ння ср., выкарысто́ўванне, -ння ср.; ужыва́нне, -ння ср.; тра́чанне, -ння ср.;
спо́соб употребле́ния спо́саб ужыва́ння (карыста́ння);
лека́рство для вну́треннего употребления ляка́рства для ўну́транага ўжыва́ння;
непра́вильное употребле́ние няпра́вільнае выкарыста́нне (ужыва́нне);
2. (состояние) ужы́так, -тку м., ужыва́нне, -ння ср.;
в большо́м употребле́нии у шыро́кім ужы́тку (шыро́ка ўжыва́ецца);
вводи́ть (входи́ть) в употребле́ние уво́дзіць (увахо́дзіць) ва ўжы́так;
выходи́ть из употребле́ния выхо́дзіць з ужы́тку (з ужыва́ння);
сде́лать хоро́шее употребле́ние из чего́-л. до́бра вы́карыстаць што-не́будзь;
вы́шедший из употребле́ния неўжыва́льны, які́ пераста́ў ужыва́цца (выкарысто́ўвацца);
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)