КАРЫ́БСКАЕ МО́РА (Caribbean Sea),

Караібскае мора, паўзамкнёнае мора Атлантычнага ак., паміж Цэнтр. і Паўд. Амерыкай і Вялікімі і Малымі Антыльскімі а-вамі. Абмывае берагі дзяржаў: Мексіка, Беліз. Гватэмала, Гандурас, Нікарагуа, Коста-Рыка, Панама, Калумбія, Венесуэла, Трынідад і Табага, Куба, Гаіці, Дамініканская Рэспубліка, Ямайка, Дамініка, Сент-Вінсент і Грэнадзіны, Сент-Кітс і Невіс, Грэнада, а таксама ўладанні ЗША, Вялікабрытаніі, Францыі і Нідэрландаў.

На ПнЗ злучана Юкатанскім прал. з Мексіканскім зал., на ПнУ і У — пралівамі паміж Антыльскімі а-вамі з Атлантычным ак., на ПдЗ — штучным Панамскім каналам з Ціхім ак. Пл. 2777 тыс. км². Найб. глыб. 7090 м. Берагі месцамі гарыстыя, на асобных участках нізінныя; на З і каля Антыльскіх а-воў акаймаваны каралавымі рыфамі. Берагавая лінія моцна парэзаная; на З і Пд залівы Гандураскі, Дар’енскі, Венесуэльскі. Найб. астравы: Куба, Гаіці, Ямайка, Пуэрта-Рыка. Клімат трапічны, знаходзіцца пад уплывам пасатнай цыркуляцыі. Т-ра вады зімой 25 °C, летам 28 °C. Салёнасць каля 36‰. Прылівы няправільныя, паўсутачныя (да 1 м). Водзяцца акулы, лятучыя рыбы, марскія чарапахі і інш., трапляюцца кашалоты і гарбатыя кіты, на в-ве Ямайка — цюлені і ламанціны. Праз К.м. і Панамскі канал праходзіць найб. кароткі марскі шлях з Атлантычнага ў Ціхі ак. Гал. парты: Маракайба, Ла-Гуайра (Венесуэла), Картахена (Калумбія), Лімон (Коста-Рыка), Калон (Панама), Санта-Дамінга (Дамініканская Рэспубліка), Сант’яга-дэ-Куба (Куба).

т. 8, с. 112

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

О́ПЕРНАЯ СТУ́ДЫЯ БЕЛАРУ́СКАЙ АКАДЭ́МІІ МУ́ЗЫКІ Засн. ў 1939 (у 1941—59 не працавала) у Мінску. У розныя гады маст. кіраўніцтва ажыццяўлялі заг. кафедры опернай падрыхтоўкі Бел. акадэміі музыкі М.Сярдобаў, Ю.​Новікаў, Ю.Ужанцаў, В.Ганчарэнка, М.Зданевіч (з 1983). Спектаклі ставілі таксама рэжысёры В.Барысевіч, П.Златагораў, дырыжоры Э.​Арашкевіч, Н.​Балазоўскі, І.Гітгарц, Н.Грубін, Л.Лях, М.​Нерсесян, С.​Ратнер, Р.​Рубінштэйн і інш.

Ажыццявіла больш за 60 пастановак, у т. л. «Яўген Анегін» і «Іаланта» П.​Чайкоўскага, «Царская нявеста» М.​Рымскага-Корсакава, «Алека» С.​Рахманінава, «Каменны госць» А.​Даргамыжскага, «Севільскі цырульнік» Дж.​Расіні, «Любоўны напітак» Г.​Даніцэці, «Вяселле Фігара» В.​А.​Моцарта, «Травіята» Дж.​Вердзі, «Кармэн» Ж.​Бізэ, «Сельскі гонар» П.​Масканьі, «Паяцы» Р.​Леанкавала, «Чыо-Чыо-сан» і «Багема» Дж.​Пучыні, «Цыганскі барон» І.​Штрауса, «Па старонках беларускіх опер», «Матухна Кураж» С.​Картэса, фрагменты з опер «Міхась Падгорны» і «Алеся» Я.​Цікоцкага, «Калючая ружа» Ю.​Семянякі, «Яснае світанне» А.​Туранкова, «Надзея Дурава» А.​Багатырова, «Утаймаванне свавольніцы» В.​Шабаліна, «Ціхі Дон» І.​Дзяржынскага, «Барыс Гадуноў» М.​Мусаргскага, аперэты «Коксагыз» М.​Чуркіна і інш. На сцэне студыі пачыналі творчы шлях А.​Бундзелева, М.Галкоўскі, А.​Гардынец, М.Грыгорчык, В.Гур’еў, С.​Драбышэўскі, Зданевіч, У.Іваноўскі, Н.Казлова, І.Краснадубскі, В.​Курбацкая, В.Кучынскі, Л.​Лют, М.Майсеенка, В.​Мінгалёў, А.Падгайскі, Я.Пятроў, В.Скорабагатаў, А.​Тузлукоў, С.​Франкоўскі, А.​Шведава, І.Шыкунова і інш. За гады існавання студыя паказала каля 300 спектакляў.

І.​М.​Шмелькіна.

т. 11, с. 440

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ці́ха нареч.

1. ти́хо; негро́мко; бесшу́мно;

2. ти́хо, ме́дленно;

3. ти́хо; ми́рно, поко́йно;

4. ти́хо, споко́йно, сми́рно;

1-4 см. ці́хі;

5. в знач. повелительного наклонения ти́ше;

6. в знач. межд. ша, тсс!;

ц. як у ву́ху — полне́йшая тишина́;

хо́дзіць ц., а ду́мае лі́хапогов. реча́ми тих, да се́рдцем лих

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

жніво́, ‑а і жні́ва, ‑а, н.

1. Уборка збожжавых культур сярпамі або жатнымі машынамі. Пачало даспяваць жыта, следам за ім пажаўцелі аўсы. Разгарнулася жніво. Дуброўскі. Стаяў той асабліва прыгожы дзень, якія бываюць звычайна ў канцы жніўня месяца, калі даўно скончана жніво, звезена жыта ў гумны, і над апусцелым полем дружна ўзлятаюць стайкі шпакоў — прадвеснікаў блізкай восені. Лынькоў. // Час, пара ўборкі збожжа. Дні за тры да жніва прайшоў дождж, ціхі, без грому.. Жыта пачало хутка паспяваць. Асіпенка.

2. Зжатая збажына; ураджай. Кладуцца снапы ў снапы, — Такога жніва не было! Купала.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

апаві́ць, апаўю, апаўеш, апаўе; апаўём, апаўяце; зак., што.

1. Абматаць, абкруціць што‑н. чым‑н. Апавіць галаву стужкай. // Размясціць вакол чаго‑н., абкружыць. Здаецца, недарэчным было да гэтых вочак-васількоў, да льняных кудзеркаў, што вянком апавілі твар яе [Ганнін] белы, браўнінг пры поясе, маленькая карабінка за плячыма, кулямётная стужка цераз плячо... Нікановіч. // Аплесці сабой (аб раслінах).

2. перан. Пакрыць з усіх бакоў, ахугаць; заслаць (дымам, туманам). Лісце алае засыпае роў, Пушчу чорную апавіў туман. Караткевіч. Ціхі ночы спакой усё наўкол апавіў. Гурло. // Ахапіць, абняць (пра пачуцці). Невыразна лёгкі, як дымок, сум апавіў сэрца. Мурашка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

няўмо́льны, ‑ая, ‑ае.

1. Такі, якога нельга ўпрасіць; непахісны. Атрахім прабаваў спрачацца, угаворваць старых. Але яны былі няўмольнымі. Навуменка. Ліза была няўмольная, яна патрабавала неадкладна даць згоду на развод. Гурскі. // Які выяўляе, выказвае непахіснасць, цвёрдасць. — Кладзіся! — зноў пачуўся той жа ціхі, але няўмольны голас. Пальчэўскі.

2. перан. Такі, што нельга парушыць; бясспрэчны. Няўмольная логіка. □ [Андрэй:] — На тваё месца мы назначым сюды другога чалавека. Такое наша няўмольнае рашэнне. Пестрак. // Няўхільны, немінучы; бязлітасны. Няўмольны ход часу паклаў свой выразны адбітак на будынкі. С. Александровіч. Няўмольная хвароба настойліва гнала паэта [Багдановіча] з роднай зямлі, на поўдзень. Майхровіч.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

хаўту́рны, ‑ая, ‑ае.

Разм.

1. Які мае адносіны да хаўтур, звязаны з хаўтурамі. Хаўтурны абрад. □ Ціхі і страшны лямант бабы ляцеў над вадой да астраўка, адкуль плылі насустрач яму рэдкія ўдары хаўтурнага звону. Караткевіч. Санька — яго таксама ўзялі з сабою — смяяўся і радаваўся, забыўшыся, што гэтая рыба пойдзе на хаўтурны стол. Савіцкі.

2. перан. Сумны, тужлівы. Цяпер наўкола ляжала нядобрая, хаўтурная ціш — нават не шапацела, стаілася ў перадвячэрнім спакоі парадзелая, з жаўцізною лістота старэчых камлістых вязаў. Быкаў. Усюды панаваў хаўтурны настрой: гаварылі ціха, хадзілі асцярожна, быццам недзе блізка ў хаце быў нябожчык. Машара.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

шкадава́нне, ‑я, н.

1. Пачуццё смутку аб чым‑н. (страчаным, непапраўным і пад.), засмучэнне з прычыны чаго‑н. непажаданага. На .. твары.. [Аксінні] ціхі шчаслівы спакой, а ў светлых, даўно палінялых вачах — туга і шкадаванне. Ракітны.

2. Спагада, спачуванне да каго‑н. Васіль на міг як бы прачнуўся, зірнуў на маці пяшчотна, са шкадаваннем — як яна тут адна са старым ды малым упраўляцца будзе! Мележ. Раптам каментатар з нейкім жалем, з нейкім унутраным шкадаваннем паведаміў, што над стадыёнам пайшоў заліўны дождж. Сабаленка. [Марыя Хведараўна] пранікаецца да .. [хлопчыка] нейкай незвычайнай любасцю і шкадаваннем. Марціновіч.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

low

[loʊ]

1.

adj.

1) ні́зкі, нізкі́, невысо́кі

2)

а) плы́ткі, малаво́дны (пра сту́дню, рэ́чку)

б) зь вялікім дэкальтэ́ (пра суке́нку)

в) недастатко́вы

low supplies — недастатко́выя прыпа́сы

3) ні́зкі, ці́хі

a low whisper — ці́хі шэпт

4) Biol. ніжэ́йшы, са́мы про́сты

Bacteria are low organisms — Бактэ́рыі зьяўля́юцца ніжэ́йшымі аргані́змамі

5)

а) ні́зкі, по́длы

б) про́сты, вульга́рны

6) слабы́, кво́лы

a low state of health — слабы́ стан здаро́ўя

2.

adv.

1) ні́зка

to bow low — ні́зка кла́няцца

2) ці́ха, паці́ху

to speak low — гавары́ць ці́ха

- lay low

- lie low

- run low

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

НЕСЦЯРЭ́НКА (Яўген Яўгенавіч) (н. 8.1.1938, Масква),

расійскі спявак (бас), педагог. Нар. арт. СССР (1976). Герой Сац. Працы (1988). Скончыў Інж.-буд. ін-т (1961), кансерваторыю (1965) у Ленінградзе. З 1963 саліст ленінградскіх Малога т-ра оперы і балета, з 1967 — т-ра імя С.​М.​Кірава, з 1971 — Вял. т-ра ў Маскве. У 1967—72 выкладчык Ленінградскай, з 1975 Маскоўскай (з 1981 праф.) кансерваторый. Валодае голасам, адметным сілай, глыбінёй і выразнасцю, багаццем фарбаў, драм. талентам. Яго выкананню ўласцівы глыбокі псіхалагізм, гармонія муз. і сцэн. вобразаў, шчырасць і натуральнасць. Сярод партый: Мефістофель («Фауст» Ш.​Гуно), Райманд («Лючыя ды Ламермур» Г.​Даніцэці), Філіп II («Дон Карлас» Дж.​Вердзі). Дон Базіліо («Севільскі цырульнік» Дж.​Расіні), Барыс Гадуноў і Варлаам, Дасіфей («Барыс Гадуноў», «Хаваншчына» М.​Мусаргскага), Князь Ігар і Канчак («Князь Ігар» А.​Барадзіна), Руслан, Сусанін («Руслан і Людміла», «Іван Сусанін» М.​Глінкі), Грэмін («Яўген Анегін» П.​Чайкоўскага), Млынар («Русалка» А.​Даргамыжскага), Рыгор («Ціхі Дон» І.​Дзяржынскага), Звамбай («Выкраданне месяца» А.​Тактакішвілі), Кутузаў («Вайна і мір» С.​Пракоф’ева). Першы выканаўца многіх песень Г.​Свірыдава, сюіты на вершы Мікеланджэла і «4 вершаў капітана Лябядкіна» Дз.​Шастаковіча. У рэпертуары таксама вак.-сімф. творы І.​С.​Баха, Г.​Ф.​Гендэля, Дж.​Вердзі, Ю.​Шапорына і інш. Выступае і ў оперных спектаклях замежных т-раў. Аўтар кн. «Роздумы аб прафесіі» (1985). Прэміі Міжнар. конкурсаў вакалістаў (Сафія, 1967; Масква, 1970). Ленінская прэмія 1982.

Літ.:

Гусев А.И. Е.​Нестеренко. М., 1980.

Л.​А.​Сівалобчык.

Я.Я.Несцярэнка.
Я.Несцярэнка ў ролі Канчака.

т. 11, с. 300

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)