яле́й
(гр. elaion = алей)
1) аліўкавы алей, які ўжываецца ў царкоўнай службе;
2) перан. што-н. прыкра-ўгодлівае.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
зацямні́ць, ‑цямню, ‑цемніш, ‑цемніць; зак., каго-што.
1. Зрабіць цёмным, засланіўшы святло; засланіць святло каму‑, чаму‑н. [Сасоннік] засланіў лінію, зраўняў лес, знішчыў мяжу, зацямніў квартал. Пташнікаў. Цень зацямніў святло. Маўр. // перан. Засмуціць, замаркоціць. Цяжкі ўспамін зацямніў тую светлую ўрачыстасць, якая .. апанавала [Васіля]. Шамякін. // Замаскіраваць святло. Зацямніць горад. Зацямніць вокны.
2. перан. Зацьміць, адсунуць каго‑, што‑н. на задні план. Аўтар высунуў на першы план няўдалае каханне юнакоў да Тані, якое зацямніла ўсё астатняе. «ЛіМ».
3. перан. Зрабіць незразумелым; заблытаць. Зацямніць ідэйны сэнс твора. // Пазбавіць здольнасці ясна разважаць, мысліць. Зацямніць розум.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
разбуры́ць, ‑буру, ‑бурыш, ‑бурыць; зак., што.
1. Разбіць, паламаць, разваліць, ператварыць у руіны. [Максім:] — Учора ўвечары перабраўся ў хату, а сёння разбурыў зямлянку... Шамякін. Цяпер жа Грысева хатка выглядае зусім адзінокай, бо вёску Паддубаўку немцы спалілі, пасеку разбурылі, а калгасныя агароды запуставалі. Кулакоўскі. // перан. Давесці да поўнага развалу. Разбурыць гаспадарку. // перан. Парушыць, прымусіць распасціся. Разбурыць сям’ю.
2. перан. Загубіць, знішчыць, расстроіць. Усе мыслі аўтара накіраваны былі на адно і білі ў адну цэль: разбурыць веру ў цара. Колас. Вайна бязлітасна разбурыла светлыя мары. Данілевіч. Створаны ўяўленнем вобраз, тым больш любага чалавека, не так лёгка разбурыць. Скрыган.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
падрыўны́, -а́я, -о́е.
1. Які служыць для падрыву, мае адносіны да ўзрывання чаго-н.
П. матэрыял.
Падрыўныя работы.
2. перан. Накіраваны на падрыў чаго-н., нанясенне шкоды чаму-н.
Падрыўная дзейнасць.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
падсцёбнуць, -ну, -неш, -не; -ні́; -нуты; зак., каго (што).
1. Падганяючы, злёгку сцебануць.
П. каня.
2. перан. Прыскорыць, прымусіць рабіць што-н. хутчэй (разм.).
П. адстаючых.
|| незак. падсцёбваць, -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
пале́на, -а, мн. -ы, -ле́н, н.
1. Кавалак распілаванага і рассечанага бервяна на паліва.
Асінавае п.
2. перан. Непаваротлівы, тупы чалавек (лаянк.).
|| памянш. пале́нца, -а, мн. -ы, -аў (да 1 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
пампу́шка, -і, ДМ -шцы, мн. -і, -шак, ж.
1. Пышная круглая булка.
2. перан. Пра тоўстае, пульхнае дзіця, жанчыну (разм.).
|| памянш. пампу́шачка, -і, ДМ -чцы, мн. -і, -чак, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
парале́льны, -ая, -ае.
1. Які з’яўляецца паралеллю (у 1 знач.).
Паралельныя лініі.
2. перан. Такі ж, падобны, які адбываецца адначасова і побач з чым-н.
Паралельныя з’явы.
|| наз. парале́льнасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
запасці́ся, -су́ся, -се́шся, -се́цца; -сёмся, -сяце́ся, -су́цца; запа́сся, -сла́ся, -ло́ся; -сі́ся; зак.
Назапасіць для сябе чаго-н.
З. харчамі.
З. цярплівасцю (перан.: падрыхтавацца выцерпець што-н.).
|| незак. запаса́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
зацьме́нне, -я, н.
1. Астранамічная з’ява, калі адно нябеснае цела або яго цень закрывае другое нябеснае цела.
З.
Месяца.
Сонечнае з.
2. перан. Часовае замарачэнне галавы.
На яго найшло нейкае з.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)