яле́й
(гр. elaion = алей)
1) аліўкавы алей, які ўжываецца ў царкоўнай службе;
2) перан. што-н. прыкра-ўгодлівае.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
зацямні́ць, ‑цямню, ‑цемніш, ‑цемніць; зак., каго-што.
1. Зрабіць цёмным, засланіўшы святло; засланіць святло каму‑, чаму‑н. [Сасоннік] засланіў лінію, зраўняў лес, знішчыў мяжу, зацямніў квартал. Пташнікаў. Цень зацямніў святло. Маўр. // перан. Засмуціць, замаркоціць. Цяжкі ўспамін зацямніў тую светлую ўрачыстасць, якая .. апанавала [Васіля]. Шамякін. // Замаскіраваць святло. Зацямніць горад. Зацямніць вокны.
2. перан. Зацьміць, адсунуць каго‑, што‑н. на задні план. Аўтар высунуў на першы план няўдалае каханне юнакоў да Тані, якое зацямніла ўсё астатняе. «ЛіМ».
3. перан. Зрабіць незразумелым; заблытаць. Зацямніць ідэйны сэнс твора. // Пазбавіць здольнасці ясна разважаць, мысліць. Зацямніць розум.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
разбуры́ць, ‑буру, ‑бурыш, ‑бурыць; зак., што.
1. Разбіць, паламаць, разваліць, ператварыць у руіны. [Максім:] — Учора ўвечары перабраўся ў хату, а сёння разбурыў зямлянку... Шамякін. Цяпер жа Грысева хатка выглядае зусім адзінокай, бо вёску Паддубаўку немцы спалілі, пасеку разбурылі, а калгасныя агароды запуставалі. Кулакоўскі. // перан. Давесці да поўнага развалу. Разбурыць гаспадарку. // перан. Парушыць, прымусіць распасціся. Разбурыць сям’ю.
2. перан. Загубіць, знішчыць, расстроіць. Усе мыслі аўтара накіраваны былі на адно і білі ў адну цэль: разбурыць веру ў цара. Колас. Вайна бязлітасна разбурыла светлыя мары. Данілевіч. Створаны ўяўленнем вобраз, тым больш любага чалавека, не так лёгка разбурыць. Скрыган.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
кат, ка́та, М ка́це, мн. ка́ты, -аў, м.
1. Асоба, якая прыводзіць у выкананне смяротны прыгавор, учыняе кару, катуе.
2. перан. Жорсткі мучыцель, прыгнятальнік.
|| прым. ка́таўскі, -ая, -ае (да 2 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
квэ́цаць, -аю, -аеш, -ае; незак., каго-што і без дап. (разм.).
1. і чым. Мазаць, размазваць; пэцкаць.
К. сцяну фарбай.
К. халат.
2. перан. Дрэнна, безгустоўна маляваць.
|| наз. квэ́цанне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
клан, -а, мн. -ы, -аў, м.
1. Род, радавая абшчына [першапачаткова ў кельцкіх народаў] (спец.).
2. перан. Адасобленая групоўка людзей, якія лічаць сябе лепшымі, прывілеяванымі ў якіх-н. адносінах.
|| прым. кла́навы, -ая, -ае.
Кланавая абмежаванасць.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
кукава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й; незак.
1. Пра зязюлю: ствараць гукі, падобныя на «ку-ку».
2. перан. Цярпець нягоду, гараваць (разм.).
|| зак. пракукава́ць, -ку́ю, -ку́еш, -ку́е; -ку́й.
|| наз. кукава́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
лакіро́ўшчык, -а, мн. -і, -аў, м.
1. Спецыяліст па лакіроўцы (у 1 знач.).
2. перан. Пра таго, хто прыхарошвае што-н.
|| ж. лакіро́ўшчыца, -ы, мн. -ы, -чыц.
|| прым. лакіро́ўшчыцкі, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ледзяні́ць, 1 і 2 ас. не ўжыв., -ні́ць; незак., каго-што.
1. Замарожваць, ператвараць у лёд.
2. Пранізваць холадам.
Мароз л. цела.
Страх л. сэрца (перан.).
|| зак. зледзяні́ць, -ю́, -і́ш, -і́ць.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
вы́карчаваць, -чую, -чуеш, -чуе; -чуй; -чаваны; зак., што.
Карчуючы, выдаліць.
В. пні.
В. бюракратызм (перан.).
|| незак. выкарчо́ўваць, -аю, -аеш, -ае.
|| наз. выкарчо́ўванне, -я, н. і выкарчо́ўка, -і, ДМ -ўцы, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)