раз’ядна́ цца , ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца; зак.
1. Разм. Аддзяліцца адзін ад другога (пра злучаныя часткі чаго‑н.). Правады раз’ядналіся.
2. перан. Страціць агульнасць у чым‑н., стаць далёкімі, чужымі адзін другому.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сарамата́ , ‑ы, Д М ‑маце, ж.
Разм.
1. Сорам, ганьба. [Ахрэм:] — Вунь бачыш?.. Новы старшыня ў сані ўпрогся, сарамата якая! Краўчанка .
2. Пачуццё маральнай адказнасці за свае паводзіны, учынкі. Страціць сарамату.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
зачапі́ цца , -чаплю́ ся, -чэ́ пішся, -чэ́ піцца; зак.
1. чым, за што . Закрануўшы што-н. , страціць магчымасць рухацца; закрануць сабой, якой-н. часткай цела ці адзення за што-н.
Воз зачапіўся за пень.
З. рукавом за дрот.
2. Ухапіцца, учапіцца (разм. ).
З. рукамі за сук.
|| незак. зачапля́ цца , -я́ юся, -я́ ешся, -я́ ецца і зачэ́ плівацца , -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Ашчаве́ ць 1 Байк. і Некр. ). Няясна, магчыма, да ашчавець 2 скіснуць ’страціць настрой, здацца’ або да шчавы ’пусты’, параўн. рус. щавый ’пусты; пульхны’ (з тъщавъ ад тъщъ , параўн. тощий ’пусты, слабы’, гл. Фасмер , 4, 495).
* Ашчавець 2 ошчаві́ ты ’пракіснуць’ (Клім. ). Ад шчавы ’пракіслы’, параўн. шчавэ молоко ’пракідае малако’ (Вешт. 390).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Besí nnung f о́ масць, па́ мяць, прыто́ мнасць;
die ~ verlí eren* стра́ ціць прыто́ мнасць, знепрыто́ мнець; 2) тра́ ціць [губля́ ць] галаву́
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
рэа́ льнасць ж. в разн. знач. а́ льность;
р. прапано́ вы — реа́ льность предложе́ ния;
аб’екты́ ўная р. зне́ шняга све́ ту — филос. и́ вная реа́ льность вне́ шнего ми́ ра;
стра́ ціць пачуццё ~ція́ ть чу́ вство реа́ льности
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
зайсці́ ся , зайду́ ся, зо́ йдзешся, зо́ йдзецца; зайшо́ ўся, -шла́ ся, -ло́ ся; зайдзі́ ся; зак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Замерці, знямець, страціць адчувальнасць.
Пальцы зайшліся ад холаду.
Сэрца зайшлося ад страху.
2. Памерці (разм. ).
З. ад голаду.
3. Пачаць нястрымана плакаць, смяяцца, кашляць і пад.
З. ад смеху.
Дзіця зайшлося ад плачу.
|| незак. захо́ дзіцца , -джуся, -дзішся, -дзіцца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
адпусці́ цца , -пушчу́ ся, -пу́ сцішся, -пу́ сціцца; зак. разм. ).
1. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Аслабнуць, стаць менш нацягнутым, заціснутым.
Папруга адпусцілася.
2. Страціць загартоўку.
Сякера адпусцілася.
3. перан.
Маці пазлуе крыху і адпусціцца.
4. Даравацца (пра грэх, віну і пад. ).
Ім віна не адпусціцца — прыпомніцца ўсё.
|| незак. адпуска́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
саба́ чы , -ая, -ае.
1. гл.
2. Вельмі цяжкі, нязносны, а таксама (пра мароз, холад) незвычайна моцны ў сваім праяўленні (разм. ).
Сабачая доля.
С. холад.
3. перан. разм. ).
Сабачыя вочы.
Сабачая пакорнасць начальству.
4. Састаўная частка некаторых батанічных і заалагічных назваў.
Сабачая мята.
С. клешч.
◊
Ушыцца ў сабачую скуру (разм. ) — страціць сумленне.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
абленава́ цца , ‑лянуюся, ‑лянуешся, ‑лянуецца; зак.
Разм. Стаць лянівым, прывыкнуць ленавацца. [Патржанецкі:] — Я бачу, што вам страшна крануцца з месца, што вы абленаваліся, што вам шкада вось гэтай утульнасці, вы баіцеся страціць яе. Чарнышэвіч .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)