Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Пе́ршэ ’перш, першы раз’ (ТС), пэршэ ’перш-наперш’ (драг., Сл. ПЗБ). Да перш (гл.). Параўн. таксама польск.pierwsze, pierso ’першы раз’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
спас², -а, м.
1. Збавіцель, адна з назваў Хрыста.
2. Абраз з вобразам Хрыста.
3. Неафіцыйная назва кожнага з трох жнівеньскіх царкоўных свят, прысвечаных Збавіцелю.
Спас першы — мядовы, другі — яблычны, трэці — палатняны.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
танка...¹ (гл.тонка...).
Першая састаўная частка складаных слоў; ужыв. замест «тонка...», калі націск у другой частцы слова падае на першы склад, напр.: танкадзюбы, танкалісты, танканогі, танкаплёначны, танкарунны, танкаскуры, танкаслойны, танкастволы, танкасценны, танкашыі.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
храма... (гл.хрома...).
Першая састаўная частка складаных слоў са знач.: які мае адносіны да колеру, фарбы; ужыв. замест «хрома...», калі націск у другой частцы слова падае на першы склад, напр.: храмасома, храмасфера.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
цемна... (гл.цёмна...).
Першая састаўная частка складаных слоў; ужыв. замест «цёмна...» (у 2 знач.), калі націск у другой частцы слова падае на першы склад, напр.: цемнабровы, цемнавокі, цемнагрывы, цемнаколерны, цемналісты, цемнаскуры, цемнатвары.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Пе́рвы, пе́рву ’першы’ (ТС), пе́рвый (Бяльк.), укр.пе́рвий, стараж.-рус.пьрвъ, ст.-польск.pierwy, н.-луж.pérwy); в.-луж.pjenvy, чэш. і славац.prvý, славен.pr̂vi, серб.-харв.пр̂вимакед.прв, балг.пъ́рвист.-слав.прьвъ, прьвыи. Прасл.*pьrvъ, якое адпавядае ст.-інд.pū́rva‑ ’пярэдні, папярэдні, першы’, авест.paurva‑, puouruya‑. paoiiyu ’першы’, алб.parë ’самы першы’, ст.-англ.forwosi, forwesi ’першы, правадыр’, тахар. Apärvat ’старэйшын тахар. Bpärwes̩s̩e ’першы’, літ.pirmas ’тс’ < і.-е.*pŕ̥H‑u̯o (Міклашыч, 244; Фасмер, 3, 235; Фрэнкель, 597; Копечны, 2, 684; Махэк₂, 488–489; Бязлай, 3, 132–133; Фурлан (там жа, 105) абгрунтоўвае этымалагічную сувязь *pьrvъ з *pravъ, гл. правы). Сюды перашый? ’самы пачатак, упершыню’ (Юрч. СЫН); параўн. таксама польск.pierwosć ’першапачатковы, першасны стан’. Архаізм на частцы беларускай моўнай тэрыторыі або запазычанне з рус.первый, параўн. першы (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
панядзе́лак, ‑лка, м.
Першы дзень тыдня пасля нядзелі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
break the ice
зрабі́ць пача́так, пе́ршы крок (да знаёмства, гу́таркі)
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)