ход, ‑а і ‑у,
1. ‑у,
2. ‑у,
3. ‑у,
4. ‑у,
5. ‑у,
6. ‑у,
7. ‑у;
8. ‑у,
9. ‑у;
10. ‑а;
11. ‑а;
12. ‑у;
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ход, ‑а і ‑у,
1. ‑у,
2. ‑у,
3. ‑у,
4. ‑у,
5. ‑у,
6. ‑у,
7. ‑у;
8. ‑у,
9. ‑у;
10. ‑а;
11. ‑а;
12. ‑у;
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ця́жкі, ‑ая, ‑ае.
1. Які мае вялікую вагу, з грузам вялікай вагі.
2. Вялікі, грузны (пра чалавека, жывёлу).
3. Пазбаўлены лёгкасці, прыгажосці, хуткасці (пра паходку, рух і пад.).
4. Які патрабуе вялікай працы, энергіі, сіл, напружання для ажыццяўлення, разумення і пад.
5. Які пераадольваецца з цяжкасцю; абцяжараны, з турботамі.
6. Сумны, змрочны, пануры.
7. Вельмі густы, моцны, непрыемны (пра паветра, пах і пад.).
8. Які мае вялікія габарыты і магутную зброю.
9. Змрочны, невясёлы, сумны.
10. Навіслы, змрочны.
11. Моцны, вялікі, глыбокі; які з цяжкасцю праходзіць, адбываецца, утвараецца, звязаны з непрыемнымі фізічнымі адчуваннямі.
•••
цяжкі́, ‑а́я, ‑о́е.
Тое, што і ця́жкі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
чуць 1, чу́ю, чу́еш, чу́е;
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
•••
чуць 2,
1.
2.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ісці́
1. (перамяшчацца, накіроўвацца) géhen
ісці́ (кудын) (hín)gehen
ісці́ (адкуль
ісці́ пе́шшу zu Fuß géhen
ісці́ дамо́ў nach Háuse géhen
я іду́ з до́му ich komme (geráde) von zu Háuse;
ісці́ на вайну́ in den Krieg zíehen
2. (набліжацца) kommen
вясна́ ідзе́ der Frühling kommt;
яму́ пайшо́ў пя́ты год er ist vier Jáhre alt;
3. (за кім
яна́ пайшла́ за ім sie fólgte ihm, sie ging hínter ihm her;
4. (паступіць) éintreten
ісці́ ў во́йска in die Armée éintreten
ісці́ ў рабо́чыя Árbeiter wérden;
ісці́ ў інстыту́т auf [an] die Hóchschule géhen;
ісці́ на факультэ́т an die Fakultät géhen
5. (весці куды
даро́га ідзе́ ле́сам der Weg führt [geht] durch den Wald;
6. (падавацца):
вада́ ідзе́ das Wásser läuft (пра вадаправод);
ток ідзе́ es fließt Strom;
7. (дзейнічаць) géhen
гадзі́ннік ідзе́ die Uhr geht;
машы́на ідзе́ до́бра die Maschíne läuft gut;
8. (працягвацца) vergéhen
час ідзе́
так дзень ішо́ў за днём so vergíng ein Tag nach dem ánderen;
9. (знаходзіць збыт) géhen
тава́р ідзе́ до́бра die Wáre geht gut [fíndet guten Ábsatz, verkaúft sich gut];
10. (пра ападкі) дождж ідзе́ es régnet;
снег ідзе́ es schneit;
град ідзе́ es hágelt;
11. (адбывацца) im Gánge sein, státtfinden
іду́ць перамо́вы die Verhándlungen sind im Gáng(e);
іду́ць жо́рсткія баі́ erbítterte Kämpfe sind im Gáng(e);
12. (пра спектаклі, фільмы) gespíelt wérden; gezéigt wérden; laufen
сёння ідзе́ но́вы спекта́кль héute wird ein néues Theáterstück gespíelt [gegében];
сёння ідзе́ но́вы фільм héute läuft ein néuer Film;
што ідзе́ па тэлеві́зары? was gibt es im Férnsehen?;
13.
Вам ідзе́ гэ́ты касцю́м der Ánzug steht Íhnen (gut), der Ánzug passt gut, der Ánzug kléidet Sie;
14. (рабіць ход у гульні) zíehen
ісці́ з ту́за ein As áusspielen;
ісці́ канём mit dem Sprínger zíehen
15. (весціся – пра гаворку
пра што ідзе́ размо́ва? worúm hándelt es sich?, worúm geht es?, wovón ist die Réde?;
спра́ва ідзе́ аб выратава́нні чалаве́ка es geht um die Réttung éines Ménschen; es gilt éinen Ménschen zu rétten;
ісці́ за́муж héiraten
ісці́ ў лік mítzählen
спра́ва ідзе́ як па ма́сле die Sáche läuft wie am Schnürchen; es geht wie geschmíert;
гэ́та куды́ ні йшло́ das geht noch (an), das ist noch zu ertrágen
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
ды 1,
I.
1. Ужываецца для сувязі аднародных у сэнсавых адносінах членаў сказа і сказаў; адпавядае па значэнню злучніку «і».
2. Ужываецца для сувязі паслядоўных паведамленняў, звязаных адзінствам накіраванасці дзеяння.
II.
1. Злучае процілеглыя члены сказа і сказы; блізкі па значэнню да злучнікаў «але», «аднак».
2. Злучае члены сказа і сказы з узаемным выключэннем і значэннем неадпаведнасці.
III.
1. Далучае сказы і члены сказа, якія дапаўняюць, паясняюць ці падагульняюць выказаную раней думку.
2. Ужываецца пры нечаканых пераходах да другіх падзей, якія завяршаюць папярэднія выказванні.
3. Далучае пры пералічэнні члены сказа з супраціўна-ўзмацняльным значэннем.
•••
ды 2,
Ужываецца ў пачатку сказа для ўзмацнення выразнасці выказвання.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Ба́бка 1 ’бабуля, старая жанчына’.
Ба́бка 2 ’парадзіха, што ляжыць у пасцелі’ (
Ба́бка 3 ’расліна Plantago L., трыпутнік’ (
Ба́бка 4 ’грыб Boletus scaber, падбярозавік’ (
Ба́бка 5 ’сталёвая падстаўка, абушок, на якім клепюць касу’ (
Ба́бка 6 ’чыгунная балванка для забівання паляў’ (
Ба́бка 7 ’прылада гнуць дугі або палазы’ (
Ба́бка 8 ’матыль, мятлік’ (
Ба́бка 9 ’страказа’ (
Ба́бка 10 ’косць нагі, сустаў (у жывёл)’. Ёсць і ў іншых
Ба́бка 11 ’карэнны зуб’ (
Ба́бка 12 ’куліч, баба’ (
Ба́бка 13 ’род ежы з дранай бульбы’ (
Ба́бка 14 ’ўкладка з 5, 10 або 15 снапоў’ (
Ба́бка 15 ’вузенькі раменьчык, які звязвае дзве асноўныя часткі цэпа’ (
Ба́бка 16 ’частка прыпеку, куды выграбаюць попел, вуголле’ (
Ба́бка 17 ’расліна Polygonum bistorta L., драсён змяіны’ (
Ба́бка 18 ’ёрш, Acerina cernua’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
трыма́цца, ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца;
1. Захоўваць якое‑н. становішча, ухапіўшыся, узяўшыся за што‑н.
2. Быць умацаваным на чым‑н., утрымлівацца на якой‑н. апоры пры дапамозе чаго‑н.
3. Не адступаць, не здавацца, моцна стаяць.
4. Знаходзіцца, быць; заставацца ў якім‑н. месцы.
5. У час руху прытрымлівацца пэўнага напрамку, кірунку.
6. Паводзіць сябе, дзейнічаць якім‑н. чынам.
7. Знаходзіцца ў пэўным становішчы, стане, захоўваючы яго тым ці іншым чынам.
8. Утрымлівацца, захоўвацца.
9.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
быць,
I. У самастойнай функцыі:
1. Жыць, існаваць, быць у наяўнасці.
2. Утрымлівацца на працягу нейкага часу.
3. Прысутнічаць, знаходзіцца.
4. Рабіцца, здарацца.
5. Прыходзіць, прыязджаць, прыбываць куды‑н.; наведваць каго‑н.
6.
II. У функцыі дапаможнага дзеяслова ўжываецца:
1. У значэнні звязкі паміж дзейнікам і іменным выказнікам (у цяперашнім часе апускаецца, але часам ужываецца ў кніжнай мове ў 3 ас. адз.).
2. Для ўтварэння складаных форм залежнага стану.
3. Для ўтварэння формы будучага часу абвеснага ладу з неазначальнай формай дзеяслова незакончанага трывання.
4. Для ўтварэння формы будучага складанага часу.
5. У форме будучага часу ў значэнні звязкі цяперашняга часу.
6. У саставе складанага прошлага часу.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
хвост, хваста,
1. У жывёл: прыдатак (звычайна рухомы) на заднім канцы цела.
2. Задняя, канцавая частка лятальнага апарата (самалёта, ракеты і пад.).
3. Крайняя, ніжняя, задняя канцавая частка чаго‑н.
4. Доўгая, звівістая паласа (дыму, пылу і пад.).
5.
6.
7. Задняя, канцавая частка атрада, каравана і пад., якія рухаюцца.
8.
9.
10.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
язы́к, ‑а,
1. Рухомы мышачны орган у ротавай поласці пазваночных жывёл і чалавека, які дапамагае захопліваць, перажоўваць, глытаць ежу, вызначаць яе смакавыя якасці.
2.
3.
4. Металічны стрыжань у звоне, які пры ўдарах аб яго сценку ўтварае гук.
5.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)