1.зб. Паводле забабонных уяўленняў — чэрці, д’яблы і ўсякая нячыстая сіла.
2.перан.Разм. Што‑н. незразумелае, неверагоднае, недарэчнае. Ён, [Хвядос] абвёў пакой вачыма: — Гэта што за чартаўшчына? Зала... Белыя халаты... Ці не ў сне мне ўсё звярзлося?Крапіва.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Паду́ст ’рыба сямейства карпавых’ (ТСБМ), дыял. таксама паду́ста. Рус.поду́ст, поду́с ’рыба з сямейства чабаноў’, укр.піду́ст, піду́ства ’рыба Chondrostoma nasis’, польск.podust, podusta, чэш.podousev, славац.podustva. Адсутнічае ў паўдн.-слав. м. Паводле Махэка (467), назва рыбы — гэта субстантываваны прыметнік *podusta (ryba) < usta, таму што верхняя сківіца больш тоўстая і доўгая, чым ніжняя. Гэта ж семантычная матывацыя ўжо ў Даля.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Гва́рдыя ’гвардыя’ (БРС). Ст.-бел.гвардия, гвардея (Булыка, Запазыч.). Рус.гва́рдия, укр.гва́рдія. Ва ўсх.-слав. мовах гэта запазычанне з польск.gwardia (а гэта з іт.guardia). Гл. Слаўскі, 1, 383; Фасмер, 1, 398; падрабязна Шанскі, 1, Г, 41. Бел.гвардзе́ец, гвардзейскі новыя запазычанні з рус. (у рус. мове гэтыя словы з’явіліся ў другой палавіне XVIII ст., гл. Шанскі, 1, Г, 40–41).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Дэ́спат ’дэспат’ (БРС). Рус.де́спот, укр.де́спот. У ст.-бел. мове (Булыка, Запазыч.) деспотъ — гэта ’валадар’, таксама і ст.-рус. слова мела значэнне ’пан, валадар і да т. п.’ Гэта прамое запазычанне з грэч.δεσπότης ’тс’. У значэнні ’дэспат, бязлітасны валадар, тыран’ запазычанне з ням.Despot або франц.despote (< грэч.). Гл. Фасмер, 1, 507; Шанскі, 1, Д, Е, Ж, 84–85.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
yet
[jet]
adv., conj.
1) да гэ́тае пары́, дасю́ль, дагэ́туль
The work is not yet finished — Пра́ца дасю́ль ня ско́нчаная
2) яшчэ́, усё яшчэ́
He has not come yet — Ён яшчэ́ не прыйшо́ў
Not yet — Яшчэ́ не
3) тым ня менш; адна́к
it is strange, yet true — Гэ́та дзіўна, тым ня менш гэ́та пра́ўда
The work is good, yet it could be better — Рабо́та до́брая, адна́к магла́ б быць ле́пшай
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
Мазы́рка ’бочка для дабра, збожжа’ (браг., Мат. Гом.). Відавочна, ад назвы горада Мазыр. Гэта бочка павінна была чымсьці адрознівацца ад немазырскіх.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Вышако́міцца ’ганарыцца, лічыць сябе вышэйшым за другіх’ (Бяльк.). Магчыма, ад прысл. *вышаком хадзіць, *вышаком насіць галаву, але гэта няпэўна. Гл. высокі.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Дастрэ́нчыць ’дагадзіць’ (Шат.). Запазычанне з польск.dostręczyć. Па паходжанню гэта дзеяслоў з прэфіксам do‑. Адносна этымалогіі польск.stręczyć параўн. Брукнер, 518.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Кзык ’шум, гудзенне; насякомае’ (Нас.). Гэта слова можна разглядаць як кантамінацыю гзіціся (гл.) (< польск.gzić się ’гізаваць’) і бзыкаць (гл.) ’гудзець’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Бато́н. Бел.бато́н, укр.бато́н, мабыць, з рус.бато́н (а гэта з франц.bâton ’палка, жазло’, гл. Шанскі, 1, Б, 57).