КІБЕРНЕ́ТЫКА (ад грэч. kybernētikē майстэрства кіравання),

навука пра агульныя заканамернасці працэсаў кіравання ў складаных дынамічных сістэмах, спосабы атрымання, захоўвання, перадачы і перапрацоўкі інфармацыі. Асн. аб’екты даследаванняў — кібернетычныя сістэмы (напр., аўтам. рэгулятары ў тэхніцы, ЭВМ, мозг чалавека, біял. папуляцыі), якія разглядаюцца абстрактна (незалежна ад іх прыроды). Асн. задача — стварэнне адзінай тэорыі і эфектыўных метадаў кіравання.

Як самаст. навука ўзнікла на аснове прац Н.Вінера, дзе тэрмін «К.» прапанаваны для абазначэння навукі аб кіраванні і сувязі ў машынах і жывых арганізмах, і звязана са стварэннем ЭВМ, здольных запамінаць і апрацоўваць інфармацыю ў адпаведнасці з зададзенай праграмай. Далейшае развіццё атрымала ў працах сав. вучоных АІ.​Берга, В.​М.​Глушкова, А.​А.​Ляпунова, амер. вучонага К.​Э.​Шэнана і інш. Падзяляецца на кібернетыку біялагічную, кібернетыку тэхнічную, матэм. К., медыцынскую, эканам. і інш. Грунтуецца на тэорыі імавернасцей, матэм. логіцы, тэорыі сістэм аўтам. кіравання, тэорыі графаў, а таксама тэорыі аўтаматаў, самаарганізавальных сістэм, распазнавання вобразаў і інш. Кібернетычнае (машыннае) мадэляванне і ўвядзенне ў н.-д. практыку ЭВМ дазваляюць вывучаць складаныя сістэмы без пабудавання іх рэальных фіз. мадэлей.

На Беларусі даследаванні ў галіне К. праводзяцца ў Ін-тах матэматыкі і тэхн. кібернетыкі Нац. АН, БДУ, Бел. ун-це інфарматыкі і радыёэлектронікі, НДІ ЭВМ і інш.

Літ.:

Винер Н. Кибернетика или управление и связь в животном и машине: Пер. с англ. 2 изд. М., 1968;

Ляпунов А.А. Проблемы теоретической и прикладной кибернетики. М., 1980;

Глушков В.М. Кибернетика, вычислительная техника, информатика: Избр. тр. Т. 1—3. Киев, 1990.

В.​С.​Танаеў.

т. 8, с. 245

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

гнюсі́цца несов., обл.

1. (грязниться) па́чкаться, па́коститься;

2. (заниматься грязным или неблаговидным делом) па́чкаться; мара́ться;

3. страд. па́чкаться; па́коститься; см. гнюсі́ць 1

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

высяка́ць несов.

1. в разн. знач. выруба́ть;

2. (из камня или на камне) выреза́ть, высека́ть;

3. (искру) высека́ть;

1-3 см. вы́сечы

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пагну́цца сов.

1. (обо всём, многом или во многих местах) погну́ться;

2. (сделаться неровным) покоро́биться; покорёжиться;

3. (от холода — о многих) съёжиться

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

практыкава́ць несов.

1. (применять на практике) практикова́ть;

2. уст. (заниматься врачебной или юридической практикой) практикова́ть;

3. (прививать какие-л. навыки) учи́ть; упражня́ть

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

паску́дзіцца несов., прост.

1. паску́диться, па́чкаться;

2. страд. паску́диться, па́коститься, па́чкаться, мара́ться; см. паску́дзіць 2;

3. перен. (заниматься неприятным или неблаговидным делом) па́чкаться

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

перасе́яць сов.

1. (засеять повторно) пересе́ять;

п. уча́стак — пересе́ять уча́сток;

2. (просеять всё, многое или заново) пересе́ять;

п. усю́ муку́ — пересе́ять всю муку́

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пы́рскацца несов.

1. (брызгать на себя чем-л.) пры́скаться;

п. духа́мі — пры́скаться духа́ми;

2. (брызгать на кого-л. или обрызгивать друг друга) бры́згаться

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пережа́ренный прич., прил. (поджаренный слишком сильно, пожаренный — обо всём, многом или заново) перапе́чаны; (о мясе) перасма́жаны; (о сале) перасква́раны; (о кофе, семечках и т. п.) перапра́жаны;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

прого́н​I м.

1. (действие) праго́н, -ну м., праго́нка, -кі ж.;

2. (дорога для прогона скота или обнесённая изгородью дорога) праго́н, -ну м.; паго́н, -ну м.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)