Verbum

ГАЛУ́ШКІНА (Лідзія Іванаўна) (н. 15.6.1923, г. Іванава, Расія),

бел. спявачка (мецца-сапрана), педагог. Нар. арт. Беларусі (1963). Скончыла Маскоўскую кансерваторыю (1950, клас Ф.​Пятровай). У 1951—81 салістка Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі. З 1974 выкладае ў Бел. акадэміі музыкі. Валодае яркім прыгожым голасам, вял. эмацыянальнасцю, майстэрствам сцэн. пераўвасаблення. Найб. блізкія ёй партыі гераінь з моцнымі характарамі, драм. і трагічным лёсам. Сярод партый у бел. операх: Надзея Дурава (аднайм. опера А.​Багатырова), Алеся, Ганка («Алеся» і «Міхась Падгорны» Я.​Цікоцкага), Марына («Яснае світанне» А.​Туранкова), Вераніка («Зорка Венера» Ю.​Семянякі, Удава кнігагандлёўца («Джардана Бруна» С.​Картэса); у класічным рэпертуары — Любаша, Амелфа («Царская нявеста», «Залаты пеўнік» М.​Рымскага-Корсакава), Марына Мнішак, Марфа («Барыс Гадуноў», «Хаваншчына» М.​Мусаргскага), Клітэмнестра («Арэстэя» С.​Танеева), Кармэн («Кармэн» Ж.​Бізэ), Амнерыс, Азучэна, Ульрыка («Аіда», «Трубадур», «Баль-маскарад» Дж.​Вердзі), Клара («Заручыны ў манастыры» С.​Пракоф’ева). Выканальніца многіх камерных твораў бел. кампазітараў.

А.​Я.​Ракава.

т. 4, с. 474

ВО́РВУЛЕЎ (Мікалай Дзмітрыевіч) (22.1.1917, г. Паўлаўск, Расія — 29.8.1967),

бел. і ўкраінскі спявак (барытон). Нар. арт. СССР (1956). Скончыў Бел. кансерваторыю (1954, клас Я.Віцінга). У 1939 саліст Ансамбля песні і танца БВА. З 1946 саліст Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі. З 1957 саліст Кіеўскага т-ра оперы і балета. Меў голас рэдкай прыгажосці, акцёрскую інтуіцыю, валодаў высокім вак. майстэрствам. Стварыў вобразы ў операх бел. кампазітараў: Дзяніс Давыдаў («Надзея Дурава» А.​Багатырова), Апанас («Дзяўчына з Палесся» Я.​Цікоцкага), Кастусь Каліноўскі (аднайм. опера Дз.​Лукаса). Найб. дасягненні ў партыях класічнага рэпертуару: Дэман («Дэман» А.​Рубінштэйна), Князь Ігар («Князь Ігар» А.​Барадзіна), Анегін, Раберт, Томскі («Яўген Анегін», «Іаланта», «Пікавая дама» П.​Чайкоўскага), Гразной («Царская нявеста» М.​Рымскага-Корсакава), Аманасра, Жэрмон, Рыгалета («Аіда», «Травіята», «Рыгалета» Дж.​Вердзі), Збігнеў («Страшны двор» С.​Манюшкі).

Літ.:

Маралёў А. М.​Дз.​Ворвулеў // Мастацтва Савецкай Беларусі. Мн., 1955;

Смольскі Б. Мікалай Ворвулеў // Майстры беларускай сцэны. Мн., 1986.

Б.​С.​Смольскі.

т. 4, с. 273

БРА́ЖНІК (Леанід Фёдаравіч) (17.4.1917, в. Маскаленкі Белапольскага р-на Сумскай вобл., Украіна — 16.4.1992),

бел. спявак (бас). Нар. арт. Беларусі (1959). Скончыў Муз.-пед. ін-т імя Гнесіных у Маскве (1955). У 1952—66 саліст Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі. З 1964 выкладаў у Бел. кансерваторыі. Дасканала валодаў вак. тэхнікай, майстэрствам пераўвасаблення; яму былі ўласцівыя натуральнасць сцэн. паводзін, завершанасць пластычнага малюнка роляў. Шмат спяваў у нац. операх: Даніла, Анішчук («Дзяўчына з Палесся», «Міхась Падгорны» Я.​Цікоцкага), Дураў («Надзея Дурава» А.​Багатырова), Гадлеўскі («Яснае світанне» А.​Туранкова), Якуб («Марынка» Р.​Пукста). Сярод партый класічнага рэпертуару: Млынар («Русалка» А.​Даргамыжскага), Грэмін («Яўген Анегін» П.​Чайкоўскага), Карась («Запарожац за Дунаем» С.​Гулак-Арцямоўскага), Галіцкі («Князь Ігар» А.​Барадзіна), Пімен, Варлаам («Барыс Гадуноў» М.​Мусаргскага), Мефістофель («Фауст» Ш.​Гуно), Дон Базіліо («Севільскі цырульнік» Дж.​Расіні). Выступаў як камерны спявак. Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу на лепшае выкананне твораў Мусаргскага (1956).

т. 3, с. 230

ГЕНЕРА́ЛАЎ (Анатоль Міхайлавіч) (н. 31.3.1923, станіца Пацёмкінская Валгаградскай вобл., Расія),

бел. спявак (барытон), педагог. Брат У.М.Генералава. Нар. арт. Беларусі (1963). Скончыў Муз.-пед. ін-т імя Гнесіных (1954). У 1954—81 саліст Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі. З 1976 выкладае ў Бел. акадэміі музыкі (праф. з 1990). Валодае моцным голасам мяккага аксамітнага тэмбру, бездакорнай вак. тэхнікай, блізкай да італьян. школы. Сярод партый у операх бел. кампазітараў: Змітрок, Апанас («Міхась Падгорны», «Алеся» Я.​Цікоцкага), Сцяпан («Яснае світанне» А.​Туранкова), Дзяніс Давыдаў («Надзея Дурава» А.​Багатырова); у класічных — князь Ігар («Князь Ігар» А.​Барадзіна), Гразной, Ведзянецкі госць («Царская нявеста», «Садко» М.​Рымскага-Корсакава), Дэман («Дэман» А.​Рубінштэйна), Князь, Томскі («Чарадзейка», «Пікавая дама» П.​Чайкоўскага), Шаклавіты («Хаваншчына» М.​Мусаргскага), Рыгалета, Аманасра, граф ды Луна, Яга, Жэрмон, Рэната («Рыгалета», «Аіда», «Трубадур», «Атэла», «Травіята», «Баль-маскарад» Дж.​Вердзі), Скарпія («Тоска» Дж.​Пучыні).

Літ.:

Юўчанка Н. Анатоль Генералаў // Майстры беларускай сцэны. Мн., 1986;

Ракава А. Жыццё ў музыцы // Тэатр. Мінск. 1986. № 1.

А.​Я.​Ракава.

т. 5, с. 152

ЛЮБІ́МАЎ (Леў Уладзіміравіч) (24.11. 1905, г. Разань, Расія — 23.11.1977),

бел. і расійскі дырыжор. Нар. арт. Беларусі (1955). Праф. (1970). Скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1929, клас К.Ігумнава). З 1925 працаваў у оперных т-рах Масквы, Свярдлоўска, Горкага. У 1951—64 гал. дырыжор Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі. Творчасць Л. вызначалі дырыжорская воля, глыбокае пранікненне ў партытуру, імкненне падпарадкаваць усе кампаненты спектакля раскрыццю аўтарскай задумы. Пад яго муз. кіраўніцтвам пастаўлены нац. оперы і балеты: «Дзяўчына з Палесся» Я.​Цікоцкага (1953), «Надзея Дурава» А.​Багатырова (1956), «Яснае світанне» А.​Туранкова (1958), «Калючая ружа» Ю.​Семянякі (1960), «Мара» Я.​Глебава (1961), «Святло і цені» Г.​Вагнера (1963); класічныя оперы «Страшны двор» С.​Манюшкі (1952), «Мазепа» (1952) і «Чарадзейка» (1958) П.​Чайкоўскага, «Аіда» (1953) і «Трубадур» (1955) Дж.​Вердзі, «Барыс Гадуноў» М.​Мусаргскага (1954), «Русалка» А.​Даргамыжскага (1955), «Садко» М.​Рымскага-Корсакава (1957).

Літ.:

Маралёў А. Музычны кіраўнік // Майстры беларускай сцэны. Мн., 1960.

Дз.​М.​Жураўлёў.

т. 9, с. 395

ЗЮВА́НАЎ (Міхаіл Акімавіч) (24.2.1906, г. Грозны, Чэчня — 29.4.1977),

бел. спявак (бас). Нар. арт. Беларусі (1954). Скончыў Бел. кансерваторыю (1951, клас Я.Віцінга), з 1962 выкладаў у ёй. З 1938 працаваў у т-рах оперы і балета ў Баку, Ташкенце, Фрунзе, Маскве (Вял. т-р, 1944), Пермі. У 1949—61 саліст Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі. Валодаў моцным голасам прыгожага цёплага тэмбру. Аднолькава пераканаўча выконваў партыі лірычныя, драм. і камедыйныя. Сярод партый нац. рэпертуару: Даніла і Анішчук («Дзяўчына з Палесся» і «Міхась Падгорны» Я.​Цікоцкага), Якуб («Марынка» Р.​Пукста), Дураў («Надзея Дурава» А.​Багатырова); з лепшых партый класікі — Сусанін («Іван Сусанін» М.​Глінкі), Барыс («Барыс Гадуноў» М.​Мусаргскага), Млынар («Русалка» А.​Даргамыжскага), Канчак («Князь Ігар» А.​Барадзіна), Грэмін, кароль Рэнэ, Качубей («Яўген Анегін», «Іаланта», «Мазепа» П.​Чайкоўскага), Карась («Запарожац за Дунаем» С.​Гулак-Арцямоўскага), Мефістофель («Фауст» Ш.​Гуно), Дон Базіліо («Севільскі цырульнік» Дж.​Расіні).

Літ.:

Жураўлёў Дз.М. Шлях акцёра // Майстры беларускай сцэны. Мн., 1960.

Б.​С.​Смольскі.

т. 7, с. 122

МЛО́ДАК (Рыта) (Рэвека) Веньямінаўна (27.2.1906, Мінск — 3.12.1969),

бел. спявачка (лірыка-драм. сапрана). Нар. арт. Беларусі (1940). Скончыла Віцебскі муз. тэхнікум (1928), Бел. студыю оперы і балета (1933), удасканальвалася ў Маскве ў М.​Уладзіміравай. З 1931 салістка Бел. Радыёкамітэта, у 1933—59 (з перапынкам) салістка Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі. Валодала прыгожым, багатага тэмбру голасам, сцэн. абаяльнасцю, цёпла і шчыра перадавала чалавечыя пачуцці. Сярод партый: у бел. рэпертуары — Марыся («Міхась Падгорны» Я.​Цікоцкага), Надзейка («Кветка шчасця» А.​Туранкова), адметныя глыбокай непасрэднасцю і праўдзівасцю, Астахава («Надзея Дурава» А.​Багатырова); у класічных і сучасных операх — мадам Батэрфляй («Чыо-Чыосан» Дж.​Пучыні), Мікаэла («Кармэн» Ж.​Бізэ), Маргарыта («Фауст» Ш.​Гуно), Мажэнка («Прададзеная нявеста» Б.​Сметаны), Таццяна, Ліза, Марыя, Настасся («Яўген Анегін», «Пікавая дама», «Мазепа», «Чаравічкі» П.​Чайкоўскага), Яраслаўна («Князь Ігар» А.​Барадзіна), Тамара («Дэман» А.​Рубінштэйна), Маша («Дуброўскі» Э.​Напраўніка), Земфіра («Алека» С.​Рахманінава), Наталля («Ціхі Дон» І.​Дзяржынскага). Выступала як камерная спявачка; удумлівы інтэрпрэтатар рамансаў бел. кампазітараў, нар. песень.

Літ.:

Тамашова Н. Майстар вакальнага мастацтва // Майстры беларускай сцэны. Мн., 1960.

А.​Я.​Ракава.

т. 10, с. 497

О́ПЕРНАЯ СТУ́ДЫЯ БЕЛАРУ́СКАЙ АКАДЭ́МІІ МУ́ЗЫКІ Засн. ў 1939 (у 1941—59 не працавала) у Мінску. У розныя гады маст. кіраўніцтва ажыццяўлялі заг. кафедры опернай падрыхтоўкі Бел. акадэміі музыкі М.Сярдобаў, Ю.​Новікаў, Ю.Ужанцаў, В.Ганчарэнка, М.Зданевіч (з 1983). Спектаклі ставілі таксама рэжысёры В.Барысевіч, П.Златагораў, дырыжоры Э.​Арашкевіч, Н.​Балазоўскі, І.Гітгарц, Н.Грубін, Л.Лях, М.​Нерсесян, С.​Ратнер, Р.​Рубінштэйн і інш.

Ажыццявіла больш за 60 пастановак, у т. л. «Яўген Анегін» і «Іаланта» П.​Чайкоўскага, «Царская нявеста» М.​Рымскага-Корсакава, «Алека» С.​Рахманінава, «Каменны госць» А.​Даргамыжскага, «Севільскі цырульнік» Дж.​Расіні, «Любоўны напітак» Г.​Даніцэці, «Вяселле Фігара» В.​А.​Моцарта, «Травіята» Дж.​Вердзі, «Кармэн» Ж.​Бізэ, «Сельскі гонар» П.​Масканьі, «Паяцы» Р.​Леанкавала, «Чыо-Чыо-сан» і «Багема» Дж.​Пучыні, «Цыганскі барон» І.​Штрауса, «Па старонках беларускіх опер», «Матухна Кураж» С.​Картэса, фрагменты з опер «Міхась Падгорны» і «Алеся» Я.​Цікоцкага, «Калючая ружа» Ю.​Семянякі, «Яснае світанне» А.​Туранкова, «Надзея Дурава» А.​Багатырова, «Утаймаванне свавольніцы» В.​Шабаліна, «Ціхі Дон» І.​Дзяржынскага, «Барыс Гадуноў» М.​Мусаргскага, аперэты «Коксагыз» М.​Чуркіна і інш. На сцэне студыі пачыналі творчы шлях А.​Бундзелева, М.Галкоўскі, А.​Гардынец, М.Грыгорчык, В.Гур’еў, С.​Драбышэўскі, Зданевіч, У.Іваноўскі, Н.Казлова, І.Краснадубскі, В.​Курбацкая, В.Кучынскі, Л.​Лют, М.Майсеенка, В.​Мінгалёў, А.Падгайскі, Я.Пятроў, В.Скорабагатаў, А.​Тузлукоў, С.​Франкоўскі, А.​Шведава, І.Шыкунова і інш. За гады існавання студыя паказала каля 300 спектакляў.

І.​М.​Шмелькіна.

т. 11, с. 440

БАГАТЫРО́Ў (Анатоль Васілевіч) (н. 13.8.1913, г. Віцебск),

бел. кампазітар, педагог. Нар. арт. Беларусі (1968). Праф. (1960). Скончыў Бел. кансерваторыю (1937, клас В.Залатарова). З 1948 выкладчык Бел. акадэміі музыкі (у 1948—62 рэктар). Сярод яго вучняў Г.Вагнер, В.Войцік, Я.Глебаў, С.Картэс, І.Лучанок, Ю.Семяняка, Дз.Смольскі, У.Солтан. Адзін з заснавальнікаў нац. оперы. У музыцы Багатырова гуманіст. ідэі перадаюцца яснай, пераканаўчай муз. мовай, заснаванай пераважна на інтанацыях бел. нар. песні. Узбагаціў многія жанры бел. музыкі. Сярод асн. твораў: оперы «У пушчах Палесся» (лібр. Я.​Рамановіча паводле аповесці Я.​Коласа «Дрыгва», паст. 1939, Дзярж. прэмія СССР 1941; у 1982 здзейснена тэлеэкранізацыя 2-й рэд.), «Надзея Дурава» (лібр. І.​Келера, 1946, паст. 1956), кантаты «Сказ пра Мядзведзіху» (1937, сл. А.​Пушкіна), «Ленінградцы» (1942, вершы Джамбула), «Беларускім партызанам» (1942, вершы Я.​Купалы), «Беларусь» (1949, вершы Я.​Купалы, П.​Броўкі, П.​Труса), «Беларускія песні» (1967, сл. народныя і Н.​Гілевіча, Дзярж. прэмія Беларусі 1969), «Юбілейная» (1973); араторыя «Бітва за Беларусь» (1984, вершы Гілевіча); 2 сімфоніі (1946, 1947); «Святочная уверцюра» (1961); канцэрты для віяланчэлі (1962) і кантрабаса (1964) з арк.; фп. трыо; санаты для скрыпкі і фп., віяланчэлі і фп., трамбона і фп., кантрабаса і фп.; хары (у т. л. «Шумелі бярозы», «Калісьці бура на Карпатах»); вак. цыклы на вершы М.​Багдановіча, Я.​Купалы, Броўкі, А.​Куляшова, Пушкіна, М.​Лермантава, У.​Шэкспіра, Г.​Ахматавай; апрацоўкі нар. песень; музыка да драм. спектакляў (у т. л. да драмы Лермантава «Маскарад»), кінафільмаў.

Літ.:

Дубкова Т.А. Анатоль Багатыроў. Мн., 1972;

Яе ж. Беларуская сімфонія. Мн., 1974. С. 150—162;

Ляшчэня Т. А.​В.​Багатыроў // Бел. музыка. Мн., 1977. Вып. 2.

Т.​А.​Дубкова.

т. 2, с. 201

НІКАЛА́ЕЎ (Сяргей Піліпавіч) (13.7.1889, Масква — 26.6.1973),

расійскі і бел. тэатр. мастак. Засл. арт. Расіі (1932). Нар. маст. Беларусі (1949). Скончыў Строганаўскае маст. вучылішча ў Маскве (1912, вучань К.Каровіна). У 1910—17 працаваў у тэатрах Масквы, у 1938—59 у Дзярж. т-ры оперы і балета Беларусі. Яго дэкарацыі адметныя высокім жывапісным майстэрствам, арганічным адзінствам муз. і зрокавых вобразаў, выразнасцю пабудовы сцэн. прасторы, глыбокім веданнем перспектывы. У Вялікім тэатры ў Маскве аформіў дэкарацыі да оперы «Дэман» А.​Рубінштэйна (1936). У дэкарацыях да бел. нац. спектакляў выявіў веданне нар. архітэктуры і нац. касцюма. Сэнсавую і эмац. нагрузку атрымаў сцэн. пейзаж, які стаў арган. звяном падзей у операх «У пушчах Палесся» (1939), «Надзея Дурава» (1956) А.​Багатырова, «Алеся» (1944) і «Дзяўчына з Палесся» (1953) Я.​Цікоцкага, «Кастусь Каліноўскі» Дз.​Лукаса (1947), балетах «Князь-возера» (1949), «Палымяныя сэрцы» (1955) В.​Залатарова. Дэкарацыям да спектакляў рус. класікі ўласцівы гарманічнае ўзаемадзеянне колеру з характарам вобразаў, гіст. дакладнасць: оперы «Царская нявеста» (1938), «Садко» (1957) М.​Рымскага-Корсакава, «Пікавая дама» (1941, 1948), «Чаравічкі» (1949), «Мазепа» (1952) П.​Чайкоўскага, «Дуброўскі» Э.​Напраўніка (1948), «Князь Ігар» А.​Барадзіна (1949), «Іван Сусанін» М.​Глінкі (1950), «Барыс Гадуноў» М.​Мусаргскага (1954). Маштабнасцю вобразаў і лірызмам вызначаюцца дэкарацыі да балетаў «Лебядзінае возера» (1948), «Спячая прыгажуня» (1954) Чайкоўскага, «Канёк-Гарбунок» Ц.​Пуні (1949). Аформіў дэкарацыі да опер і балетаў «Чыо-Чыо-сан» Дж.​Пучыні (1940, 1945), «Марная засцярога» П.​Л.​Гертэля (1943), «Кармэн» Ж.​Бізэ (1945), «Травіята» (1946), «Рыгалета» (1948) Дж.​Вердзі, «Фауст» Ш.​Гуно (1950), «Эсмеральда» Пуні, «Ціхі Дон» І.​Дзяржынскага, «Марозка» М.​Красева (усе 1951), «Аіда» (1953, 1970) Вердзі. Дзярж. прэмія СССР 1950.

Літ.:

Карнач П.А. С.​Ф.​Нікалаеў. Мн., 1970.

П.​А.​Карнач.

т. 11, с. 334