КАБА́ТНІКАВА (Вера Рафаілаўна) (2.6.1924, г. Чыта, Расія — 29.7.1997),
бел. актрыса. Засл. арт. Беларусі (1959). Скончыла Ленінградскі тэатр. ін-т імя Астроўскага (1948). Працавала ў т-рах Новасібірска, Выбарга, Куйбышава. У 1953—87 у Магілёўскім абл. драм. т-ры. Выканаўца характарных роляў і гераінь, імкнулася да індывідуалізацыі характараў, выразнасці вобразаў. Сярод лепшых роляў: Шура Азарава («Даўным даўно» А.Гладкова), Софія («Гора ад розуму» А.Грыбаедава), Маша Забеліна («Крамлёўскія куранты» М.Пагодзіна), Алена Андрэеўна («Дзядзька Ваня» А.Чэхава), Паліна («Мачаха» А.Бальзака), Эпіфанія («Мільянерка» Б.Шоу), Елізавета («Марыя Сцюарт» Ф.Шылера), Валькірыя («Даруй мне» К.Губарэвіча), Ніна («Усяго адно жыццё» А.Маўзона), Вера Грынько («Выбух» М.Гарулёва).
Г.Р.Герштэйн.
т. 7, с. 383
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
надры́ў, ‑рыву, м.
1. Дзеянне паводле знач. дзеясл. надарваць (у 1 знач.).
2. Надарванае месца. Надрыў на мяшку.
3. перан. Празмернае фізічнае напружанне. Ганяў за двое ці больш узбоч шашы прыглушана і з надрывам узвываў грузавік. Гроднеў.
4. перан. Узбуджанасць, хваравітасць у праяўленні сваіх пачуццяў. — Даруй, Настуля, — ціха, з балючым надрывам у голасе, сказаў [Грысь]. Кулакоўскі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
-то, часціца вылучальная.
Ужываецца ў сказах пры вылучэнні, падкрэсліванні слова, да якога адносіцца. [Жданаў:] — Так-то яно так, але трэба нешта і нам рабіць. Гурскі. Брат-то ты мой, але еш хлеб свой. Машара. [Астап:] — А не дай жа ты ліха, зусім забыўся. Дзяўчына здарожылася, дзяўчына калі-то мела ў роце, а тут зубы загаварваю, даруй мне старому... Лынькоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
дарава́ць, ‑ру́ю, ‑ру́еш, ‑ру́е; зак. і незак.
1. што. Зняць (знімаць) віну за што‑н.; прабачыць (прабачаць). Усё магу дараваць, а хлусню — ніколі. Асіпенка. Крытык! Родненькі! Даруй Мне з маёю музай! Кіраваць то ты кіруй, Ды не вельмі тузай. Крапіва.
2. што. Вызваліць (вызваляць) ад якога‑н. абавязацельства. Дараваць доўг.
3. што. Падарыць (дарыць). Вам на памяць Серп і Молат Даравала доля, Каб з вас кожны быў, як волат, Не гнуў плеч ніколі. Купала.
4. заг. дару́й(це), часта ў знач. пабочн. Ужываецца пры звароце да каго‑н. для папярэджання аб чым‑н. ці для выражэння просьбы прабачыць у чым‑н. Даруйце, я затрымаўся. □ — Вы мне даруйце, шаноўны дзядзька Ян, — лагодна заўважыў Лабановіч. — Вы валіце ў адну кучу рускую школу і русіфікатарства. Колас.
•••
Дараваць жыццё — памілаваць засуджанага да пакарання смерцю.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сту́дзень 1, ‑я, м.
Першы месяц каляндарнага года. А ў студзені — на белым полі Наўкруг чысцюткія снягі... Даруй, зямля, што я ніколі Аддаць не здолею даўгі. Матэвушаў. — Халадэча! У студзені мароз быў невялікі, а ў лютым з першых дзён раз’юшыўся... М. Ткачоў.
сту́дзень 2, ‑ю, м.
Разм. Тое, што і студзіна, квашаніна. Вылі на стале таксама масла, пульхныя дамашнія пірагі, талерка студзеню, пакрытага белым тлушчам. Гаўрылкін.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
помилосе́рдствовать / помилосе́рдствуй(те)! змі́луйся (змі́луйцеся), злі́туйся (злі́туйцеся)!; (да что ты, что вы!) (ды) што ты (вы)!; (прости, простите!) дару́й(це)!, выбача́й(це)!; (постой, постойте!) пасто́й(це)!, пачака́й(це)!
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
госпо́дь рел. бог, род. бо́га м.; гаспо́дзь, род. го́спада м.;
◊
госпо́дь зна́ет (ве́дает) уст. бог ве́дае;
прости́ го́споди уст. дару́й бо́жа;
сла́ва тебе́ го́споди уст. сла́ва бо́гу, дзя́куй бо́гу.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
дарава́ць
1. сов. прости́ть; извини́ть; (грехи — ещё) отпусти́ть;
дарэ́мна дарава́лі яму́ гэ́ты зло́сны ўчы́нак — напра́сно прости́ли ему́ э́тот зло́стный просту́пок;
гэ́тага не́льга д. — э́того нельзя́ прости́ть;
гэ́ты про́мах мы мо́жам яму́ д. — э́ту опло́шность мы мо́жем ему́ прости́ть (извини́ть);
вы мне дару́йце за маю́ нетакто́ўнасць — вы меня́ извини́те за мою́ нетакти́чность;
д. грахі́ — прости́ть (отпусти́ть) грехи́;
2. сов. (наградить) дарова́ть; пожа́ловать;
д. зняво́ленаму во́лю — дарова́ть заключённому свобо́ду;
д. гра́мату — дарова́ть гра́моту; пожа́ловать гра́мотой;
3. несов. (вину, обиду) проща́ть; (не ставить в вину — ещё) извиня́ть; (грехи — ещё) отпуска́ть;
4. несов. (награждать) дарова́ть; жа́ловать;
5. несов., см. дары́ць I 1;
◊ дару́й(це) — вводн. сл. прости́(те); винова́т; прошу́ проще́ния; извини́те;
д. жыццё — дарова́ть жизнь;
дару́й бо́жа — поми́луй бог, прости́ го́споди;
апо́шняе дару́й — после́днее прости́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
przepraszać
przeprasza|ć
незак. kogo прасіць прабачэння ў каго; перапрошваць;
~m, która (jest) godzina? — выбачайце, колькі зараз часу?;
~m — прабачце, выбачай(це), даруй(це), прашу прабачыць (выбачыць)
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
зру́чна,
1. Прысл. да зручны (у 1 знач.).
2. безас. у знач. вык. Практычна, выгадна. Феафіл праводзіў большасць дня ў хаце, і Краўчанку было зручна мець такога чалавека каля сябе. Мікуліч.
3. безас. у знач. вык. Падыходзіць, ёсць спрыяльныя ўмовы для чаго‑н. На самай жа справе, калі зручна было прапусціць заняткі ці пайсці са, сходу або адкласці выпуск насценгазеты, я рабіў гэта. Дуброўскі.
4. безас. у знач. вык. (звычайна з адмоўем). Зусім прыстойна, дазволена этыкай. — Даруй, што доўга не пісала... Сёмка ездзіў у дарогу. Волька занятая, да Зосі ісці не зручна. Гартны.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)