damoklesowy :

miecz damoklesowy (miecz Damoklesa) — дамоклаў меч

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

меч, мяча, м.

Старадаўняя халодная зброя, падобная на вялікі нож, востры з абодвух бакоў. / у перан. ужыв. Дык чуйце, народы, ў паход на бандыта, На меч перакуйце свой плуг. Колас.

•••

Дамоклаў меч — пастаянная небяспека, пагроза (са старажытнага падання пра сіракузскага тырана Дыянісія, які ў час банкету пасадзіў на сваё месца зайздроснага Дамокла і павесіў над ім на конскім воласе меч).

Падняць меч гл. падняць.

Скрыжаваць мячы гл. скрыжаваць.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

miecz

м. меч;

miecz Damoklesa — Дамоклаў меч;

krewny po ~u — сваяк па мужчынскай лініі

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

меч меч, род. мяча́ м.;

◊

преда́ть огню́ и мечу́ адда́ць агню́ і мячу́;

дамо́клов меч дамо́клаў меч;

скрести́ть мечи́ скрыжава́ць мячы́;

обнажи́ть меч вы́няць меч.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

меч м. гіст., тс. перан. Schwert n -(e)s, -er;

вы́няць меч das Schwert zíehen* [zücken];

◊

адда́ць агню́ і мячу́ mit Féuer und Schwert áusrotten;

дамо́клаў меч Dámoklesschwert n

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

КРЫЛА́ТЫЯ СЛО́ВЫ,

устойлівыя, афарыстычныя, звычайна вобразныя словы, цытаты, выразы, якія атрымалі вял. пашырэнне ў жывой мове. Кніжнае паходжанне К.с. — іх істотнае адрозненне ад прыказак і прымавак. Крыніцы К.с. — ант. і біблейскія міфы («Дамоклаў меч»), маст. і навуковая л-ра («Мне сняцца сны аб Беларусі» — Я.Купала, «А ўсё-такі яна круціцца» — Г.Галілей), выказванні грамадскіх і паліт. дзеячаў («Прыйшоў, убачыў, перамог» — Ю.Цэзар). Пераасэнсаваныя К.с. становяцца фразеалагізмамі і даследуюцца фразеалогіяй. У бел. мове, акрамя ўласных К.с., ёсць запазычанні з інш. моў: «Дражніць гусей» (І.Крылоў), «Быць ці не быць» (У.Шэкспір) і інш. Крылатымі сталі і асобныя словы, якія набылі метафарычнае значэнне (пераважна імёны міфал. і літ. персанажаў): Геркулес, Гамлет, Гарлахвацкі.

Тэрмін «К.с.» ў лінгвістыцы замацаваўся пасля выхаду з друку аднайменнай кнігі ням. філолага Г.Бюхмана (1864), у якой сабраны гэтыя моўныя адзінкі з ням. мовы. Уласна бел. К.с. ўпершыню пададзены ў слоўніку Ф.Янкоўскага «Крылатыя словы і афарызмы» (1960).

Літ.:

Бабкин А.М. Русская фразеология, ее развитие и источники. Л., 1970;

Малажай Г.М. Беларуская перыфраза. Мн., 1974;

Ашукин Н.С., Ашукина М.Г. Крылатые слова. М., 1986.

т. 8, с. 507

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

sword [sɔ:d] n. меч; ша́бля; шпа́га; рапі́ра; ша́шка;

draw the sword выма́ць меч, ша́блю; пачына́ць вайну́;

sheathe the sword укла́дваць меч у но́жны; канча́ць вайну́;

cross the swords скрыжава́ць мячы́; змага́цца

♦

put smb. to the sword lit. знішча́ць каго́-н.;

a/the sword of Damocles lit. дамо́клаў меч

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

меч (род. мяча́) м. меч;

◊ адда́ць агню́ і мячу́ — преда́ть огню́ и мечу́;

дамо́клаў м. — домо́клов меч;

скрыжава́ць мячы́ — скрести́ть мечи́;

падня́ць м. — подня́ть меч;

перакава́ць мячы́ на ара́лы — перекова́ть мечи́ на ора́ла;

агнём і мячо́м — огнём и мечо́м;

пакая́ннай галавы́ меч не сячэ́ — посл. пови́нную го́лову меч не сечёт

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Schwert n -(e)s, -er меч;

ein blánkes ~ вы́нуты меч;

das ~ zíehen* вы́няць меч;

das ~ in die Schéide stécken укла́сці меч у но́жны;

◊

wer das ~ nimmt, der soll durchs ~ úmkommen бібл. хто во́зьме меч, ад мяча́ і загі́не;

das ~ des Dámokles schwebt über ihn над ім вісі́ць дамо́клаў меч

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)