шлях м.

1. Weg m -(e)s, -e; Bahn f -, -en; Route [´ru:tə] f -, -n;

шляхі́ зно́сін Verkéhrswege pl, Verkéhrsstraßen pl;

во́дны шлях Wásserweg m, Wásserstraße f -, -n;

е́хаць во́дным шля́хам zu Wásser réisen, zur See [auf dem Séeweg] réisen (плысці па моры);

сухапу́тным шля́хам auf dem Lándweg;

паве́траны шлях Lúftweg m; гл. тс. дарога;

2. (напрамак дзейнасці) Weg m -(e)s, -e;

пракла́сці шлях den Weg báhnen (каму-н., чаму-н. für A);

пайсці́ но́вым шля́хам néue Wége géhen*;

паве́сці па но́вым шляху́ in néue Báhnen lénken;

вако́льным шля́хам auf Úmwegen;

шля́хам перамо́ў auf dem Verhándlungsweg;

адзі́на магчы́мы шлях der éinzig gángbare Weg;

жыццёвы шлях Lébensweg m -(e)s, -e;

стая́ць на чыім-н. шляху́ j-m im Wége sein;

право́дзіць каго-н. у апо́шні шлях j-m das létzte Geléit gében*;

ісці́ сваі́м шля́хам séine Bahn zíehen*

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

праз прыназ.

1. (скрозь) durch (A);

ісці праз лес durch den Wald géhen*;

праз акно́ durch das Fénster;

праз шчыліну durch die Rítze;

гаварыць праз зу́бы vor sich hin múrmeln;

праз слёзы únter Tränen;

2. (у дачыненні да часу) nach (D), in (у будучыні);

праз дзве гадзі́ны пасля́ яды́ zwei Stúnden nach dem Éssen;

праз дзве гадзі́ны in zwei Stúnden (у будучым);

3. (пры дапамозе) durch (A), mit Hílfe;

праз перакла́дчыка mit Hílfe éines Dólmetschers;

я даве́даўся пра гэ́та праз майго́ сябра ich habe es durch méinen Freund erfáhren;

4. (з прычыны) wégen (G); von (D); durch (A); infólge (G);

праз драбязу́ wégen éiner Níchtigkeit;

праз шум нічо́га не чува́ць vor Lärm ist nichts zu hören;

праз тваю хваро́бу infólge déiner Kránkheit;

5. (зверху чаго-н.) über (A);

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

лі́нія ж.

1. матэм. Líni¦e f -, -n;

прама́я [про́стая] лі́нія geráde Líni¦e, Geráde f -, -n;

крыва́я лі́нія gekrümmte Lini¦e; Kúrve [-və] f -, -n;

лама́ная лі́нія gebróchene [gekníckte] Líni¦e;

парале́льныя лі́ніі Paralléllini¦en pl; Parallélen pl;

2. чыг., ав. (палатно чыгункі і г. д.) Líni¦e f -, -n;

чыгу́начная лі́нія Éisenbahnlini¦e f;

паве́траная лі́нія Flúglini¦e f;

3. тэх. (пра тэлефон, паточную вытворчасць і г. д.) Léitung f -, -en;

высакаво́льтная лі́нія Hóchspannungsleitung f;

рэтрансляцы́йная лі́нія Relaisstrecke [-´lɛ:-] f -, -n;

пато́чная лі́нія Flíeßband n -(e)s, -bänder, Táktstraße f -, -n;

канве́ерная лі́нія Flíeßband n -(e)s, -bänder;

тэлефо́нная лі́нія Telefónleitung f -, -en;

◊

право́дзіць сваю лі́нію séine Líni¦e dúrchführen [dúrchsetzen];

у адну́ лі́нію schnúrgerade, in éiner Líni¦e;

па лі́ніі чаго-н. im Ráhmen (G);

працава́ць па лі́ніі auf (D)… Gebíet árbeiten;

ісці́ па лі́ніі найме́ншага супраціўле́ння den Weg des geríngsten Wíderstandes géhen*; den léichtesten Weg géhen* [wählen]

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

доро́га в разн. знач. даро́га, -гі ж.;

желе́зная доро́га чыгу́нка;

подзе́мная желе́зная доро́га падзе́мная чыгу́нка;

подвесна́я желе́зная доро́га падве́сная чыгу́нка;

шоссе́йная доро́га шаша́, шашэ́йная даро́га;

больша́я доро́га а) гасці́нец, бальша́к, шлях; б) перен. вялі́кая даро́га;

просёлочная доро́га прасёлачная даро́га;

столбова́я доро́га а) гасці́нец, бальша́к, шлях; б) перен. прама́я даро́га;

то́рная доро́га прям., перен. бі́ты (пратапта́ны, пракла́дзены) шлях, бі́тая (пратапта́ная, пракла́дзеная) даро́га;

◊

ска́тертью доро́га! гла́дкай даро́гі!, з лёгкім ве́трам!;

переби́ть, перебежа́ть доро́гу перайсці́, перабе́гчы даро́гу;

пробива́ть доро́гу прабіва́ць даро́гу;

туда́ (ему́) и доро́га туды́ (яму́) і даро́га;

как горо́х при доро́ге як гаро́х пры даро́зе;

стать на доро́ге (чьей) стаць на даро́зе (чыёй);

идти́ свое́й доро́гой ісці́ сваёй даро́гай;

пойти́ по плохо́й (дурно́й) доро́ге пайсці́ па дрэ́ннай даро́зе.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

chód, chodu

м.

1. хада; паходка;

lekki chód — лёгкая хада (паходка);

kaczy (kaczkowaty) chód — качыная хада;

mieć chody — ляцець; вельмі шпарка ісці;

ależ masz chody — ну ты і ляціш;

2. ход; рух; функцыянаванне (пра механізмы);

~zegarka — ход гадзінніка;

(być) na chodzie — працаваць; функцыянаваць;

motor był na chodzie — матор працаваў;

3.

chody мн. паляўн. звярыныя сцежкі;

podziemne chody kreta — падземныя хады крата;

4.

chody мн. спарт. спартыўная хада;

5. ход (перасоўванне фігуры, фішкі ў гульні);

chód konem шахм. ход канём;

mieć chody разм. мець сувязі

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

Reihe f -, -n

1) рад, шэ́раг; шарэ́нга;

éine ~ von vier Mann рад па чаты́ры чалаве́кі;;

in ~n zu sechs Mann рада́мі па шэсць чалаве́к;;

in der drítten ~ у трэ́цім ра́дзе [шэ́рагу];;

in Reih und Glied у страі́, у шарэ́нзе

2) матэм. прагрэ́сія

3) радо́к, лі́нія; слупо́к

4) чарга́;

in der ~ stéhen* стая́ць у чарзе́;;

der ~ nach па чарзе́;

◊

aus der ~ tánzen ≅ не хаце́ць ісці́ ў нагу́, дзе́йнічаць у адзіно́чку, не падпарадко́ўвацца агу́льным пра́вілам;;

in éiner ~ von Fällen у шэ́рагу вы́падкаў;;

búnte ~ máchen сядзе́ць упераме́жку

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

Schritt m (-e)s, -e

1) крок;

éinen ~ tun* зрабі́ць крок;

im ~! кро́кам!;

Fáhrzeuge ~! е́хаць кро́кам! (надпіс на вуліцы);

~ hálten* ісці́ ў нагу́;

auf ~ und Tritt на ко́жным кро́ку, штокро́ку;

aus dem ~ fállen* збі́цца з кро́ку [та́кту];

~ für ~ крок за кро́кам;

bleib mir drei ~ vom Léibe не падыхо́дзь да мяне́; адста́нь ад мяне́; не прыстава́й да мяне́

2) крок, учы́нак

3) pl кро́кі, мерапрые́мствы;

~е tun* [éinleiten, unternéhmen*] прыня́ць кро́кі [ме́ры];

sich (D) álle wéiteren [nótwendigen] ~e vórbehalten* пакі́нуць за сабо́й пра́ва прыня́ць усе́ неабхо́дныя кро́кі [ме́ры]

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

sícher

1. a

1) бяспе́чны;

er ist séines Lébens nicht ~ яго́ жыццю́ пагража́е

2) надзе́йны; пэўны, дакла́дны; вераго́дны;

éiner Sáche ~ sein быць упэўненым у чым-н., у кім-н.;

j-n ~ máchen усяля́ць упэўненасць каму́-н.;

~ ist ~ ! асцяро́жнасць найпе́рш за ўсё!

2. adv

1) напэўна, абавязко́ва

2) цвёрда, упэўнена; упэўна, вядо́ма (ж);

ganz ~ géhen* ісці́ упэўнена [цвёрдым кро́кам]; камерц. не рызыкава́ць;

~ wírkend надзе́йны, які́ дзе́йнічае напэўна;

er weiß es ~ ён гэта ве́дае цвёрда;

~ áuftréten* дзе́йнічаць упэўнена;

~stéllen забяспе́чваць

3. adv кане́шне, зразуме́ла;

~! кане́шне!

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

дык, часціца.

1. Ужываецца ў пачатку пытальных і клічных сказаў, якія указваюць на вывады або падводзяць вынікі таго, аб чым гаварылася раней. — Дык як, Іван Данілавіч, з гэтым чалавекам? — спытаў Галаўня і з ледзь прыкметнай усмешкай дадаў: — Я думаю, няхай застаецца ў тваёй брыгадзе. Гроднеў. — Дык вось. Вера ў партыю дапамагла народу правільна разабрацца ў тых падзеях. Шыцік. / У рэпліках, якія ўзнаўляюць пачатую гутарку ці вяртаюць яе да якой‑н. тэмы. — Ну, брат Грышка, дык я еду!.. Колас. — А пра галоўнае дык ты і не пытаешся, браток. Брыль.

2. Ужываецца ў пачатку сказаў, якія ўказваюць на вынік, што выцякае са зместу папярэдніх сказаў; адпавядае па значэнню: у такім выпадку, тады. — Дзе ён? — Няма. — Дык знайсці яго. // Ужываецца ў якасці суадноснага слова ў складаназалежных сказах з даданымі часу, умовы, мэты, уступальнымі. Калі вяртаўся Лёня дамоў, дык на вуліцы, на зялёных прысядзібных участках.. займаўся дзень. Кулакоўскі. [Лютынскі:] Як толькі змеркнецца, дык ты праз акно ды ў жыта. А там — сцежкі табе вядомыя. Крапіва. — Калі любіш, дык любі, А не любіш адкажы! Танк. — Што б ні сказаў ты, браце мой, дык усё роўна мяне не здзівіш. Не тое бачылі. Зарэцкі. / У бяззлучнікавых умоўных сказах паміж аднолькавымі словамі. Працаваць, дык працаваць. Ну што ж, ісці, дык ісці.

3. Падкрэслівае наяўнасць выключных якасцей, асаблівасцей, уласцівых каму‑, чаму‑н. (звычайна пры паўтарэнні азначаемага слова). Вось будзе штука вам, дык штука! Колас. Вот зрабіў, дык зрабіў. Гартны.

4. Ужываецца пры проціпастаўленні або супастаўленні, каб вылучыць слова, якое проціпастаўляецца. — Машыне і той добры шафёр дае астыць трохі, а ты нават... — Дык то ж машына, а ты чалавек. Пальчэўскі. // Узмацняе слова або групу слоў, да якіх адносіцца. На Вайнера лічба не зрабіла ўражання, а вось перакладчык дык заікаўся, калі называў яе маёру на нямецкай мове. Шахавец. Нешта сёння ў Агаты Лямпа весела гарыць, А людзей дык поўна хата, — Так як дзверы зачыніць. Крапіва. Хто баіцца, Юрка Іванавіч, — гаворыць Шарэйка, — дык той заявы не пісаў. Брыль.

5. у значэнні выніковага злучніка. Ужываецца для сувязі сказаў з прычынна-выніковымі адносінамі. — У нас тут няма камуністаў, дык за ўсё павінны адказваць мы, камсамольская арганізацыя. Кулакоўскі. / Злучае сказы з умоўна-выніковымі адносінамі; дзеянне другой часткі такіх сказаў ажыццяўляецца пры ўмове, аб якой гаворыцца ў першай частцы. — Ты не панясеш, дык я занясу, — цвёрда сказала Ларыса. Кулакоўскі. [Насця:] Самому трэба сумленна рабіць, дык і станок лепшы будзе. Крапіва.

6. у значэнні супраціўнага злучніка. Ужываецца для сувязі процілеглых сказаў з узаемным выключэннем; па значэнню адпавядае злучнікам «але», «а». Была адна надзея, дык і тая сёння прапала. Пестрак. — Сцёпка, ведаю, не адмовіўся б, дык ён у лес ходзіць у заработкі. Крапіва. — Дай.. [каню] вады. — Даваў. Дык ён адно губы памачыў. Чорны. // Злучае сказы, змест адной часткі якіх не адпавядае таму, што павінна адбыцца з пункту погляду гаворачай асобы; па значэнню адпавядае злучнікам «аднак», «але». Пара б і вучыцца, Дык школы няма. Колас. Хацеў выспацца, дык не даюць. Чорны.

7. у значэнні далучальнага злучніка. Далучае сказы з нечаканымі або непрадбачанымі падзеямі. — Я прачнуўся — дык таты няма ў хаце. Чорны. // Далучае сказы, якія ўказваюць на вывад, заключэнне ў сувязі з выказанай раней думкай. Скрыпка — хлеб твой і апора, Дык шануй яе, мой сын! Колас. — Час зараз такі, што сакратара выбраць нельга, дык вось я цябе прызначаю сакратаром гэтай арганізацыі. Шамякін. // Разам з часціцай «яшчэ» далучае сказы з дадатковымі паведамленнямі. — Мілы ты мой друг! Мала таго, што твая галава міністэрская, дык ты яшчэ і чараўнік, — натхнёна прамовіў Лабановіч. Колас. // Далучае сказы з дадатковымі звесткамі, якія абмяжоўваюць папярэднія думкі. — Цяпер тут, значыцца, амбулаторыя? Дык нешта ж шыльды яшчэ не відаць. Брыль.

•••

А не дык гл. а ​2.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

бі́цца, б’юся, б’ешся, б’ецца; б’ёмся, б’яцеся; заг. біся; незак.

1. Біць адзін аднаго. Старэйшы сын Сухавеяў Ваця трымаў у страху ўсю ваколіцу, біўся на вечарынках, прыставаў да дзяўчат. С. Александровіч. Не раз біліся маладыя Драздзюкі і Дзятлюкі за Мэру. Бядуля. Неяк спатрэбілася дзеду насячы роўных жардзінак, каб на іх садзіліся пеўні і сядзелі сабе, а не біліся з-за месца. Даніленка. // Хвастаць чым‑н. гнуткім. Трапечуцца дрэвы, кусты ў дзікім тлуме, Размахваюць, б’юцца галінай. Колас.

2. Весці бой; змагацца; ваяваць. Сержант расказаў, што да вайны служыў у Брэсце, што пад Баранавічамі, калі дывізія білася ў акружэнні, яго раніла ў нагу. Мележ. Б’юцца князі між сабою за ўладу і багацці, пустошаць сваімі войскамі суседнія землі, паляць і руйнуюць гарады, пішчаць людзей. В. Вольскі.

3. Ударацца, стукацца аб што‑н. або ў што‑н. [Мікалай] з усіх бакоў натыкаўся на дрэвы, біўся аб іх галавою, адпаўзаў. Шамякін. // Парывіста, моцна ўдарацца аб што‑н. (пра хвалі, дождж, вецер і пад.). А хвалі Анегі шумелі і біліся ў гневе аб скалы. Машара. Позні дождж Бесперапынна ў шыбы б’ецца. Танк. Вецер скуголіў, свістаў, біўся ў сцяну, у вокны. Шамякін. Б’ецца завея аб шыбы марозныя. Купала. // Рэзка, моцна дзейнічаць на пачуцці; імкнуцца пранікнуць куды‑н. (пра святло, гукі і пад.). Гукі біліся аб густую сцяну бору і, не прабіваючы яе, адляталі назад працяглым рэхам. Шамякін. / Пра пачуцці. У сэрца б’юцца ўспаміны хваляю — Ды не ўзбегчы ёй на стромы бераг... Барадулін.

4. Калаціцца, кідацца. [Марыся] білася ў знямозе, драла на сабе вопратку. Баранавых. Бабка ўсхапілася, убачыўшы, як натужліва б’ецца бусел на твані, часта-часта захрысціла худыя грудзі. Дуброўскі. // Трапятацца, дрыжаць. Пад казырком ссунутай на патыліцу шапкі Злобіча білася на ветры пасма чорных валасоў. М. Ткачоў. // перан. Мітусіцца (пра думкі, пачуцці і пад.). «Людзі павінны ведаць, што гаворыць Масква!» — білася ў галаве [Ганны] думка. Ус. // Імкнучыся вырвацца, трапятацца дзе‑н., ударацца аб што‑н. [Віктар] нешта трымаў, а гэтае нешта білася і вырывалася. Маўр. Трапеча, б’ецца шэры камячок у пастцы кіпцюроў. Пысін. Зялёны жук уляцеў у акно, нудна гудзеў і біўся ў шыбу. Хомчанка.

5. без дап. Быць у пастаянным рытмічным руху; пульсаваць (пра сэрца, кроў). Гукамер прыклаў [доктар] да вуха, Да грудзей прылёг, паслухаў, Праяснілася чало: Сэрца біцца пачало... Крапіва.

6. перан.; над чым, з кім-чым і без дап. Прыкладаць намаганні, каб дасягнуць чаго‑н.; дамагацца з усіх сіл ажыццяўлення чаго‑н. Колькі ні біўся, колькі ні намагаўся новы шэф, яму ніяк не ўдавалася наладзіць як след паравозную службу. Лынькоў. // Разм. Жыць у цяжкіх умовах, празмерна працуючы. Але як ні б’ецца.. [Сымон] на бацькавай палосцы — усё без хлеба, усё ў нястачы жыць даводзіцца. Якімовіч.

7. Выцякаць імклівым струменем. Мішурын трымаўся за правую руку вышэй локця, стараючыся заціснуць кроў, што білася з раны. Чорны. // Выбівацца (пра бурныя праявы энергіі, пачуццяў і пад.). У іх [вершах] б’ецца гарачае пачуццё да роднай зямлі, да яе нязломнай сілы, да пакут і радасцей. Грахоўскі.

8. Прабівацца праз што‑н. Праз лісце білася наверх парыжэлая трава. Чорны.

9. Раздзяляцца, дзяліцца. Рубанаўка б’ецца на пасёлкі. Галавач.

10. Разбівацца (пра шкло, пасуду).

11. Зал. да біць (у 2, 10 знач.).

•••

Біцца аб заклад — тое, што і ісці ў заклад (гл. ісці).

Біцца галавой аб сцяну — рабіць марныя намаганні дамагчыся чаго‑н.

Біцца за пусты мех — настойліва даводзіць відавочнае, вядомае, за што няма патрэбы спрачацца.

Біцца як рыба аб лёд — гараваць, бедаваць, дарэмна дабіваючыся лепшага; жыць у бядзе.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)