МЕТАЛАРЭ́ЗНЫ ІНСТРУМЕ́НТ,

інструмент для апрацоўкі метал. загатовак рэзаннем з мэтай надання ім патрэбных форм, памераў і якасці. Мае рэжучую частку, калібравальную (пры неабходнасці надання апрацаванай паверхні высокай дакладнасці) і далучальную частку (у выглядзе стрыжня, хваставіка і інш.). Бывае лязовы і абразіўны, станочны і ручны.

Лязовы М.і. павінен мець характэрную геаметрыю рэжучага кліна і дастатковую трываласць. Рэзальнымі элементамі абразіўнага інструменту з’яўляюцца часцінкі (зярняты) абразіўных матэрыялаў. Станочны М.і.: разцы такарныя, стругальныя і даўбёжныя; свердлы, зенкеры, разгорткі, фрэзы агульнага прызначэння і фасонныя; працяжкі і прашыўкі; разьбанаразны інструмент, зубарззны інструмент, абразіўны. Ручны М.і.: нажоўкі, напільнікі, шаберы, зубілы і інш. Канструкцыйна М.і. бывае хваставы (свердлы, працяжкі) і насадны, суцэльны (зроблены цалкам з рэжучага матэрыялу), састаўны (рэжучыя элементы злучаны з корпусам зваркай, паяннем, склейваннем) і зборны (рэжучыя элементы мацуюцца да корпуса механічна; найб. эканамічны ў серыйнай і масавай вытв-сці), з нерухомым рэжучым кантам і вярчальныя (ратацыйныя). Паводле матэрыялу рэжучай часткі М.і. бывае стальны (з інстр. вугляродзістай, нізкалегіраванай і хуткарэзальнай сталей), цвердасплаўны, металакерамічны, аснашчаны дысперсійна-цвярдзеючымі сплавамі і звышцвёрдымі матэрыяламі (прыроднымі і штучнымі алмазамі, кампазітамі на аснове кубічнага нітрыду бору і інш.).

На Беларусі М.і. вырабляюць Мінскі, Барысаўскі, Аршанскі інструментальныя, Гомельскі і Мінскі з-ды спец. інструменту і тэхнал. аснасткі і інш. Спец. рэжучы інструмент для ўласных патрэб робяць буйныя маш.-буд. з-ды ва ўласных інстр. цэхах.

Літ.:

Металлорежущие инструменты. М., 1989;

Родин П.Р. Металлорежущие инструменты. 3 изд. Киев, 1986;

Шагун В.И. Режущий инструмент: Основы теории проектирования. Мн., 1998.

В.І.Шагун.

т. 10, с. 305

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ДАЛІ́НЫ, рачныя даліны,

адмоўныя, лінейна выцягнутыя формы рэльефу з агульным нахілам ад вярхоўяў да нізоўяў, утвораныя ў выніку размыўнай (эразійнай) дзейнасці цякучай вады; многія маюць тэктанічнае паходжанне. Папярочны профіль рачных Д. у залежнасці ад стадыі развіцця геал. будовы мясцовасці і інш. фактараў можа мець V-, U-, скрыне-, карытападобную і інш. формы; пачатковая форма Д. — яры і лагчыны. Д. звычайна ўключаюць рэчышча, пойму, тэрасы, схілы, каля вусця часам фарміруюцца дэльты або конусы вынасу.

Асн. працэсы ў развіцці Д. — глыбінная і бакавая эрозія, акумуляцыя адкладаў. Профіль Д. амаль заўсёды асіметрычны, што абумоўлена геал. будовай, нахілам паверхні, Карыяліса сіламі, дзеяннем грунтавых вод і інш. У плане Д. маюць клінападобную, меандрычную, пацеркападобную, прамалінейную, каленчатую форму. У вярхоўі Д. звычайна замыкаюцца схіламі, утвараючы вадазборную варонку, ледавіковы цырк (у гарах) або застаюцца адкрытымі і пераходзяць у вярхоўе суседніх Д. У адносінах да распасцірання структур і горных хрыбтоў вылучаюць падоўжныя (сінклінальныя, антыклінальныя, монаклінальныя, скідавыя Д. і Д.-грабены), папярочныя і дыяганальныя. Калі Д. праразае горны хрыбет ці ўзвышша, на ўсю шырыню ўтвараецца скразная даліна, або Д. прарыву. Паводле марфалогіі адрозніваюць горныя Д. (глыбокія і нешырокія са стромкімі схіламі) і раўнінныя Д. (звычайна шырокія, з нязначнымі нахіламі, глыбінёй і стромкасцю схілаў). Памеры залежаць ад мінулай ці сучаснай дзейнасці цякучай вады. Найб. значныя Д. пашыраны ў раёнах з вял. колькасцю ападкаў.

На Беларусі Д. займаюць каля 10% тэр. Выкарыстоўваюцца пад сенажаці і с.-г. культуры, да іх прымеркаваны шматлікія меліярац. сістэмы.

Л.У.Мар’іна.

т. 6, с. 20

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

führen

1. vt

1) ве́сці, вадзі́ць;

j-n an [bei] der Hand ~ ве́сці каго́-н. за руку́

2) (з указаннем напрамку руху) выво́дзіць, прыво́дзіць, уво́дзіць;

j-n auf die Spur ~ наво́дзіць каго́-н. на след

3) ве́сці; кірава́ць;

die Trúppen ~ кама́ндаваць во́йскамі;

das Rúder ~ стая́ць ля руля́, кірава́ць (тс. перан.);

ein Geschäft ~ мець [трыма́ць] кра́му;

den Háushalt ~ ве́сці дама́шнюю гаспада́рку;

den Vórsitz ~ быць старшынёй, ве́сці сход

4) вадзі́ць, ру́хаць па чым-н.;

den Bógen ~ вадзі́ць смычко́м

5) вазі́ць, пераво́зіць

6) мець [насі́ць] пры сабе́;

den Pass bei sich (D) ~ мець пры сабе́ па́шпарт;

éinen Títel ~ мець ты́тул

7) трыма́ць, мець у про́дажы (які-н. тавар)

8):

den Beféhl ~ распараджа́цца;

éinen Prozéss ~ ве́сці судо́вую спра́ву;

j-n in Versúchung ~ уве́сці каго́-н. у спаку́су;

◊

etw. im Schílde ~ заду́мваць, паду́мваць што-н.;

hínters Licht ~ уво́дзіць у зман

2. vi

1) прыво́дзіць, ве́сці;

wohín soll das ~? да чаго́ гэ́та прывядзе́?

2) спарт. ве́сці, лідзі́раваць;

die Mánnschaft führt mit zwei Púnkten кама́нда лідзі́руе з двума́ ачка́мі

3. ~, sich трыма́ць [паво́дзіць] сябе́

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

го́лас м. Stímme f -, -n;

высо́кі го́лас hóhe Stímme;

ні́зкі го́лас tíefe Stímme;

чы́сты го́лас kláre Stímme;

хрыпа́ты го́лас héisere Stímme;

павы́сіць го́лас die Stímme erhében*;

пра́ва го́ласу Stímmrecht n -(e)s;

мець пра́ва го́ласу stímmberechtigt sein;

◊

у адзі́н го́лас wie aus einem Múnde, éinmütig;

на ўвесь го́лас aus vóllem Hálse

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

чын​II м. кніжн. (пасада) Díenstgrad m -(e)s, -e, Rang m -(e)s, Ränge; Würde f -, -n (званне; царк. сан);

ні́жні чын вайск. гіст. Geméine m -n, -n;

мець высо́кі чын éinen hóhen Rang bekléiden;

пазбаўля́ць чыно́ў áller Würden entkléiden;

чалаве́к у чына́х ein Mann in Amt und Würden

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

працава́ць

1. árbeiten vi; in éinem Árbeitsverhältnis stehen* (мець работу);

працава́ць па спецыя́льнасці im Berúf stehen*;

працава́ць над сабо́й an sich árbeiten;

працава́ць на тра́ктары éinen Tráktor fáhren*;

2. (быць адчыненым) geöffnet sein;

3. (пра машыну і г. д.) funktioníeren vi; géhen* vi (s), láufen* vi (s); intákt sein (быць непашкоджаным)

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

dotykać

dotyka|ć

незак.

1. kogo/czego датыкацца, дакранацца да каго/чаго, кранаць што;

2. czego прымыкаць; сутыкацца; мець агульную мяжу;

ulica dotykać parku — вуліца прымыкае да парка

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

zawołanie

н. прызыў; заклік; кліч; zawołanie na pomoc — заклік на дапамогу;

mieć na zawołanie — заўсёды мець пад рукой;

być na zawołanie — быць напагатове;

na zawołanie разм. толькі клікні!

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

connection

[kəˈnekʃən]

Brit. connexion

n.

1) су́вязь f.; прынале́жнасьць f.

to have connection with — мець су́вязь з чым

connection with the church — прынале́жнасьць да царквы́

2) дачыне́ньне n.

3)

а) свая́к -а́ m., свая́чка f.

б) свая́цтва n.

4) спалучэ́ньне цягніко́м

•

- connections

- in connection with

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

import

1. [ɪmˈpɔrt]

v.t.

1) уво́зіць, прыво́зіць (тава́ры), імпартава́ць

2) азнача́ць, зна́чыць

Her words imported a change of attitude — Яе́ сло́вы азнача́лі зьме́ну ста́ўленьня

3) быць ва́жным, мець значэ́ньне

2. [ˈɪmpɔrt]

n.

1) уво́з, і́мпарт -у m.

2) значэ́ньне n., сэнс -у m.

3) ва́жнасьць f.

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)