Gewó hnheit f ы́ чка, звы́ чка; звы́ чай;
aus ~ ы́ чцы;
zur ~ wé rden стаць прывы́ чкай [звы́ чкай];
von sé iner ~ á bgehen* о́ віцца ад сваёй прывы́ чкі
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
вы́ правіцца 1 ‑праўлюся, ‑правішся, ‑правіцца; зак.
1. Стаць прамым; выраўняцца, выпраміцца.
2. Пазбавіўшыся недахопаў, стаць лепшым. Гэты Колінька.. невядома, што з яго будзе. Але ж ён сын, нічога не зробіш. Можа яшчэ як-небудзь выправіцца. Пестрак .
вы́ правіцца 2 ‑праўлюся, ‑правішся, ‑правіцца; зак.
Пайсці, накіравацца куды‑н.; адправіцца. Жанчыны хуценька апрануліся, схапілі сёе-тое з адзежы, трохі яды і цянькамі выправіліся ў лес. Сабаленка . Выпіўшы пару бутэлек піва, якое Мікола паставіў, выправіўся ён [Васіль] разнесці заказчыкам пасудзіну. Ядвігін Ш.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
асіраце́ ць , ‑ею, ‑ееш, ‑ее; зак.
Стаць сіратою. Да.. [хлапчука] падышла адна з жанчын і, пагладзіўшы па галаве, сказала: — Асірацеў ты, хлопча, сіратою праз што зрабіўся, .. божачка мой. Галавач . // перан. Адчуць сябе адзінокім, страціўшы блізкага, любага чалавека. Сям’я арлоў асірацела — Арла магутнага не стала. Колас . // перан. Апусцець, стаць бязлюдным, пустэльным. Палёгкі апусцелі, асірацелі птушыныя гнёзды, ды густыя, чорныя хмары суцэльнай заслонай навіслі над зямлёю. Кавалёў . [Марына:] — Адны, сыночак, мы, адны! Забралі татку ў нас паны, Асірацела наша хата. Колас .
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
аказа́ цца ¹, акажу́ ся, ака́ жашся, ака́ жацца; акажы́ ся; зак.
1. Стаць , з’явіцца ў сапраўднасці кім-, чым-, якім-н.
Мікола аказаўся добрым настаўнікам.
Аказалася, што хлопцы ведалі адзін аднаго.
2. Апынуцца дзе-н. , у якім-н. месцы, трапіць куды-н.
Дырэктар аказаўся на сходзе.
3. Знайсціся, быць у наяўнасці.
Добра, што з сабою аказаліся грошы.
|| незак. ака́ звацца , -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
аці́ хнуць , -ну, -неш, -не; аціх, -хла; -ні; зак.
1. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ). Стаць цішэйшым (пра гукі, шум і пад. ).
Падвечар вуліца аціхла.
2. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ), перан.
Завея к ночы аціхла.
3. Супакоіцца, прыціхнуць.
Гаспадар аціх.
|| незак. аціха́ ць , -а́ ю, -а́ еш, -а́ е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
вы́ сіліцца , -люся, -лішся, -ліцца; зак.
1. Дайсці да страты сіл; знясіліцца.
В. на цяжкай рабоце.
2. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Стаць неўрадлівым, спустошыцца (пра глебу; разм. ).
Зямля высілілася.
3. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Страціць моц (пра віно, хрэн і пад. ; разм. ).
|| незак. высі́ львацца , -аюся, -аешся, -аецца.
|| наз. высі́ льванне , -я, н. і высіле́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
абві́ снуць , -ну, -неш, -не; абвіс, -сла; -ні́ ; зак.
1. Апусціцца ўніз.
Галіны дрэва абвіслі.
2. Павіснуць ад знямогі.
Рукі ў хворага абвіслі.
3. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ). Адцягнуцца, апусціцца.
Скура на твары абвісла.
4. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ). Выцягнуцца, стаць даўжэйшым (пра вопратку).
Падкладка паліто абвісла.
|| незак. абвіса́ ць , -а́ ю, -а́ еш, -а́ е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
аддалі́ ць , -далю́ , -далі́ ш, -далі́ ць; -далі́ м, -даліце́ , -даля́ ць; -да́ лены; зак. , каго-што.
1. Зрабіць больш далёкім (у прасторы, часе і пад. ).
А. прадмет ад фотаапарата.
А. сустрэчу.
2. Выклікаць адчужанасць, стаць прычынай адчужанасці.
Гэтае здарэнне канчаткова аддаліла іх.
|| незак. аддаля́ ць , -я́ ю, -я́ еш, -я́ е.
|| звар. аддалі́ цца , -лю́ ся, -лі́ шся, -лі́ цца; -лі́ мся, -ліце́ ся, -ля́ цца; незак. аддаля́ цца , -я́ юся, -я́ ешся, -я́ ецца.
|| наз. аддале́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
сце́ рціся , 1 і 2 ас. не ўжыв. , сатрэ́ цца; сцёрся, сце́ рлася; зак.
1. Знікнуць ад выцірання, трэння або ўздзеяння якіх-н. знешніх прычын.
Надпіс на пліце сцёрся.
Лямка ад сумкі сцерлася.
2. перан.
Многія даты сцерліся ў памяці.
3. Ад доўгага ўжывання, трэння стаць тонкім, зменшыцца ў аб’ёме, атрымаць пашкоджанне.
Брусок сцёрся.
Манета сцерлася.
|| незак. сціра́ цца , -а́ ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
увалі́ цца ¹, увалю́ ся, ува́ лішся, ува́ ліцца; зак.
1. у што . Упасці ўнутр чаго-н.
У. ў сажалку.
2. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Стаць упалым.
Шчокі ўваліліся.
3. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Абрушыцца ўнутр чаго-н. (разм. ).
Увалілася страха гумна.
4. Увайсці з шумам, цяжка (разм. ).
У хату ўваліўся цэлы натоўп.
|| незак. ува́ львацца , -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)