Verbum

анлайнавы слоўнік

ПАЛА́ДЗІН (Аляксандр Уладзіміравіч) (10.9.1885, Масква — 6.12.1972),

украінскі і расійскі вучоны-біяхімік, заснавальнік укр. навук. школы біяхімікаў. Акад. АН Украіны (1929), АН СССР (1942), АМН СССР (1944), ганаровы акад. АН Беларусі (1947) і інш. замежных акадэмій. Герой Сац. Працы (1955). Сын У.І.Паладзіна. Скончыў Пецярб. ун-т (1908). У 1916—54 праф. ВНУ у Кіеве і Харкаве. Адначасова з 1925 у Ін-це біяхіміі АН Украіны (дырэктар). З 1939 віцэ-прэзідэнт, у 1946—62 прэзідэнт АН Украіны. Навук. працы па біяхіміі вітамінаў, мышачнай і нерв. сістэм. Сінтэзаваў аналаг вітаміну К — вікасол, заклаў асновы функцыян. біяхіміі галаўнога мозга. Ленінская прэмія 1929.

т. 11, с. 533

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

accession

[əkˈseʃən]

1) уступле́ньне n. (на трон), прыхо́д -у m. (да ўла́ды); атрыма́ньне n. (стано́вішча, пра́цы)

2) прыро́ст -у; дада́так -ку, набы́так -ку m.

new library accessions — но́выя набы́ткі бібліятэ́кі

3) до́ступ -у m.

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)

opening

[ˈoʊpənɪŋ]

1) адту́ліна, дзі́рка f.; про́рва, зе́ўра f. (я́мы)

2) пе́ршая ча́стка; пача́так -ку m., усту́п -у m.

3) афіцы́йнае адкрыцьцё (канфэрэ́нцыі)

4) вака́нсія f. (на пра́цы)

5) зру́чная, кары́сная наго́да або́ магчы́масьць

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)

odciążenie

н. аблягчэнне, палягчэнне; разгрузка;

odciążenie ruchu kołowego w godzinach wieczornych — змяншэнне руху транспарту ў вячэрнія гадзіны;

odciążenie od zajęć — вызваленне ад працы

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

otwarcie

адкрыта; шчыра; наўпрост

II otwarci|e

н. адкрыццё;

godziny ~a — гадзіны працы (устаноў);

~e konta — адкрыццё рахунку;

~e kredytu — адкрыццё крэдыту

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

імпэ́т, -ту м.

1. поры́в;

стры́мліваць і. ве́тру — сде́рживать поры́в ве́тра;

2. поры́вистость ж., стреми́тельность ж.;

3. перен. поры́в; пыл, пы́лкость ж.;

і. да пра́цы — поры́в к труду́;

любо́ўны і. — любо́вный пыл;

4. обл., см. і́мпат;

уду́шлівы імпэ́т ацэто́ну — уду́шливый за́пах ацето́на

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

substitute

[ˈsʌbstɪtu:t]

1) заме́на, падме́на f.

2) наме́сьнік, засту́пнік -а m., засту́пніца f.

3) дублёр -а m. (пра акто́ра), падме́на f. (у спо́рце)

v.t.

1) падмяня́ць

2) замяня́ць

3) заступа́ць, замяня́ць (на пра́цы)

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)

акліматыза́цыя

[ням. Akklimatisation, ад лац. ad = да + гр. klima, -atos = нахіл (сонечных прамянёў)]

1) прыстасаванне арганізмаў (раслін, жывёл, чалавека) да жыцця ў новых геаграфічных, пераважна кліматычных, умовах;

2) перан. прыстасаванне чалавека да жыцця, працы ў новым асяроддзі.

Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)

Бабіна лета. Рус. бабье лето, укр. бабине літо, бабське літо, польск. babie lato, чэш. babí léto, ням. Altweibersommeri г. д. Назва шырока вядома ў еўрапейскіх мовах. Здаецца, што яна асноўваецца на ўяўленні аб познім каханні старых жанчын, удоў. Гл. Леман, Altweib.; Пауль, Wörterb., 19; Клюге, 18 (там і шмат ням. дыял. форм, якія раскрываюць этымалогію); Махэк₂, 40; Галынська–Баранова, Ukr. nazwy, 61 (Качэрган, Мовознавство, 1971, 2, 87, як і Я. Галавацкі, непераканаўча лічыць, што назва адносіцца да дамашняй працы жанчын пасля жніва). З неіндаеўрапейскіх моў можна прывесці тур. gelin havasí ’цёплае, яснае надвор’е’ (дзе gelin ’нявеста, маладая’, ’нявестка’).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Апо́ўзіна ’прыстасаванне з вітых галінак ці жэрдак для ўтрымання сена ці саломы на стагу, возе, страсе’ (Чабярук, Працы, IM, 7, 136, 138; Янк. I; Мат. Гродз.), апоўзліна (Янк. Мат.), апоўзнік, апоўзняк (Шушк.), пэўна сюды ж опоўзнік ’маладыя дрэўцы’ (< ’галінкі, якія выкарыстоўваюцца як апоўзіны’) (Арх. ГУ). Малчанава (Мат. культ., 44) піша: «каб такую страху не раскідаў вецер, …накладвалі 12–15 пар «апоўзняў» — зрубленых пад корань тонкіх доўгіх бярозак, звязаных верхавінамі папарна». Укр. жытом. оповзина ’апоўзіна’. Хаця цяпер для папярэджання апаўзання ужываюцца «тычкі», а не апоўзіны, назва апоўзіна, напэўна, адлюстроўвае недыферэнцыраванне гэтай прылады для папярэджання апаўзання саломы ці сена ўніз.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)