МЭ́ТА,
актыўны, дзейнасны бок чалавечай свядомасці, прадугадванне ў ёй вынікаў, на дасягненне якіх накіраваны дзеянні. Як ідэальны ўнутрана-пабуджальны матыў М. накіроўвае і рэгулюе свядомую дзейнасць чалавека, надае ёй паслядоўнасць, сістэмнасць. М. можа стаць дзейнаснай, калі яна знаходзіцца ў адпаведнасці з аб’ектыўнымі законамі, рэальнымі магчымасцямі асяроддзя, самога суб’екта і сродкамі, неабходнымі для яе рэалізацыі. М., сродкі і вынікі яе рэалізацыі ўзаемазвязаны, іх адносіны з’яўляюцца асаблівай формай прычынных адносін, характэрных для сферы асэнсаванай мэтанакіраванай дзейнасці (гл. Мэтазгоднасць). Адрозніваюць канкрэтную, абстрактную і фармальную М., а таксама прыватную, блізкую, непасрэдную, канчатковую (напр., Арыстоцель тлумачыў М. як канчатковую прычыну быцця). Тлумачэнне з’яў прыроды з дапамогай М. і мэтазгоднасці наз. тэлеалогіяй.
А.І.Галаўнёў.
т. 11, с. 59
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
апаліты́зм
(ад а- + гр. politismos = удзел у дзяржаўных або грамадскіх справах)
абыякавыя адносіны да палітыкі, ухіленне ад удзелу ў грамадска-палітычным жыцці.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ары́дны
(лац. aridus = сухі)
які мае адносіны да раёнаў зямнога шара, што характарызуюцца арыднасцю (звычайна пустыні і паўпустыні, а таксама некаторыя стэпы).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
вяста́лка
(лац. Vestalis = які мае адносіны да багіні Весты)
жрыца багіні Весты ў Стараж. Рыме, якая падтрымлівала вечны агонь у яе храме.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
драматы́чны
(гр. dramatikos)
1) які мае адносіны да драмы як да літаратурнага твора;
2) поўны драматызму, напружанасці (напр. д. выпадак, д. момант).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
дэ́йксіс
(гр. deiksis = указанне)
спасылка на асоб, прадметы або падзеі, якія маюць тыя ці іншыя адносіны да гаворчай асобы або моманту размовы.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
кані́чны
(гр. konikos)
1) які мае адносіны да конуса (напр. к-ая паверхня);
2) які мае форму конуса (напр. к-ая колба).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
лаго́метр
(ад гр. logos = слова, адносіны + -метр)
механізм для вымярэння адносін велічынь двух электрычных токаў; выкарыстоўваецца ў омметрах, мегомметрах, фазометрах і інш.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
мато́рны
(ад лац. motor = які рухае)
1) які мае адносіны да матора;
2) фізіял. рухальны (напр. м-ыя нервовыя цэнтры); параўн. сенсорны.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
піракласты́чны
(ад піра- + гр. klao = ламлю, разбіваю)
які мае адносіны да вулканічных горных парод абломкавай структуры, складзеных з раздробленых прадуктаў вулканічных вывяржэнняў.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)