МАКСУ́ТАВА ТЭЛЕСКО́П,

люстрана-лінзавы тэлескоп, пабудаваны па схемах меніскавых сістэм. Вынайдзены ў 1941 Дз.​Дз.Максутавым.

У М.т. звычайна выпраўлены аберацыі: сферычная, храматычная і кома (гл. Аберацыі аптычных сістэм). Увядзенне ў люстраныя тэлескопы меніска (роўна таўшчыннай выпукла-ўвагнутай лінзы) з простымі ў вырабе сферычнымі паверхнямі дало магчымасць павялічыць іх адносную адтуліну да 1:3 і поле зроку да 5°, спрасціць канструкцыю паўторных люстэркаў для тэлескопаў схем Касегрэна і Грэгары, герметызаваць трубу і засцерагчы паверхню гал. люстэрка, а таксама выкарыстаць схему М.т. ў фатаграфічных аб’ектывах. Найбольшыя ў свеце М.т. з меніскамі дыям. па 700 мм (люстэркі дыям. каля 1000 мм) пабудаваны ў СССР і ўстаноўлены ў Абастуманскай астрафіз. абсерваторыі (Грузія) і Паўд. астр. абсерваторыі ЗША (Чылі) Розныя варыянты М.т. пашыраны сярод аматараў астраноміі.

Я.​У.​Чайкоўскі.

т. 9, с. 547

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Вараскацца ’пэцкацца’ (Мядзв.). Фасмер (1, 273) услед за Ільінскім (ИОРЯС, 16, 4, 19 і наст.) параўноўвае з рус. дыял. варызгать ’пэцкаць’. Рудніцкі (1, 313) лічыць укр. вараскати ’пераварочваць’ кантамінацыяй укр. вертати і ўкр. тараскати. Варыянты гэтага дзеяслова гл. у артыкуле варакуза.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Пі́рса, пыреи ’апілкі’ (Мат. Гом.; брагін., Шатал.). З тырса ’тс’, параўн. таксама тырса, тырша ’тс’ (Сл. ПЗБ). Балтызм. Параўн. літ. tirščiai ’гушча (у страве, каве)’. Незвычайнае фанетычнае афармленне крыніцы выклікала ў бел. гаворках фанетычныя варыянты: тырса/ кірссі/пірса (ЛА, 1).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

гра́давы

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. гра́давы гра́давая гра́давае гра́давыя
Р. гра́давага гра́давай
гра́давае		 гра́давага гра́давых
Д. гра́даваму гра́давай гра́даваму гра́давым
В. гра́давы (неадуш.) гра́давую гра́давае гра́давыя (неадуш.)
Т. гра́давым гра́давай
гра́даваю		 гра́давым гра́давымі
М. гра́давым гра́давай гра́давым гра́давых

Іншыя варыянты: градавы́.

Крыніцы: sbm2012, tsblm1996.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

грудабрушны́

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. грудабрушны́ грудабрушна́я грудабрушно́е грудабрушны́я
Р. грудабрушно́га грудабрушно́й
грудабрушно́е		 грудабрушно́га грудабрушны́х
Д. грудабрушно́му грудабрушно́й грудабрушно́му грудабрушны́м
В. грудабрушны́ (неадуш.) грудабрушну́ю грудабрушно́е грудабрушны́я (неадуш.)
Т. грудабрушны́м грудабрушно́й
грудабрушно́ю		 грудабрушны́м грудабрушны́мі
М. грудабрушны́м грудабрушно́й грудабрушны́м грудабрушны́х

Іншыя варыянты: грудабру́шны.

Крыніцы: sbm2012, tsblm1996.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

гу́бчаты

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. гу́бчаты гу́бчатая гу́бчатае гу́бчатыя
Р. гу́бчатага гу́бчатай
гу́бчатае		 гу́бчатага гу́бчатых
Д. гу́бчатаму гу́бчатай гу́бчатаму гу́бчатым
В. гу́бчатага
гу́бчаты (неадуш.)		 гу́бчатую гу́бчатае гу́бчатыя (неадуш.)
Т. гу́бчатым гу́бчатай
гу́бчатаю		 гу́бчатым гу́бчатымі
М. гу́бчатым гу́бчатай гу́бчатым гу́бчатых

Іншыя варыянты: губча́ты.

Крыніцы: krapivabr2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

дыўрэты́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. дыўрэты́чны дыўрэты́чная дыўрэты́чнае дыўрэты́чныя
Р. дыўрэты́чнага дыўрэты́чнай
дыўрэты́чнае		 дыўрэты́чнага дыўрэты́чных
Д. дыўрэты́чнаму дыўрэты́чнай дыўрэты́чнаму дыўрэты́чным
В. дыўрэты́чны (неадуш.) дыўрэты́чную дыўрэты́чнае дыўрэты́чныя (неадуш.)
Т. дыўрэты́чным дыўрэты́чнай
дыўрэты́чнаю		 дыўрэты́чным дыўрэты́чнымі
М. дыўрэты́чным дыўрэты́чнай дыўрэты́чным дыўрэты́чных

Іншыя варыянты: дыурэты́чны.

Крыніцы: prym2009, sbm2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

дэпазі́тарны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. дэпазі́тарны дэпазі́тарная дэпазі́тарнае дэпазі́тарныя
Р. дэпазі́тарнага дэпазі́тарнай
дэпазі́тарнае		 дэпазі́тарнага дэпазі́тарных
Д. дэпазі́тарнаму дэпазі́тарнай дэпазі́тарнаму дэпазі́тарным
В. дэпазі́тарнага
дэпазі́тарны (неадуш.)		 дэпазі́тарную дэпазі́тарнае дэпазі́тарныя (неадуш.)
Т. дэпазі́тарным дэпазі́тарнай
дэпазі́тарнаю		 дэпазі́тарным дэпазі́тарнымі
М. дэпазі́тарным дэпазі́тарнай дэпазі́тарным дэпазі́тарных

Іншыя варыянты: дэпазіта́рны.

Крыніцы: prym2009.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ё́таваны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. ё́таваны ё́таваная ё́таванае ё́таваныя
Р. ё́таванага ё́таванай
ё́таванае		 ё́таванага ё́таваных
Д. ё́таванаму ё́таванай ё́таванаму ё́таваным
В. ё́таваны (неадуш.) ё́таваную ё́таванае ё́таваныя (неадуш.)
Т. ё́таваным ё́таванай
ё́таванаю		 ё́таваным ё́таванымі
М. ё́таваным ё́таванай ё́таваным ё́таваных

Іншыя варыянты: ётава́ны.

Крыніцы: prym2009, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

з’іне́лы

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. з’іне́лы з’іне́лая з’іне́лае з’іне́лыя
Р. з’іне́лага з’іне́лай
з’іне́лае		 з’іне́лага з’іне́лых
Д. з’іне́ламу з’іне́лай з’іне́ламу з’іне́лым
В. з’іне́лы (неадуш.) з’іне́лую з’іне́лае з’іне́лыя (неадуш.)
Т. з’іне́лым з’іне́лай
з’іне́лаю		 з’іне́лым з’іне́лымі
М. з’іне́лым з’іне́лай з’іне́лым з’іне́лых

Іншыя варыянты: з’і́нелы.

Крыніцы: prym2009, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)