Рапе́й, рапе́нь ’лопух’, ’лісце лопуху, Lappa tomentosa’ (Сцяшк.; шчуч., воран., Сл. ПЗБ), рапе́й, рапе́йнік ’шышка лопуху і расліна’ (Скарбы), рапе́шнік (Мат. Гом.), рапяшні́к (Ян.), рапо́ўнік (Сл. ПЗБ), параўн. укр.дыял.репі́й ’тс’, ст.-укр.рѣпѣи ’асот’, рус.репе́й ’лопух’, ст.-рус.рѣпьи ’рапей, калючка’, ст.-чэш.řépí ’плод лопуху’, славен.repje зборн. ’лопух’, балг.ре́пей ’назва розных раслін, калючыя плады якіх чапляюцца за воўну і адзенне’. Прасл.*rěpьjь, вытворнае ад *rěpъ ’тс’, параўн. польск.rzep ’расліна Arctium lappa’, харв.rijep ’расліны Arctium lappa, Petasites officinalis і інш.’, што выводзяць з прасл.*rěpiti ’схапіць, учапіцца’, захаванага ў польск.дыял.rzepić się ’зліпацца’, славац.дыял.repiť sa ’схопліваць, прычапляцца’, што суадносяцца з літ.ap‑rė́pti ’схапіць’ (Брукнер, 475; Шустар-Шэўц, 2, 1215; БЕР, 6, 226; Бязлай, 3, 172). У беларускай мове названая форма захавалася пераважна ў прыставачных утварэннях, параўн. зрэ́піцца ’счапіцца, схапіцца’ (Скарбы), урэ́піцца ’учапіцца’ (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
claw
[klɔ]1.
n.
1) капцю́р, кіпцю́р -а́m.
2) ла́па зь кіпцюро́м, клю́шня f.
2.
v.t.
1) дра́паць; драць, дзе́рці, разьдзіра́ць
2) схапі́цьабо́ цягну́ць ла́памі
3) скрэ́бці
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
Прысціга́ць, прысці́гнуць ’знаходзіць; адшукваць’; ’сачыць за кім-небудзь’; ’даходзіць’; ’раптоўна апанаваць; спасцігнуць’ (Нас., ТСБМ), ’захапіць, паставіць у безвыходнае становішча’ (ТС), прысцігну́ць ’дагнаць; схапіць’ (Нас.), ’прыбыць’ (арш., Шн. 2), ст.-бел.пристигнути ’прыбыць’: а каженики царевы пристигли (Альтбаўэр). Гл. спасціга́ць, сцігаць; на фоне адносна слаба засведчаных у беларускай мове вытворных ад прасл.*stig‑ звяртае ўвагу беларуска-паўднёваславянская паралель прысці́гнуць — балг.присти́гна ’прыйсці, прыбыць’, макед.пристигне ’прыехаць, прыбыць’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
złapać się
зак.
1. схапіцца;
złapać się za głowę — схапіцца за галаву;
2. здагадацца;
3.схапіць адно аднаго
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
áufgreifen*
1.vt
1) падхо́пліваць, падхва́тваць;
éinen Vórschlag ~ падхапі́ць прапано́ву
2) схапі́ць (злодзея)
2.vi напа́сці на след
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
grapple
[ˈgræpəl]1.
v.t.
схапі́ць і мо́цна трыма́ць; мо́цна ўхапі́цца, учапі́цца
2.
v.i.
1) змага́цца; счапля́цца, схапля́цца (пры ду́жаньні)
2) шука́ць пры дапамо́зе ко́шкі пад вадо́ю
3.
n.
суты́чка, барацьба́f.
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
ánpackenvt
1) хапа́ць, схапі́ць
2) бра́цца (за што-н.);
den Gégner hart ~ энергі́чна атакава́ць праці́ўніка; распачына́ць (што-н.)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
collar
[ˈkɑ:lər]1.
n.
1) каўне́р -яра́m.
2) нашы́йнік -а m., абро́жак -ка m. (для саба́кі)
3) хаму́т -а́m.
2.
v.t.
1) надзе́ць каўне́р (ашы́йнік, хаму́т)
2) схапі́ць за каўне́р
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
Аця́ць ’узяць’ (слуц., Абабурка, Лінгв. дасл., 4), ацяты ’агорнуты’ (Абабурка, там жа). З от‑яти, ст.-слав.отѧти ’адняць, забраць’, уяць узяць, убавіць’ (Нас.) і іншыя прыставачныя ўтварэнні ад прасл.jęti. Сюды ж, магчыма, узнятае шляхам дэкампазіцыі цяло́ ’схапіла, узяло’ ад цяць (от‑яти > о‑тяти), як няць ’схапіць’, ст.-рус.няти ’ўзяць’ (з vъn‑ęti, sъn‑ęti, гл. Ваян, RÉS, 22, 11; Слаўскі, 1, 536), параўн. зацяло (гаварыць) і заняло (мову), зацяты і заўзяты. Гл. ацяцца.